در معادله ۳-۱۰:
: تعداد شاخه ها
: تعداد گرهها
مراحل الگوریتم روش پیشرو- پسرو به صورت زیر میباشد.
الف) مرحله پسرو
در این مرحله با حرکت از شینههای انتهایی به سمت شینه مرجع، پخش بار در سیستم از معادله زیر به دست میآید:
(۳-۱۱)
در معادله ۳-۱۱:
: پخش بار در n امین شاخه
i : آخرین گره n امین شاخه
: توان بار متصل به گره iام
M : مجموع شاخه های متصل به شاخه nام در گره iام
: توان شاخه mام
: تلفات شاخه nام
ب) مرحله پیشرو
با حرکت از شاخه های متصل به شینه مرجع به سمت شاخه های انتهایی، جریان شاخه در شینه ابتدایی شاخه nام (j) و ولتاژ در شینه دوم شاخه nام (i) بر اساس معادلات ۳-۱۲ و ۳-۱۳ محاسبه میگردد. تلفات شاخه ها نیز از معادله ۳-۱۴ محاسبه میگردد.
(۳-۱۲)
(۳-۱۳)
(۳-۱۴)
ج) محاسبه تغییرات ولتاژ
تغییرات ولتاژ شینهها در هر تکرار از معادله زیر به دست میآید:
(۳-۱۵)
در معادله ۳-۱۵: k شماره تکرار
این روند تا زمان رسیدن به همگرایی مورد نظر ادامه مییابد.
۳-۴- الگوریتم ژنتیک (GA)
الگوریتم ژنتیک (GA) یک تکنیک جستجو در علم کامپیوتر برای یافتن راه حل بهینه ومسائل جستجو است. الگوریتمهای ژنتیک یکی از انواع الگوریتمهای تکاملیاند که از علم زیست شناسی مثل وراثت، جهش، انتخاب ناگهانی ، انتخاب طبیعی و ترکیب الهام گرفته شدهاست، یک راه حل برای مسئله مورد نظر، با یک لیست از پارامترها نشان داده میشود که به آنها کروموزوم یا ژنوم میگویند. کروموزومها عموماً به صورت یک رشته ساده از داده ها نمایش داده میشوند، البته انواع ساختمان داده های دیگر هم میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. در ابتدا چندین مشخصه به صورت تصادفی برای ایجاد نسل اول تولید می شوند. در طول هر نسل، هر مشخصه ارزیابی میشود وارزش تناسب (fitness) توسط تابع تناسب اندازه گیری میشود.

الگوریتم ژنتیک یک مدل محاسباتی است که بر مبنای فرآیندهای تکاملی میباشد و برای حل مسائل بهینه سازی بسیار کاربردی میباشد. در این روش جوابهای ممکن مسئله که جمعیت را تشکیل میدهند در طی یک فرایند تکاملی به سمت بهترین و بهینهترین جواب همگرا میگردند. در واقع از میان جمعیت موجود تعدادی از جوابها که دارای شایستگی بیشتری هستند به عنوان والدین برای نسل بعد انتخاب میگردند و سپس با به اعمال عملگرهای همبری و جهش روی جوابهای انتخاب شده جمعیت نسل بعد تولید میگردد و این فرایند تا رسیدن به جواب بهینه ادامه مییابد (فلاح پیشه ۱۳۹۲، ۳). شکل ۳-۱ الگوریتم ژنتیک اعمالی برای جایابی بهینه سیستمهای فتوولتائیک را نشان میدهد. تعداد شینههای سیستم در اینجا N در نظر گرفته شده است بنابراین N-1 محل کاندیدا برای نصب سیستم فتوولتائیک موجود میباشد (در شینه مرجع سیستم فتوولتائیک نصب نمیگردد).


شکل ۳-۱- الگوریتم ژنتیک اعمالی برای جایابی بهینه سیستمهای فتوولتائیک
اولین و مهمترین نقطه قوت این الگوریتمها این است که الگوریتمهای ژنتیک ذاتاً موازیاند. اکثر الگوریتمهای دیگر موازی نیستند و فقط میتوانند فضای مسئله مورد نظر را در یک جهت در یک لحظه جستجو کنند واگر راه حل پیدا شده یک جواب بهینه محلی باشد و یا زیر مجموعهای از جواب اصلی باشد باید تمام کارهایی که تا به حال انجام شده را کنار گذاشت ودوباره از اول شروع کرد. از آنجایی که GA چندین نقطه شروع دارد، در یک لحظه میتواند فضای مسئله را از چندجهت مختلف جستجو کند. اگر یکی به نتیجه نرسید سایر راه ها ادامه مییابند و منابع بیشتری در اختیار شان قرار میگیرد. در نظر بگیرید: همه ۸ عدد رشته باینری یک فضای جستجو را تشکیل میدهند، که میتواند به صورت ******** نشان داده شود. رشته ۰۱۱۰۱۰۱۰ یکی از اعضای این فضاست. همچنین عضوی از فضاهای *******۰و******۰۱و۰ ******۰و*۱*۱*۱*۰و ۰**۰۱*۰۱ و الی آخر باشد.
به دلیل موازی بودن و این که چندین رشته در یک لحظه مورد ارزیابی قرار میگیرند GAها برای مسائلی که فضای راه حل بزرگی دارند بسیار مفید است. اکثر مسائلی که این گونه اند به عنوان “غیر خطی” شناخته شدهاند. در یک مسئله خطی، Fitness هر عنصر مستقل است، پس هر تغییری در یک قسمت بر تغییر و پیشرفت کل سیستم تاثیر مستقیم دارد. میدانیم که تعداد کمی از مسائل دنیای واقعی به صورت خطیاند. در مسائل غیر خطی تغییر در یک قسمت ممکن است تاثیری ناهماهنگ بر کل سیستم ویا تغییر در چند عنصر تاثیر فراوانی بر سیستم بگذارد. خوشبختانه موازی بودن GA باعث حل این مسئله می شود ودر مدت کمی مشکل حل میشود. مثلاً برای حل یک مسئله خطی ۱۰۰۰ رقمی ۲۰۰۰ امکان حل وجود دارد ولی برای یک غیر خطی ۱۰۰۰ رقمی ۲^۱۰۰۰ امکان .
یکی از نقاط قوت الگوریتم های ژنتیک که در ابتدا یک کمبود به نظر می رسد این است که: GA ها هیچ چیزی در مورد مسائلی که حل میکنند نمیدانند و اصطلاحاً به آنها Blind Watchmakers میگوییم . آنها تغییرات تصادفی را در راه حلهای کاندیدشان میدهند وسپس از تابع برازش برای سنجش این که آیا آن تغییرات پیشرفتی ایجاد کردهاند یا نه، استفاده میکنند. مزیت این تکنیک این است که به GA اجازه میدهند یا با ذهنی باز شروع به حل کنند. از آنجایی که تصمیمات آن اساساً تصادفی است، بر اساس تئوری همه راه حلهای ممکن به روی مسئله باز است، ولی مسائلی که محدود به اطلاعات هستند باید از راه قیاس تصمیم بگیرند ودر این صورت بسیاری از راه حلهای نو وجدید را از دست میدهند.
یکی دیگر از مزایای الگوریتم ژنتیک این است که آنها میتوانند چندین پارامتر را همزمان تغییر دهند. بسیاری ازمسائل واقعی نمیتوانند محدود به یک ویژگی شوند تا آن ویژگی ماکزیمم شود یا مینیمم و باید چند جانبه در نظر گرفته شوند. GAها در حل این گونه مسائل بسیار مفیدند، و در حقیقت قابلیت موازی کار کردن آنها این خاصیت را به آنها میبخشد. و ممکن است برای یک مسئله ۲ یا چند راه حل پیدا شود، که هر کدام با در نظر گرفتن یک پارامتر خاص به جواب رسیدهاند.
۳-۵- الگوریتم اجتماع ذرات (PSO)
الگوریتم اجتماع ذرات (PSO) یک الگوریتم جستجوی اجتماعی است، که از روی رفتار اجتماعی دسته‌ه ای پرندگان مدل شده است. PSO در سال ۱۹۹۵ برای اولین بار و توسط Eberhart و Kennedy به عنوان یک روش جستجوی غیر قطعی برای بهینه سازی تابعی مطرح گشت. این الگوریتم از حرکت دسته جمعی پرندگانی که به دنبال غذا میباشند الهام گرفته شده است. در ابتدا این الگوریتم به منظور کشف الگوهای حاکم بر پرواز همزمان پرندگان و تغییر ناگهانی مسیر آنها و تغییر شکل بهینه‌ی دسته به کار گرفته شد. در PSO، ذرات در فضای جستجو جاری می‌شوند. تغییر مکان ذرات در فضای جستجو تحت تأثیر تجربه و دانش خودشان و همسایگانشان است. بنابراین موقعیت دیگر توده ذرات روی چگونگی جستجوی یک ذره اثر می‌گذارد (راستگو ۱۳۹۰، ۴). نتیجه‌ی مدل‌سازی این رفتار اجتماعی فرایند جستجویی است که ذرات به سمت نواحی موفق میل می‌کنند. ذرات از یکدیگر می‌آموزند و بر مبنای دانش بدست آمده به سمت بهترین همسایگان خود می‌روند اساس کار PSO بر این اصل استوار است که در هر لحظه هر ذره مکان خود را در فضای جستجو با توجه به بهترین مکانی که تاکنون در آن قرار گرفته است و بهترین مکانی که در کل همسایگی‌اش وجود دارد، تنظیم می‌کند. PSO به این شکل است که گروهی از ذرات در آغاز کار به صورت تصادفی به وجود میآیند و با به روز کردن نسلها سعی در یافتن راه حل بهینه مینمایند. در هر گام، هر ذره با بهره گرفتن از دو بهترین مقدار به روز میشود. اولین مورد، بهترین موقعیتی است که تا کنون ذره موفق به رسیدن به آن شده است. موقعیت مذکورشناخته و نگهداری میشود. بهترین مقدار دیگر که با نامpbest توسط الگور یتم مورد استفاده قرار میگیرد، بهترین موقعیتی است که تاکنون توسط جمعیت ذرات بدست آمده است. این موقعیت باgbest نمایش داده میشود.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها
۴-۱- شبکه های مورد بررسی
برای نشان دادن کارایی روش پیشنهادی، آزمایش بر روی ۲ شبکهی ۳۳ شینه و ۶ شینهی استاندارد انجام شده است که در زیر به تجزیه و تحلیل و مشاهدهی نتایج حاصل از هر کدام از شبکه ها پرداخته شده است:
الف)شبکهی ۳۳ شینه
در شکل ۴-۱ شبکهی ۳۳ شینه مورد مطالعه نشان داده شده است که در این شبکه شین شماره ۱ شین مرجع بوده و به شبکه بالادست متصل میباشد.

شکل ۴-۱- میکروگرید ۳۳ شینه مورد مطالعه
بار پیک روی شینه‏های این سیستم در جدول نشان داده شده است. هدف این مطالعه استفاده بهینه از ظرفیت اینورتر سیستم فتوولتائیک میباشد. بنابراین برای پیادهسازی این روش به پروفیل بار ۲۴ ساعته نیاز است. پروفیل بار ۲۴ ساعته مورد استفاده در این مطالعه از حاصل ضرب بار پیک سیستم ۱۲ شینه میکروگرید در یک بار معمول روزانه که به صورت درصدی از بار پیک میباشد، بدست میآید.
جدول ۴-۱- اطلاعات بار پیک سیستم

چو فردا بود دیدۀ هر کسی
بسا سر که فردا بریده شود
بسا زن که بی شوی خواهد شدن
نه طلحه رهد زین بلا نه زبیر

که مارا خبر داذ از این مصطفی
به بیند درین جنگ عبرت بسی
بسا پرده کیذر دریده شود
بسا سر که چون گوی خواهد شدن
بود مؤمنانرا سرانجام خیر
(ربیع، ۱۳۸۸: ۳۲پ )

واژه ها در آفریننده ی خویش می رویند. پیوند شاعر با اثرش همچون پیوند مادر است با فرزند.«از دید روان شناسی، آفرینش هنری یعنی زاده شدن، زیرا اثر آفریده شده از ژرفای نا خودآگاه که در حقیقت در قلمرو مادر است سر بر می آورد.» ( صاحب الزمانی، ۱۳۵۱: ج ۱،۱۱۸ ) آن گاه که ذوق و قریحۀ آفرینندگی غالب می شود ناخودآگاه در ساخت و پرداخت خود آگاه هنرمند اثر می گذارد و در این حالت اثری که زاده می شود بیانگر شخصیّت شاعری و سرنوشت هنری اوست. این گونه است که شخصیّت شاعری ربیع او را به جایی رهنمون می کند که بیشترین توان خویش را به سخن گفتن از حضرت علی می گذارد و به راستی که خوب توانسته است،حقّ مطلب را ادا کند. «در شعر ربیع که گاه ضمیر شخصی نا هشیار رخ می نماید و من او آشکار می شود. اصولاً شعر های غنایی، بیشتر حالات ذهنی و عاطفی شاعر را نشان می دهد.» ( صاحب الزمانی، ۱۳۵۱: ج۱،۱۱۷ )
امّا شعر های اعترا ف گونه که ضمیر ربیع را عریان می کند، کمتر در دیوان وی به چشم می خورد، زیرا این شاعر در یک نظام سنّتی ساروج شده به توصیف فضایل حضرت علی (ع) می پردازد. پس کمتر فرصت نشان دادن ضمیر خود را می یابد ویا مجبور است از بروز من خویش طفره رود. شباهت بیشتر حواث علی نامه از جمله علم وآگاهی علی در این منظومه با اتّفاقات مکتوب، ونمونه‌هایی که در این زمینه دگر گردید، نماینده اطّلاع کامل ربیع از قصّه های منظوم ومنثور گذشته است و این در حالی است که در منظومه ( تازیان نامه پارسی، خلاصه پنج هزار بیتی از خاوران نامه ) در مورد علم و آگاهی حضرت علی(ع) مباحثی اختصاص داده نشده است.
۴-۸- صبر و حلم علی (ع)
صبر و حلم از صفات فاضله نفسانی است و از نظر علم النفس معرّف علو همت و بلندی نظر و غلبه بر امیال درونی است و تسکین دردها و آلام روحی به وسیله صبر و شکیبایی انجام می گیرد.
صبر، تحمل شداید و نا ملایمات است و یا شکیبایی در انجام واجبات و یا تحمّل بر خورداری از ارتکاب معاصی و محرّمات است و در هر حال این صفت زینت آدمی است و هر کس باید خود را به زیور صبر آراسته نماید.علی (ع) در حلم و بردباری به حدّ کمال بود و تا حریم دین وشرافت انسانی را در معرض تهاجم و تجاوز نمی دید، صبر و حوصله به خرج می داد، حتی در جنگ ها نیز صبر و بردباری پیشه می کرد، تا دشمن ابتدا بی شرمی و تجاوز را آشکار می نمود، ولی در مقابل دفاع از حقیقت از هیچ حادثه ای رو گردان نبود. معاویه را نیز به حلم ستوده اند، امّا حلم معاویه تصنعی و ساختگی بوده و از روی سیا ست و حیله گری و برای حفظ منا فع مادی بود، در حالیکه حلم علی (ع) فضیلت اخلاقی محسوب شده و برای احیاء حق و پیشرفت دین و هدایت گمراهان بود. در تمام غزوات پیغمبر (ص) رنج ومشقّت کار زار را تحمل نمود و از آن بزرگوار حمایت کرد و هرگونه سختی و ناراحتی را درباره اشاعه و ترویج دین با کمال خوشروئی پذیرفت. رسول اکرم (ص) از فتنه هایی که پس از رحلتش در امر خلافت به وجود آمد او را آگاه کرده، به صبر و تحمل توصیه فرمود، علی علیه‌السلام نیز برای حفظ ظاهر اسلا م مدّت ۲۵ سال در نهایت سختی صبر نمود، چنانکه می فرماید: «فصَبَرتُ و فی العین قذی و فی الحلق شَجی» ( نهج البلا غه، ۱۳۸۷: خ۵۹ ) یعنی من مانند کسانی صبر کردم که گویی خاری در چشمش خلیده واستخوانی در گلویش گیر کرده باشد.

دربارۀ مظلومیّت و شکیبایی علی (ع) پس از رحلت پیغمبر (ص) ( در دوران خلفا ثلاثه ) ترجمۀ خطبۀ شقشقیه ذیلاً نگاشته می شود، تا صبر و تحمّل آن جناب از زبان خود وی شنیده شود: «بدانید به خدا سو گند، که فلانی (ابو بکر ) پیراهن خلافت را که (خیاط ازل بر اندام موزون من دوخته بود بر پیکر منحوس خود پوشانید و حال آن که می دانست محل و موقعیت من نسبت به امر خلافت مانند میله وسط آسیاست، که آنرا به گردش در می آورد،) من در فضائل و معنویات چون کوه بلند و مر تفعی هستم که سیلاب های علم و حکمت از دامن من سرازیر شده و طایر بلند پرواز اندیشه را نیز هر قدر که در فضای کمالات اوج گیرد، رسیدن به قلّه من امکان پذیر نباشد.
او ( ابو بکر) چون شتر سرکش و چموشی بود که مهار از پره بینی اش عبور کرده و شتر سوار را به حیرت افکند که اگر زمام ناقه را سخت کشد بینی اش پاره و مجروح شود و اگر رها ساخته و به حال خود گذارد، شتر سوار را به پرتگاه هلاکت اندازد. سوگند به خدا، مردم در زمان او دچار اشتباه شده و از راه راست بیرون رفتند. من هم برا ی بار دوم، در طول این مدّت با سختی محنت و اندوه صبر کردم. علی علیه السلام در این خطبه در اثر هیجان ضمیر و فرط اندوه، شمه ای از صبر و تحمّل خود را درباره مظلومیتش اظهار داشته و بر همه روشن نموده است که تحمّل چنین مظلومیتی چقدر سخت و طاقت‌فرساست. زیرا آن جناب که مستجمع تمام صفات حمیده و سجایای عالیه اخلاقی بود و در مقابل سعد وقاص و معاویه و امثال آنها قرار گرفته بود که تقابل آنها از نظر منطق درست تقابل ضدین است. چنانکه خود آن حضرت می فرماید: روز گار مرا به پایه ای تنزل داد که معاویه هم خود را همانند من می داند ! تحمل این همه نا ملائمات در راه دین بود و به همین جهت و قتی ضربت خورد، فرمود: «فزتَ و ربُ الکعبه» ( نهج البلاغه، ۱۳۸۷:خ۳ )
سراینده منظومۀ حماسی علی نامه، جریان خلافت بعد از مرگ پیامبر(ص) و صبر و مرارت های حضرت علی (ع) را در این زمینه بدین گونه بازگو نموده است:

تو بشنو کنون کز پس مصطفی
که چون مصطفی شد ز دنیا برون
ز شبهت شد آن قوم بد دو گروه
یکی حسب نص و دگر اختیار
ره نص رها کرده بی هوش وار
چو با نص نبد آن سپه را شکیب
بخانه همی بود نص زان سپس

زشبهت که بذ کرد با مرتضی
زشبهت که شد دیو دون را زبون
زبد قوم شد دست حق نا ستوه
چو نص را نبد جز تنی چند یار
ز کینه گرفته ره اختیار
همی کرد هر یک چو شیطان فریب
شده یارش از خاصگان چند کس
( ربیع، ۱۳۸۸: ۲ر )

امّت در مسألۀ جانشینی رسول خدا (ص) دو گروه شدند: جمعی طرفدار «نص» شدند و جمعی طرفدار «اختیار».منظور مؤلف از «نصّ» که گاه آن را جانشین نام امام علی بن ابی طالب (ع) نیز می کند، این است که رسول خدا (ص) در «غدیر» جانشین خود را به «نص» تعیین کرده است و آنها که راه «اختیار» و انتخاب دیگران را پیموده اند، در حقیقت «نص» را رها کرده اند. حضرت علی (ع) برای استرداد حق خویش قدرت داشت و برای حفظ دین مأمور به صبر بود و این بزرگترین مصیبت و مظلومیتی است که هیچ کس را جز خود او یارای تحملّ آن نیست ! حضرت می فرماید: «بارها تصمیم گرفتم که یک تنه با این قوم ستمگر به جنگ بر خیزم و حق خویش باز ستانم ولی به خاطر وصیّت پیغمبر (ص) و برای حفظ دین خود صرف نظر کردم.»( نهج البلا غه، ۱۳۸۷: خ۴ ) چه صبری بالاتر از این که اراذلی چند مانند مغیره بن شعبه و خالد بن ولید به خانه اش بریزند و به زور و اجبار او را برای بیعت با ابو بکر به مسجد برند، در حالی که اگر دست به قبضه شمشیر می برد، مخالفی را در جزیره العرب با قی نمی گذاشت ! گویند وقتی حضرت امیر (ع) راکشان کشان برای بیعت با ابوبکر به مسجد می بردند، یک مرد «یهودی که آن وضع و حال را دید، بی اختیار لب به تهلیل و شهادت گشوده و مسلمان شد و چون علّت آن را پرسیدند، گفت: من این شخص را می شناسم ولی این همان کسی است که وقتی در میدان های جنگ ظاهر می شد، دل رزم جویان را ذوب کرده و لرزه براندامشان می افکند و همان کسی است که قلعه های مستحکم خیبر را گشود و در آهنین آن را که به وسیله چندین نفر باز و بسته می شد، با یک تکان از جایگاهش کند و به زمین انداخت، امّا حالا که در برابر جنجال یک مشت آشوبگر سکوت کرده است، بی حکمت نیست و سکوت او برای حفظ دین اوست، و اگر این دین حقیقت نداشت، او در برابر این اهانتها صبر و تحمل نمی کرد. اینست که حقّ بودن اسلام بر من ثابت شد و مسلمان شدم.» ( رسولی محلاتی، ۱۳۷۷: ج۷،۲۳۲ ) و نیز چه صبری بالاتر از این که هنگامی که از بصره آگاه شد، در منبر دست های خود را به سوی آسمان بالا برد و فرمود:«پروردگارا تو آگاهی حقی را طلب کنند که خود به طیب خاطر و رضای باطن از دست بنهادند، و خونی را می جویند، که خود در سیلاب آن سهیم و شریک بودند. بار خدایا آنان را مخذول کن و وعدۀ خویش وفا فرما» ( رسولی محلا تی، ۱۳۷۷: ج ۷،۴۰۱ ) و در طول جنگ بارها برای منصرف ساختن آن‌ ها کوشید و نیز عبد الله بن عباس و زید بن صو حان را به نزد عایشه گسیل داشت. و به آنها فرمود: «به عایشه بگویید: خدای تبارک تعالی به تو دستور داده بود در خانه ات بنشینی و از خانه بیرون آمده ای و در نتیجه مردم به خاطر پیوستن تو، در بلا و دشواری افتاده اند. برای تو بهتر آن است که خانه ات بنشینی و از خانه بیرون نیایی و تواین مطلب را به خوبی می دانی، جز آنکه جمعی تو را گول زده و فریب داده و تو گول آنها را خورده و از خانه بیرون آمده ای و در نتیجه مردم به خاطر پیوستن تو، در بلا و دشواری افتاده اند. برای تو بهتر آن است که به خانه ات باز گردی و گرد دشمنی و جنگ نگردی و اگر باز نگردی و این آتش را خاموش ننمایی، به دنبال آن جنگ است، و درآن جنگ خلق زیادی کشته خواهند شد. پس ای عایشه از خدا بترس و به درگاه خدا توبه کن که خدای تعالی توبۀ بندگان خود را می پذیرد و از آنها می گذرد، و بپرهیز ازآنکه محبت عبدالله بن زبیر و قرابت و نزدیکی با طلحه تو را به کاری وادارد که آتش دوزخ را به دنبال دارد.» ( رسولی محلاتی، ۱۳۷۷: ج۷،۴۰۷ )
سرایندۀ منظومۀ دینی این حوادث را با قلم زیبای خود بدین گونه ترسیم نموده است.

چوحیدر بدید از حمیرا چنان

<p>چو مهر کسی را بخواهی ستود بباید ، به سود و زیان آزمود<br /><strong>۱۳-۱۶ </strong><strong>حسد</strong><br />کسی کو به جاه از تو کمتر شود هم از بهر رشک تو لاغر شود<br />چنین است گیهان ناپاک رای به هر باد ، خیره ، بجنبد ز جای<br /><strong>۱۳-۱۷ </strong><strong>دیـــــو</strong><br />به بهانه ای ابیات فردوسی درباره ی دیو یا بهتر است بگویم مردم بد از دیدگاه فردوسی در چند سطری به عملکرد دیوان در شاهنامه می پردازیم . این بخش ربط چندانی به موضوع اصلی ما ندارد و فقط برای ارضای حس کنجکاوی پژوهشگر درباره ی عملکرد دیوان آمده است .<br /><a href="https://feko.ir/"><img class="alignnone wp-image-62″ src="https://ziso.ir/wp-content/uploads/2021/10/THESIS-PAPER-9.png” alt="دانلود پروژه” width="371″ height="117″ /

منبع تغییرات
مجموع مجذورات
درجه آزادی
میانگین مجذورات
F
سطح معناداری

پیش آزمون
۵۶۸۴٫۲۴۱
۱
۵۶۸۴٫۲۴۱
۹٫۵۲۴
۰٫۰۵۲

گروه
۳۵۴۷٫۳۴۱
۱
۳۵۴۷٫۳۴۱
۴۳٫۸۸۷
۰٫۰۰۰

خطا
۲۱۴۵٫۰۹۳
۲۷
۸۱٫۱۱۵

کل
۱۳۹۳۱٫۰۰۰
۳۰

به منظور بررسی اثر بخشی طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی دانشجویان متاهل همانطور که مشاهده می کنیم تعارض زناشویی در گروه آزمایش کاهش یافته است و بنابراین با ۹۵ درصد اطمینان میتوان گفت طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی دانشجویان متاهل موثر است.

فصل پنجم

نتیجه گیری وپیشنهادات

۱-۵- مقدمه:
هدف از انجام این پژوهش تعیین اثر بخشی طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی و افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل باشد. بدین منظور تعداد ۳۰ نفر از دانش جویان بصورت تصادفی در دو گروه کنترل و ازمایش جایگزین شدند و پیش آزمون بر روی دو گروه انجام شد و سپس گروه ازمایش تحت آموزش طرحواره درمانی در ۸ جلسه قرار گرفت و سپس پس آزمون در بین گروه اجرا گردید در نهایت داده های پژوهش با نرم افزار کامپیوتری(SPSS) مورد تجزیه و تحلیل اماری قرار گرفت. در این فصل به بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات و محدودیت ها اشاره می شود..
۲-۵-بحث و نتیجه گیری
فرضیه اول: طرحواره های درمانی بر افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل موثر است.
یافته ها نشان دادکه تحت تاثیر آموزش طرحواره درمانی سلامت روانی در گروه آزمایش افزایش یافته است و بنابراین نتیجه می گیریم که آموزش طرحواره درمانی در افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل موثر است.
یافته‌های پژوهش حاضر این فرضیه پژوهش را مبنی بر اینکه آموزش طرحواره های درمانی موجب افزایش سلامت روانی گروه آزمایشی در مقایسه با گروه کنترل می‌شود، مورد تأیید قرار می‌دهد. بدین معنا که در میزان نمره مقیاسهای پرسشنامه سلامت روان و همچنین نمره کل پرسشنامه مذکور در گروه آزمایشی، پس از اعمال متغیر مستقل طرحواره درمانی - در مقایسه با موقعیت پیش آزمون یعنی قبل از اعمال متغیر مستقل، کاهش قابل ملاحظه‌ای ایجاد شده است. بنابراین می‌توان گفت آموزش طرحواره درمانی توانسته است تا حد قابل ملاحظه‌ای موجب افزایش سلامت روانی گروه آزمایشی گردد.

></a><br />دیوان نقطه ی مقابل عملکرد سروش در شاهنامه هستند . از نیروهای شرّ که امر به بدی و پلیدی می کنند .<br />«مزدیسنا نقطه ی مقابل دیویسنا است که به معنی پرستنده ی دیو یا پروردگاران باطل است.» (پورداوود،۱۳۷۷: ۱۳)<br />واﮊه ی دئو ( daeva ) اوستایی و سانسکریت deva یک طرح هند و ایرانی دربرگیرنده ی گروه مشخصی از خدایان است ، که از آن ها گروه اهوره ها و سانسکریت asures (اسوره ها) شناخته می شوند ، این دو طبقه از خدایان در دو کشور هند و ایران ، در دو مسیر کاملاً متفاوت قرار گرفته ، تحول یافتند . در هند بر اهمیت دئوه ها افزوده شد به طوری که این گروه رفته رفته جای اسوره ها را اشغال کرد . در ایران این اهوره ها بودند که برتری یافتند ، در عین این که دئوه ها به تدریج تا حد دیوان تنزل مقام یافتند . » ( زنر،۱۳۷۵ : ۴۴)<br />« کلمه ی دیو در نزد کلیه ی اقوام هند و اروپایی به استثنای ایرانیان همان معنی خود را محفوظ داشته است . دوا (Deva ) نزد هندوان تا به امروز به معنی خداست . معنی این کلمه در سانسکریت فروغ و روشنایی است . چنان که زئوس ( Zeus ) که اسم پروردگار بزرگ یونانیان بوده است و دئوس را ( Deus ) لاتینی که در فرانسه دییو ( Dieu ) گویند جملگی یک کلمه است .<br />در هر جا از اوستا که کلمه ی دیوها آمده است از آن پروردگاران باطل یا گروه شیاطین یا مردمان مشرک و مفسد اراده شده است . غالباً دیوها یا جادوان یا پریها یک جا ذکر شده اند که همه از گمراه کنندگان هستند . دیو به معنی ای که در داستان ملی ماست و غالباً در شاهنامه برمی خورمی به مرور ایام آن هیأت عجیب به آن ها بسته شده است ؛ غولهای مهیب گردیده اند . » (پورداوود،۱۳۷۷: ۱۴-۱۳ )<br />در شاهنامه ی فردوسی واﮊه ی دیو به دو معنی کلی به کار رفته است : نخست موجودی نادیدنی و ماوراء طبیعی که معمولاً منشأ شرو تباهی است . دیو به این معنی در اوستا هم آمده و منشأ این گونه برداشت از آن همان اوستا است . در اوستان برای هر نوع شر و تباهی دیوی خاص وجود دارد : دیو دورغ ، دیو خواب و …<br />امّا در شاهنامه از دیوی دیگر نیز سخن رفته است . که موجودی مادی و دارای گوشت و پوست و استخوان است که هیچ وقت به روشنی از سرو وضع او سخن گفته نشده است . همه جا به شکلی مبهم از او یاد می شود و چون فردوسی یقین داشته است آن چه به نظم می آورد، تاریخ واقعی ایران است ، کوشیده تا به صورتهای گوناگون این موجود را واقعی و معقول جلوه دهد .<br />از همان آغازین صفحات شاهنامه نقش منفی دیوان و عملکرد بد آنان در قبال پادشاهان را مشاهده می کنیم .<br />به گیتی نبودش کسی دشمنا مگر در نهان ریمن آهرمنا<br />به رشک اندر آهرمن بد سگال همی رای زد ، تا بیاگند یال<br />یکی بچّه بودش چو گرگ سترگ دلاور شده با سپاهی بزرگ<br />ج۱ب۲۳۶-۲۳۴<br />در شاهنامه هرگاه اختلافی در حکومتها ایجاد می شود می توان جای پای اهریمن و ابلیس را مشاهده کرد . در داستان ضحاک ، دیو پادشاه خود کامه و دنیا طلبی چون او را وسوسه می کند که همه ی نیکی های پدر را فراموش کند و برای رسیدن به سلطنت دست به خون پدر آلوده کند .<br />چنانکه در شاهنامه مشاهده می کنیم دیوان در کسوتهای مختلف به شاهان جلوه گر میشوند و آن ها را فریب می دهند . چندین بار در لباس دوست ، خوالیگر ، پزشک ، ضحاک را می فریبند . در لباس رامشگری از مازندران نزد کاوس آمده و با توصیف طبیعت و مرغزارهای مازندران که سرزمین جادوگران است ، او را به آن دیار می کشاند و باعث گرفتاری های فراوان برای او و همراهانش می شود که سرانجام به دست رستم نجات می یابد.<br />انسان در تمام مراحل زندگی با فرشته ی نیکی و بدی همراه است . آن یکی سعی میکنداو را به سرمنزل مقصود و راه راست هدایت کند و دیگری در تلاش است او را به گمراهی و ضلالت بکشاند .<br />یعنی انسان باید عزم مردانه کند که دیو در او رخنه نکند و وجودش به تصرف اهریمن درنیاید. این دیوان و شیاطین همان موجودات پستی هستند که خداوند با شهاب ثاقب آن ها را از درگاه خود و آسمان ها دور می کند و در داستانهای کهن و قرآن و دیگر کتب قدیم شیطان باعث گمراهی آدم و حوا و رانده شدن آن ها از بهشت شد این شیاطین بودند که قابیل را به کشتن هابیل تحریک نمودند و در بسیاری موارد دیگر این شیطان است که انسان را به بدیها وادار می کند و هدف آن ها نابود کردن نسل آدمی است و سوق دادن انسان ها به پلیدی و پلشتی ها . یکبار دیگر رد دیوان را در شاهنامه می بینیم که ارجاسب شاه را علیه گشتاسب تحریک می کند .<br />رستم بعد از آن که به اسفندیار پندهای فراوان می هد و او را از راهی که در پیش گرفته است باز می دارد ، اما نصایح پدرانه و پند واندرز دلسوزانه ی فرزند زال کمتر اثری در اسفندیار نمی کند به او میگوید که تو پند پیران را می پذیری،امّا از من سخن را نمی پذیری .<br />پیروی از دیوان و دل را یکباره به دیو سپردن ، انسان را از پیروی راه دانش و شنیدن نصایح خردمندانه باز می دارد و راه نیک را در نظر او بد جلوه می دهد و آدمی را به تبهکاری وا می دارد . این دیوان به آدمی و خرد او چیره می شوند و از این راه یعنی زایل کردن خرد ، آدمی را به هر کار پست و ناپسندیده ای وادار می کنند . این خرد همان عنصری است که فردوسی به آن بسیار تأکید می کند و همه ی صفات بد و ناپسند را به عنوان رقیب آن معرفی می کند . و به همین دلیل است که فردوسی کاوس را کم خرد و کانا معرفی می کند .<br />بزرگمهر حکیم در گفتگو با انویشروان از دیو آز ، نیاز ، خشم ، رشک ، ننگ و کین ، نمامی، دورویی ، ناپاکدینی ، و ناسپاسی نام می برد و در پاسخ انوشیروان بدترین آن ها را آزمندی معرفی می کند که انسان را به دیگر بدیها نیز سوق می دهد .<br />درباره ی این که فردوسی چه برداشتی از واژه ی دیو دارد در پیوست اوّل توضیحاتی آمده است .<br />تو مر دیو را مردم بد شناس : کسی کو ندارد ز یزدان سپاس<br />هر آن کو گذشت از ره مردمی ز دیوان شمر ، مشمرش آدمی<br />خرد گر بدین گفته ها نگرود مگر نیک معنی همی بشنود<br />گوان پهلوانی بود زورمند به بازو ستبر و به بالا بلند<br />گوان خوان و اکوان دیوش مخوان نه بر پهلوانی ، بگردد زبان ؟<br />چه گویی تو ای خواجه ی سالخورد چشیده ز گیتی بسی گرم وسرد !<br />که داند که چندین نشیب و فراز به پیش آرد این روزگار دراز ؟<br />تگ روزگار از درازی که هست همی بگذراند سخنها ز دست<br />ج۴ب۴۵۷۲-۴۵۶۵<br /><strong>دقیقی شاعر در کلام فردوسی</strong><strong> :</strong><br />استاد ابومنصور محمّد بن احمد دقیقی از فحول شعرای عهد سامانی و دومین شاعریست که به نظم شاهنامه قیام کرد.عوفی گوید:«او را به سبب دقت معانی و رقت الفاظ دقیقی گفتندی .» (عوفی،۱۳۸۸: ۱۱) و قبول این گفتار مستلزم تصور این نکته است که او پیش از کسب مهارت و وصول به مرتبه استادی لقب شعری نداشته و این تصوری باطل است . سال ولادت او را به تحقیق نمی توان معلوم کرد ولی باحتمال اقوی در اواسط نیمه اول از قرن چهارم بوده است . زیرا یکی از ممدوحان وی منصور بن نوح بوده است که از ۳۵۰ تا ۳۶۵ سلطنت می کرده . در مولد او اختلاف است عوفی او را طوسی دانسته است . نکته ای که درباره ی او قابل ذکر است آن که برخی وی را همان ابوعلی محمد بن احمد بلخی شاعر دانسته اند که ابوریحان به او و شاهنامه اش اشاره کرده ولی هیچیک از دلایلی که در این باره گفته شده قانع کننده نیست. دقیقی زردشتی بوده و خود بر این گفته دلایلی دارد :<br />ببینم آخر روزی به کام دل خود را گهی ایارده خوانم شها گهی خرده<br />(ایارده:پازند و خرده :خرده اوستا)<br />چنانکه از احوال دقیقی برمی آید این شاعر در جوانی به شاعری دست زد و هم در جوانی مقتول شد . فردوسی آن جا که از موضوع نظم شاهنامه ی ابومنصوری سخن گفته او را جوان معرفی کرده است . قتل دقیقی در جوانی به دست غلامی صورت گرفته و فردوسی علت واقعه قتل او را چنین یاد می کند « جوانیش را خوی بد یار بود / همه ساله با بد به پیکار بود» از دقیقی قصائد و غزلها و قطعات و ابیات پراکنده یی در کتب تذکره خاصه لباب الالباب و مجتمع الفصحا و کتب تاریخ و ادب مانند تاریخ بیهقی و ترجمان البلاغه و حدائق السحر و المعجم و کتب لغت خصوصاً فرس اسدی باقی مانده است و همه ی آن ها دلالت تام بر استادی و مهارت و دقت خیال و لطافت معنی و روانی الفاظ این شاعر استاد می کند . اما اثر جاوید و مهم او گشتاسبنامه یعنی قسمتی از شاهنامه است در شرح سلطنت گشتاسب و ظهور زردشت و جنگ مذهبی میان گشتاسب و ارجاسب تورانی .<br />شروع به نظم شاهنامه پس از تألیف شاهنامه ی ابومنصوری و اشتهار آن صورت گرفته است. دقیقی بی تردید یکی از بزرگترین شاعران قرن چهارم است . ورود او در انواع مختلف از شعر و قدرتی که در همه ی ابواب آن نشان داده دلیل بارزیست بر فصاحت کلام و روانی طبع و قوت بیان و دقت ذهن او . تغزلات بدیع و غزلهای لطیف و مدایح عالی و اوصاف رایع او با معانی باریک و مضامین تازه و دل انگیزی که در همه ی آن ها به کار برده به شعر او دلاویزی و رونق و جلای خاص می بخشیده و بیهوده نیست که فردوسی او را به «گشادگی زبان» و «سخن گفتن خوب و روانی طبع» وصف می کند و می گوید که «به مدح افسر تاجداران بود». (صفا ، ۱۳۸۰ : ۴۱۹-۴۰۸ )<br /><strong>۱۴ – ۱ </strong><strong>سخنان فردوسی درباره دقیقی در ابتدای کتاب</strong><br />چو از دفتر این داستان ها بسی همی خواند خواننده بر هر کسی<br />-جهان دل نهاده بر این داستان همان بخردان نیز و هم راستان-<br />جوانی بیامد گشاده زبان سخن گفتنی خوب و طبعی روان<br />«به شعر آرم این نامه را –گفت:من» از او شادمان شد دل انجمن<br />جوانیش را خوی بد یار بود همه ساله با بد به پیکار بود<br />بدان خوی بد جان شیرین بداد نبود از جهان دلش یک روز شاد<br />بر او تاختن کرد ناگاه مرگ نهادش به سر بر یکی تیره ترگ<br />یکایک از او بخت برگشته شد به دست یکی بنده بر کشته شد<br />برفت او و این نامه ناگفته ماند چنان بخت بیدار او خفته ماند<br />ج۱ب۱۳۷-۱۲۹<br /><strong>۱۴ – ۲ </strong><strong>خواب دیدن فردوسی دقیقی را</strong><br />چنین دید گوینده یک شب به خواب که یک جام می داشتی چون گلاب<br />دقیقی ز جایی پدید آمدی بر آن جام می ، داستان ها زدی<br />به فردوسی آواز دادی که : « می مخور جز بر آیین کاوس کی<br />که شاهی گزیدی به گیتی که بخت بدو نازد و تاج و دیهیم و تخت</p>

<p>چو مهر کسی را بخواهی ستود بباید ، به سود و زیان آزمود<br /><strong>۱۳-۱۶ </strong><strong>حسد</strong><br />کسی کو به جاه از تو کمتر شود هم از بهر رشک تو لاغر شود<br />چنین است گیهان ناپاک رای به هر باد ، خیره ، بجنبد ز جای<br /><strong>۱۳-۱۷ </strong><strong>دیـــــو</strong><br />به بهانه ای ابیات فردوسی درباره ی دیو یا بهتر است بگویم مردم بد از دیدگاه فردوسی در چند سطری به عملکرد دیوان در شاهنامه می پردازیم . این بخش ربط چندانی به موضوع اصلی ما ندارد و فقط برای ارضای حس کنجکاوی پژوهشگر درباره ی عملکرد دیوان آمده است .<br /><a href="https://feko.ir/"><img class="alignnone wp-image-62″ src="https://ziso.ir/wp-content/uploads/2021/10/THESIS-PAPER-9.png” alt="دانلود پروژه” width="371″ height="117″ /

منبع تغییرات
مجموع مجذورات
درجه آزادی
میانگین مجذورات
F
سطح معناداری

پیش آزمون
۵۶۸۴٫۲۴۱
۱
۵۶۸۴٫۲۴۱
۹٫۵۲۴
۰٫۰۵۲

گروه
۳۵۴۷٫۳۴۱
۱
۳۵۴۷٫۳۴۱
۴۳٫۸۸۷
۰٫۰۰۰

خطا
۲۱۴۵٫۰۹۳
۲۷
۸۱٫۱۱۵

کل
۱۳۹۳۱٫۰۰۰
۳۰

به منظور بررسی اثر بخشی طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی دانشجویان متاهل همانطور که مشاهده می کنیم تعارض زناشویی در گروه آزمایش کاهش یافته است و بنابراین با ۹۵ درصد اطمینان میتوان گفت طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی دانشجویان متاهل موثر است.

فصل پنجم

نتیجه گیری وپیشنهادات

۱-۵- مقدمه:
هدف از انجام این پژوهش تعیین اثر بخشی طرحواره های درمانی بر کاهش تعارضات زناشویی و افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل باشد. بدین منظور تعداد ۳۰ نفر از دانش جویان بصورت تصادفی در دو گروه کنترل و ازمایش جایگزین شدند و پیش آزمون بر روی دو گروه انجام شد و سپس گروه ازمایش تحت آموزش طرحواره درمانی در ۸ جلسه قرار گرفت و سپس پس آزمون در بین گروه اجرا گردید در نهایت داده های پژوهش با نرم افزار کامپیوتری(SPSS) مورد تجزیه و تحلیل اماری قرار گرفت. در این فصل به بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات و محدودیت ها اشاره می شود..
۲-۵-بحث و نتیجه گیری
فرضیه اول: طرحواره های درمانی بر افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل موثر است.
یافته ها نشان دادکه تحت تاثیر آموزش طرحواره درمانی سلامت روانی در گروه آزمایش افزایش یافته است و بنابراین نتیجه می گیریم که آموزش طرحواره درمانی در افزایش سلامت روان دانشجویان متاهل موثر است.
یافته‌های پژوهش حاضر این فرضیه پژوهش را مبنی بر اینکه آموزش طرحواره های درمانی موجب افزایش سلامت روانی گروه آزمایشی در مقایسه با گروه کنترل می‌شود، مورد تأیید قرار می‌دهد. بدین معنا که در میزان نمره مقیاسهای پرسشنامه سلامت روان و همچنین نمره کل پرسشنامه مذکور در گروه آزمایشی، پس از اعمال متغیر مستقل طرحواره درمانی - در مقایسه با موقعیت پیش آزمون یعنی قبل از اعمال متغیر مستقل، کاهش قابل ملاحظه‌ای ایجاد شده است. بنابراین می‌توان گفت آموزش طرحواره درمانی توانسته است تا حد قابل ملاحظه‌ای موجب افزایش سلامت روانی گروه آزمایشی گردد.

بی طرفی^[۶۵]

قابلیت تأیید^[۶۶]

عینیت^[۶۷]

این طرح تفسیری به تشریح برخی از عناصر اصلی که نیاز است تا در ارزیابی کیفیت یک تحقیق کیفی لحاظ شوند، می پردازد.
ترجیحاً لازم است تا برای انتخاب ابزارهای مناسب جهت ارزیابی نقادانه از ابزارهایی استفاده شود که دربرگیرندۀ یک مفهوم چند بعدی از کیفیت در پژوهش باشند.

۳-۹-۴-۲- تکنیک های ارزیابی در تناسب با معیارهای اصلی
تکنیک های ارزیابی متنوعی در تناسب با معیارهای اصلی ارزیابی کیفی وجود دارد که نویسندگان می توانند از آنها در گزارش اصلی خود استفاده کنند. این تکنیک ها موجب تسهیل ارزیابی توسط مرورگر شده و برای طیف گسترده ای از روش های مختلف در تحقیق کیفی قابل اجرا می باشند. این حال، لازم به ذکر است که برخی از این تکنیک ها تنها قائل به یک مجموعه مشخصی از طرح های تحقیق کیفی می باشند.

• معیار اعتبار: با بهره گرفتن از تکنیک های تحلیل مجزای داده توسط بیش از یک محقق، مشاهده پیوسته و بکارگیری حسابرسین خارجی ، یافته ها به درستی بیان گردیده اند؟

• معیار انتقال: با بهره گرفتن از تکنیک های ارزیابی می کند که آیا داده های ارائه شده متناسب با دیدگاه مطالعات وارد شده می باشد یا خیر؟ و اینکه آیا تست ارزش داده در هر یک از گروه های هدف و گردآوری اطلاعات پیش زمینه ای و جزئیات در مورد هر دو طرف گیرنده و فرستنده، ارزیابی می کند که آیا یافته های پژوهش قابل انتقال به وضعیت و موقعیت های خاص دیگری نیز می باشد؟

• معیار قابلیت اعتماد: با بهره گرفتن از تکنیک های گزارشگیری و بررسی دقیق و اجماعِ داده ها در زمینه استفاده از رویکردهای روش شناختی مختلف در خصوص موضوع تحقیق، ارزیابی می کند که آیا فرایند پژوهش به ویژه در مورد روش های انتخاب شده و تصمیمات ساخته شده توسط محققین، منطقی، قابل ردیابی و به طور واضح مستند می باشد؟

• معیار قابلیت تأیید: با بهره گرفتن از تکنیک های بررسی اثر محقق در هر یک از گام های تحقیق، انعطاف پذیری، گردآوری اطلاعات در مورد خود شخص محقق، ارزیابی می کند که تا چه حد یافته های کیفی توسط تجزیه و تحلیل انجام گرفته بر روی داده ها و از طریق بررسی دنباله ممیزی مورد تأیید هستند؟

معیارهای ذکر شده، مفهومی از اینکه چه استاندارد روش شناختی اساسی لازم است تا تحقیق کیفی به آن دست یابد، ایجاد می کند.
۳-۹-۴-۳- گام های ارزیابی تحقیق کیفی
هر یک از ابزارهای معرفی شده در سه گام مختلف به بررسی معیارها و ارزیابی تحقیق کیفی می پردازند: پالایش^[۶۸]، ارزیابی تکنیکی^[۶۹] و ارزیابی نظری^[۷۰].
گام اول به معیارهای ورودی هر نوع مطالعه مربوط می شود و نیازمند تخصص خاصی نیز نخواهد بود. تخصص مورد نیاز برای دو مرحله بعدی از درک اولیه معیارهای کیفی برای ایجاد قابلیت ارزیابی نقادانه مطالعات تا درک پیشرفته تر دانش نظری در رویکردهای های خاص مورد استفاده، متفاوت می شود.
ابزار چک لیست با هدف بررسی میزان توافق بین مرورگران و با رویکردهای اغلب تکنیکی و معیار محور به عنوان ابزاری با مزایای قابل توجه و فراتر از مزایای قضاوت شهودی متخصصین برای ارزیابی کیفیت تحقیق کیفی شناخته شده اند.
۳-۹-۴-۳-۱- گام اول: پالایش
با در نظر گرفتن ارزیابی نقادانه به عنوان یک تمرین فنی و پارادایمی، محدود کردن نوع مطالعات کیفی وارد شده به یک بررسی سیستماتیک ارزشمند خواهد بود. پیشنهاد می شود محدود کردن مطالعات کیفی بر اساس استراتژی نمونه گیری، روش های گردآوری داده و نحوه تجزیه تحلیل داده ها باشد. روش های انتخاب شده باید موجب تسهیل روند سیتماتیک ارزیابی نقادانه شود. در این مرحله مقالات توصیفی، سرمقاله و مقالات اظهار نظری عموماً کنار گذاشته می شوند.
۳-۹-۴-۳-۲- گام دوم: ارزیابی تکنیکی
ابزار ارزیابی نقادانه باید به عنوان یک ابزار فنی برای کمک به ارزیابی مطالعات کیفی در نظر گرفته شود که در جستجوی معیارهایی در روش ها یا مباحث با هدف افزایش سطح درستی روش تحقیق می باشد. اینچنین ارزیابی تکنیکی مشخص می کند که تا چه حد مرورگران به شایستگی محقق در پیش برد تحقیق بر اساس قواعد ایجاد شده اعتماد دارند (Morse, 2002). این معیارها شامل تناسب طرح تحقیق با هدف تحقیق، دقت در جمع آوری داده ها و تحلیل ها، استراتژی نمونه گیری دقیق و روشن، بیان روشن یافته ها، نمایش دقیق شرکت کنندگان، رئوس اصلی اثرات بالقوه محققان، پس زمینه، مفروضات، توجیه نتیجه تحقیق و اینکه آیا این نتیجه از جریان داده، ارزش و انتقال پروژه تحقیقاتی، مستخرج شده یا خیر و … .
این نوع ارزیابی مستلزم درک کلی و درستی از معیارهای کیفی و پیشینه تجربی و کیفی محقق می باشد.
۳-۹-۴-۳-۳- گام سوم: ارزیابی نظری
پس از ارزیابی کامل معیارهای فنی، یک رویکرد پارادایمی جهت قضاوت و با تمرکز بر پارادایم تحقیقی استفاده شده در ارتباط با یافته های تحقیقاتی ارائه شده پیشنهاد می شود. اگر چه برخی از ابزار های ارزیابی نقادانه، معیارهای مربوط به چارچوب های نظری و یا پارادایم ی را ادغام می کنند اما بسیاری از آنها عملگرا هستند. این ارزیابی موجب شناسایی کیفیت تصمیمات اتخاذ شده، منطق پشت آنها و عکس العمل یا حساسیت محقق نسبت به داده ها خواهد شد. بنابراین معیارهای دیگر نیز باید لحاظ شوند مانند ارزیابی انسجام روش یا تجانس بین پارادایم های هدایت کننده پروژه تحقیقاتی و روش های انتخاب شده، موقعیت نظری و موضع تحقیقی فعال، ، پاسخگویی محقق، باز بودن و تأیید، که اشاره به بررسی سیستماتیک و تایید تناسب بین داده های جمع آوری شده و چارچوب مفهومی از تجزیه و تحلیل و تفاسیر دارد (Morse et al, 2002). برای این نوع ارزیابی و قضاوت، درک عمیقی از رویکردهای پژوهش کیفی مورد نیاز است. از اینرو پیشنهاد می شود که یک محقق با تجربه بالا در تحقیقات کیفی جهت هدایت فرایند ارزیابی نقادانه همراه حضور داشته باشد. لازم به ذکر است که رویکرد پارادایمی ممکن است با نوع ترکیب انتخاب شده همبستگی داشته باشد.
روش کوکران مرحله ۳ را در هنگامی که ابزار انتخاب شده برای مرحله ۲ پوشش دهنده رویکرد پارادایمی برای قضاوت نباشد توصیه می کند.
۳-۹-۴-۴- انتخاب ابزار مناسب برای ارزیابی کیفی
طیف وسیعی از ابزارها و چارچوب های مختلف برای استفاده در ارزیابی کیفی تحقیقات کیفی موجود می باشد. برخی از آنها عمومی و قابل اجرا برای تمامی طرح های تحقیق کیفی بوده، درحالیکه برخی دیگر به طور خاص برای استفاده در روشی خاص توسعه یافته اند. این ابزارها همچنین با توجه به معیارهایی که به عنوان راهنمای روند ارزیابی نقادانه درنظر گرفته می شوند متفاوت می شوند. به عنوان مثال برخی از این ابزارها بر جنبه پارادایمی تحقیق کیفی متمرکز هستند در حالیکه برخی دیگر بر کیفیت گزارش دهی بیشتر از پایه نظری تأکید دارند. تقریباً می توان گفت تمامی ابزار به بررسی” اعتبار محتوا” می پردازند. مرورگران نیازمند تصمیم گیری در مورد انتخاب مناسبترین ابزار در تناسب با محتوای مروری هستند.
از جمله ابزار مناسب به منظور ارزیابی نقادانه، ایجاد چک لیست های ارزیابی توسط برنامه های نرم افزاری یا توسط دانشگاهیان به منظور ترکیب خاص شواهد می باشد.
۳-۹-۴-۵- ادغام نتایج ارزیابی نقادانه در یک مرور سیستماتیک
مکاکن(۲۰۰۶) راهنمایی هایی را برای ارزیابی کیفیت مطالعات توسعه داده است که در آن، مطالعات را در سه سطح پایین، متوسط، بالا رده بندی کرده و بدین ترتیب مطالعات سطح پایین از نظر کیفی را حذف می‌کرد. بر این اساس در این پژوهش نیز به منظور دخیل کردن نتایج ارزیابی در مرور سیستماتیک از چک لیستی که شامل معیارهای مختلف برای ارزیابی کیفیت بالا، پایین و متوسط هر یک از مطالعات اولیه می باشد، استفاده می شود. هدف از امتیاز دهی به هر مطالعه، خروج مطالعات با کیفیت پایین از فرایند ترکیب می باشد.
در این تکنیک ارزیابی تنها مطالعات با کیفیت بالا وارد فرایند ترکیب خواهند شد. خطر بالقوه در این روش، خروج نظرات ارزشمند از فرایند ترکیب می باشد. در این مرحله مطالعاتی که به آنها برچسب کیفیت پایین با توجه معیار مورد بررسی تعلق می گیرد از فرایند ترکیب خارج می شوند.

• روش اجرایی گام چهارم در این پژوهش

معیارهای در نظر گرفته شده در چک لیست ارزیابی کیفی این پژوهش بطوریکه شامل معیارهای لازم در گام های پالایش، ارزیابی تکنیکی و پارادایمی باشند، عبارتند از:

• استراتژی نمونه گیری،

• روش گردآوری داده، نحوه تجزیه تحلیل داده ها،

• تناسب طرح تحقیق با هدف تحقیق،

• بیان روشن یافته ها، توجیه مناسب نتیجه تحقیق،

• تجانس بین پارادایم های هدایت کننده پروژه تحقیقاتی با روش های انتخاب شده.

در طول این پژوهش، چند بررسی‌کننده مستقل به بررسی هر یک از مطالعات پرداختند و طی مباحثات و مبادلات به این توافق رسیدند که مطالعات از کیفیت لازم برخوردارند.

۳-۹-۵- شرح گام پنجم: انتخاب روش ترکیب و تحلیل یافته های مطالعات (روش فراترکیب در پژوهش حاضر)
اخرین مرحله در اغلب پژوهش های کیفی ترکیبی، ادغام یافته های مطالعات استخراج شده می باشد. چندین روش برای این منظور پیشنهاد و بکار گرفته شده است (Estabrooks et al., 1994; Finfgeld, 2003; Paterson, Thorne, Canam& Jillings, 2001; Sandelowski, 2001; Walsh 2005). بطور کلی تمام این روشها فرایند تقریباً مشابه مقابله، مقایسه و ترجمه یافته ها به یکدیگر را به منظور توضیح بهتری از مفاهیم مورد مطالعه ارائه می دهند. پرکاربرد ترین و گسترده ترین روش برای ترکیب و تجزیه تحلیل مطالعات رویکرد فرا مردم نگاری توسط نوبلیت و هِیر(۱۹۸۸) است که برای بکارگیری در تحقیقات آموزشی توسعه داده شد. بطور کلی ترکیب مطالعات شامل سه سطح اصلی تجزیه تحلیل است: ۱) مفاهیم ۲) گروه بندی ۳) تفاسیر (Britten et al., 2002; MacEachen et al., 2006). منظور از مفاهیم، اصطلاحاتی است که در مطالعات اصلی شناسایی شده و به عنوان داده های خام برای ترکیب درنظرگرفته می شوند. در مرحله بعدی این مفاهیم در گروه هایی قرار می گیرند که شامل یافته های بیش از یک مطالعه است. در مرحله سوم تفاسیر وارد تجزیه تحلیل مفاهیم کلیدی در سراسر مطالعات توسط فرایند متقابل ترجمه و مقایسه پایدار می شوند که منظور از ترجمه متقابل، متحد کردن ایده ها و مفاهیم مطالعات اصلی با مقایسه شباهت ها وتفاوت های مطالعات مورد بررسی است(Noblit & Hare, 1988).

></a><br />دیوان نقطه ی مقابل عملکرد سروش در شاهنامه هستند . از نیروهای شرّ که امر به بدی و پلیدی می کنند .<br />«مزدیسنا نقطه ی مقابل دیویسنا است که به معنی پرستنده ی دیو یا پروردگاران باطل است.» (پورداوود،۱۳۷۷: ۱۳)<br />واﮊه ی دئو ( daeva ) اوستایی و سانسکریت deva یک طرح هند و ایرانی دربرگیرنده ی گروه مشخصی از خدایان است ، که از آن ها گروه اهوره ها و سانسکریت asures (اسوره ها) شناخته می شوند ، این دو طبقه از خدایان در دو کشور هند و ایران ، در دو مسیر کاملاً متفاوت قرار گرفته ، تحول یافتند . در هند بر اهمیت دئوه ها افزوده شد به طوری که این گروه رفته رفته جای اسوره ها را اشغال کرد . در ایران این اهوره ها بودند که برتری یافتند ، در عین این که دئوه ها به تدریج تا حد دیوان تنزل مقام یافتند . » ( زنر،۱۳۷۵ : ۴۴)<br />« کلمه ی دیو در نزد کلیه ی اقوام هند و اروپایی به استثنای ایرانیان همان معنی خود را محفوظ داشته است . دوا (Deva ) نزد هندوان تا به امروز به معنی خداست . معنی این کلمه در سانسکریت فروغ و روشنایی است . چنان که زئوس ( Zeus ) که اسم پروردگار بزرگ یونانیان بوده است و دئوس را ( Deus ) لاتینی که در فرانسه دییو ( Dieu ) گویند جملگی یک کلمه است .<br />در هر جا از اوستا که کلمه ی دیوها آمده است از آن پروردگاران باطل یا گروه شیاطین یا مردمان مشرک و مفسد اراده شده است . غالباً دیوها یا جادوان یا پریها یک جا ذکر شده اند که همه از گمراه کنندگان هستند . دیو به معنی ای که در داستان ملی ماست و غالباً در شاهنامه برمی خورمی به مرور ایام آن هیأت عجیب به آن ها بسته شده است ؛ غولهای مهیب گردیده اند . » (پورداوود،۱۳۷۷: ۱۴-۱۳ )<br />در شاهنامه ی فردوسی واﮊه ی دیو به دو معنی کلی به کار رفته است : نخست موجودی نادیدنی و ماوراء طبیعی که معمولاً منشأ شرو تباهی است . دیو به این معنی در اوستا هم آمده و منشأ این گونه برداشت از آن همان اوستا است . در اوستان برای هر نوع شر و تباهی دیوی خاص وجود دارد : دیو دورغ ، دیو خواب و …<br />امّا در شاهنامه از دیوی دیگر نیز سخن رفته است . که موجودی مادی و دارای گوشت و پوست و استخوان است که هیچ وقت به روشنی از سرو وضع او سخن گفته نشده است . همه جا به شکلی مبهم از او یاد می شود و چون فردوسی یقین داشته است آن چه به نظم می آورد، تاریخ واقعی ایران است ، کوشیده تا به صورتهای گوناگون این موجود را واقعی و معقول جلوه دهد .<br />از همان آغازین صفحات شاهنامه نقش منفی دیوان و عملکرد بد آنان در قبال پادشاهان را مشاهده می کنیم .<br />به گیتی نبودش کسی دشمنا مگر در نهان ریمن آهرمنا<br />به رشک اندر آهرمن بد سگال همی رای زد ، تا بیاگند یال<br />یکی بچّه بودش چو گرگ سترگ دلاور شده با سپاهی بزرگ<br />ج۱ب۲۳۶-۲۳۴<br />در شاهنامه هرگاه اختلافی در حکومتها ایجاد می شود می توان جای پای اهریمن و ابلیس را مشاهده کرد . در داستان ضحاک ، دیو پادشاه خود کامه و دنیا طلبی چون او را وسوسه می کند که همه ی نیکی های پدر را فراموش کند و برای رسیدن به سلطنت دست به خون پدر آلوده کند .<br />چنانکه در شاهنامه مشاهده می کنیم دیوان در کسوتهای مختلف به شاهان جلوه گر میشوند و آن ها را فریب می دهند . چندین بار در لباس دوست ، خوالیگر ، پزشک ، ضحاک را می فریبند . در لباس رامشگری از مازندران نزد کاوس آمده و با توصیف طبیعت و مرغزارهای مازندران که سرزمین جادوگران است ، او را به آن دیار می کشاند و باعث گرفتاری های فراوان برای او و همراهانش می شود که سرانجام به دست رستم نجات می یابد.<br />انسان در تمام مراحل زندگی با فرشته ی نیکی و بدی همراه است . آن یکی سعی میکنداو را به سرمنزل مقصود و راه راست هدایت کند و دیگری در تلاش است او را به گمراهی و ضلالت بکشاند .<br />یعنی انسان باید عزم مردانه کند که دیو در او رخنه نکند و وجودش به تصرف اهریمن درنیاید. این دیوان و شیاطین همان موجودات پستی هستند که خداوند با شهاب ثاقب آن ها را از درگاه خود و آسمان ها دور می کند و در داستانهای کهن و قرآن و دیگر کتب قدیم شیطان باعث گمراهی آدم و حوا و رانده شدن آن ها از بهشت شد این شیاطین بودند که قابیل را به کشتن هابیل تحریک نمودند و در بسیاری موارد دیگر این شیطان است که انسان را به بدیها وادار می کند و هدف آن ها نابود کردن نسل آدمی است و سوق دادن انسان ها به پلیدی و پلشتی ها . یکبار دیگر رد دیوان را در شاهنامه می بینیم که ارجاسب شاه را علیه گشتاسب تحریک می کند .<br />رستم بعد از آن که به اسفندیار پندهای فراوان می هد و او را از راهی که در پیش گرفته است باز می دارد ، اما نصایح پدرانه و پند واندرز دلسوزانه ی فرزند زال کمتر اثری در اسفندیار نمی کند به او میگوید که تو پند پیران را می پذیری،امّا از من سخن را نمی پذیری .<br />پیروی از دیوان و دل را یکباره به دیو سپردن ، انسان را از پیروی راه دانش و شنیدن نصایح خردمندانه باز می دارد و راه نیک را در نظر او بد جلوه می دهد و آدمی را به تبهکاری وا می دارد . این دیوان به آدمی و خرد او چیره می شوند و از این راه یعنی زایل کردن خرد ، آدمی را به هر کار پست و ناپسندیده ای وادار می کنند . این خرد همان عنصری است که فردوسی به آن بسیار تأکید می کند و همه ی صفات بد و ناپسند را به عنوان رقیب آن معرفی می کند . و به همین دلیل است که فردوسی کاوس را کم خرد و کانا معرفی می کند .<br />بزرگمهر حکیم در گفتگو با انویشروان از دیو آز ، نیاز ، خشم ، رشک ، ننگ و کین ، نمامی، دورویی ، ناپاکدینی ، و ناسپاسی نام می برد و در پاسخ انوشیروان بدترین آن ها را آزمندی معرفی می کند که انسان را به دیگر بدیها نیز سوق می دهد .<br />درباره ی این که فردوسی چه برداشتی از واژه ی دیو دارد در پیوست اوّل توضیحاتی آمده است .<br />تو مر دیو را مردم بد شناس : کسی کو ندارد ز یزدان سپاس<br />هر آن کو گذشت از ره مردمی ز دیوان شمر ، مشمرش آدمی<br />خرد گر بدین گفته ها نگرود مگر نیک معنی همی بشنود<br />گوان پهلوانی بود زورمند به بازو ستبر و به بالا بلند<br />گوان خوان و اکوان دیوش مخوان نه بر پهلوانی ، بگردد زبان ؟<br />چه گویی تو ای خواجه ی سالخورد چشیده ز گیتی بسی گرم وسرد !<br />که داند که چندین نشیب و فراز به پیش آرد این روزگار دراز ؟<br />تگ روزگار از درازی که هست همی بگذراند سخنها ز دست<br />ج۴ب۴۵۷۲-۴۵۶۵<br /><strong>دقیقی شاعر در کلام فردوسی</strong><strong> :</strong><br />استاد ابومنصور محمّد بن احمد دقیقی از فحول شعرای عهد سامانی و دومین شاعریست که به نظم شاهنامه قیام کرد.عوفی گوید:«او را به سبب دقت معانی و رقت الفاظ دقیقی گفتندی .» (عوفی،۱۳۸۸: ۱۱) و قبول این گفتار مستلزم تصور این نکته است که او پیش از کسب مهارت و وصول به مرتبه استادی لقب شعری نداشته و این تصوری باطل است . سال ولادت او را به تحقیق نمی توان معلوم کرد ولی باحتمال اقوی در اواسط نیمه اول از قرن چهارم بوده است . زیرا یکی از ممدوحان وی منصور بن نوح بوده است که از ۳۵۰ تا ۳۶۵ سلطنت می کرده . در مولد او اختلاف است عوفی او را طوسی دانسته است . نکته ای که درباره ی او قابل ذکر است آن که برخی وی را همان ابوعلی محمد بن احمد بلخی شاعر دانسته اند که ابوریحان به او و شاهنامه اش اشاره کرده ولی هیچیک از دلایلی که در این باره گفته شده قانع کننده نیست. دقیقی زردشتی بوده و خود بر این گفته دلایلی دارد :<br />ببینم آخر روزی به کام دل خود را گهی ایارده خوانم شها گهی خرده<br />(ایارده:پازند و خرده :خرده اوستا)<br />چنانکه از احوال دقیقی برمی آید این شاعر در جوانی به شاعری دست زد و هم در جوانی مقتول شد . فردوسی آن جا که از موضوع نظم شاهنامه ی ابومنصوری سخن گفته او را جوان معرفی کرده است . قتل دقیقی در جوانی به دست غلامی صورت گرفته و فردوسی علت واقعه قتل او را چنین یاد می کند « جوانیش را خوی بد یار بود / همه ساله با بد به پیکار بود» از دقیقی قصائد و غزلها و قطعات و ابیات پراکنده یی در کتب تذکره خاصه لباب الالباب و مجتمع الفصحا و کتب تاریخ و ادب مانند تاریخ بیهقی و ترجمان البلاغه و حدائق السحر و المعجم و کتب لغت خصوصاً فرس اسدی باقی مانده است و همه ی آن ها دلالت تام بر استادی و مهارت و دقت خیال و لطافت معنی و روانی الفاظ این شاعر استاد می کند . اما اثر جاوید و مهم او گشتاسبنامه یعنی قسمتی از شاهنامه است در شرح سلطنت گشتاسب و ظهور زردشت و جنگ مذهبی میان گشتاسب و ارجاسب تورانی .<br />شروع به نظم شاهنامه پس از تألیف شاهنامه ی ابومنصوری و اشتهار آن صورت گرفته است. دقیقی بی تردید یکی از بزرگترین شاعران قرن چهارم است . ورود او در انواع مختلف از شعر و قدرتی که در همه ی ابواب آن نشان داده دلیل بارزیست بر فصاحت کلام و روانی طبع و قوت بیان و دقت ذهن او . تغزلات بدیع و غزلهای لطیف و مدایح عالی و اوصاف رایع او با معانی باریک و مضامین تازه و دل انگیزی که در همه ی آن ها به کار برده به شعر او دلاویزی و رونق و جلای خاص می بخشیده و بیهوده نیست که فردوسی او را به «گشادگی زبان» و «سخن گفتن خوب و روانی طبع» وصف می کند و می گوید که «به مدح افسر تاجداران بود». (صفا ، ۱۳۸۰ : ۴۱۹-۴۰۸ )<br /><strong>۱۴ – ۱ </strong><strong>سخنان فردوسی درباره دقیقی در ابتدای کتاب</strong><br />چو از دفتر این داستان ها بسی همی خواند خواننده بر هر کسی<br />-جهان دل نهاده بر این داستان همان بخردان نیز و هم راستان-<br />جوانی بیامد گشاده زبان سخن گفتنی خوب و طبعی روان<br />«به شعر آرم این نامه را –گفت:من» از او شادمان شد دل انجمن<br />جوانیش را خوی بد یار بود همه ساله با بد به پیکار بود<br />بدان خوی بد جان شیرین بداد نبود از جهان دلش یک روز شاد<br />بر او تاختن کرد ناگاه مرگ نهادش به سر بر یکی تیره ترگ<br />یکایک از او بخت برگشته شد به دست یکی بنده بر کشته شد<br />برفت او و این نامه ناگفته ماند چنان بخت بیدار او خفته ماند<br />ج۱ب۱۳۷-۱۲۹<br /><strong>۱۴ – ۲ </strong><strong>خواب دیدن فردوسی دقیقی را</strong><br />چنین دید گوینده یک شب به خواب که یک جام می داشتی چون گلاب<br />دقیقی ز جایی پدید آمدی بر آن جام می ، داستان ها زدی<br />به فردوسی آواز دادی که : « می مخور جز بر آیین کاوس کی<br />که شاهی گزیدی به گیتی که بخت بدو نازد و تاج و دیهیم و تخت</p>

خرده ای زر: استعارهی مصرحهی از پرچم های زرد و سرخ میان گل سرخ .
لب: استعارهی نمادین از گلبرگ ها .گویی گل سرخ زیبا رویی است که خرده ای زر در دهان دارد وبدین جهت لب هایش (گلبرگ ها ) بهم نمی پیوندند و نمی توانند متّصل شوند.
۳-۴-تشخیص و استعارۀ مصرّحه
دی نرگست از عربده می گفت که خواجو کام دل یکتای توازن زلف دوتا چیست
(خواجو: ۱۰۶)
عربده: مصدر باب “نعلَلَه” است به معنای “فریاد مستانه زدن، خوی زُمُخت در مستی ابراز کردن. صفت (اسم فاعل) آن، مُعَر بِد است که در متون فراسی بعضآًکاربرد داشته است:
و مُعر بدان را پس از خُمار، رعشه بر اعضا، که عسس از پس دیوار است (لغت نامه، ذیل معربد)
“یکتا": دُردانه (عزیز دُردانه)، کم مثل، کنایتاً عاشق، فَرد در عاشقی. استعارۀ تبعی وصفی
زلف دوتا: زلفی که خمیده و سرکج است، دوتا: دولا، خمیده
ازعربده: از روی عربده، به جهت عربده، “از” سببی ست.
نرگس: (مستعار) و حقیقت آن، مستعارله و استعارۀ مصرّحه مجرّده از چشم (مستعار منه). وجه شبه: طرح و نقش و تصوّر ذوقی و تخیّل همگونگی چشم و نرگس در برخی جهات.
۳-۵-تشخیص (استعاره ی مکنیّه )
گرم کن بزم طرب را که شب مشک فروش رخت سودا به دمه سرد سحرگرد آورد
(خواجو:۱۶۰)
شب مشک فروش: استعاره مکنیّه است “مشک فروش” وصف مستعارٌمنه است و همین صفت، استعاره ی مکنیّه نوع دوّم (شمیسا، ۱۳۶۹ : ۷۵) را پدید آورده است.
رخت سودا(سودا   رخت) اضافه ی تشبیهی است."رخت” لوزام وسازوبرگ. این واژه با اِتباع مُهملش (پَخت) در شعر حافظ آمدده است:
وقت است کز فراق تو سّرِ اندرون آتش در افکنم به همه رخت و پَخت خویش
(حافظ، ۱۳۸۹ : ۱۹۴)
به دم : بوسیله دم (مجاز از “وزش")
می تواند ” به دم سردِ سحر “استعاره باشد، امّا ” دمه سردِ” را مجازاً باید نسیم خنک سحری دانست . با ” گرم و سرد” شبه تضاد پدید آورده است ، چه ” سرد” به معنای ” مزاج سرد"است. از منظر خسرو آن است که
چُون ملک وصالت دریافت اصل شیرین تو را دید و شکر گرد آورد
(حافظ ۱۶۰:۱۳۸۹)
پزشکی قدیم، مزاج سوداوی با سردی (خوراک سرد(سردی) و مزاج سرد) مناسبت دارد. چون ” سودا” مزاجاً گرم است و با سردی، تعادل می یابد.
تا صبا قلبِ سر تو در چین بشکست هر زمان بر من دل خسته، شکستی دگر است
(خواجو:۸۵)
صبا : باد صبا که بر زلف می زد.
چین : چین و شکن زلف.
بشکست : پیچ و تاب داد.
قلب سر زلف : استعاره ی مکنیّه تخییلیّه (تشخیص). قلب (ملایم و صفت مشبّهٌ به یا مستعارٌمنه مکنیّه انسان) زلف (مستعار) وحقیقت آن مستعارٌله. شکن قلب سر زلف : آشفته کردن و به هم زدن حال و وضع زلف توسّط صبا (باد صبا). شاعر از “چین” به طریق ایهام می خواسته معنی کشور چین را نیز اراده کند، امّا به اندازه ی حافظ موفّق نبوده است :
تا دل هرزه گرد من رفت به چین زلف او زان سفر دراز خود عزم وطن نمی کند
حافظ از “چین” هم چین و شکن زلف را اراده کرده و هم چین (کشور چین) را؛ چرا که میگوید : زان سفر دراز خود عزم وطن نمی کند و می دانیم کشور چین در آن روزگار از دیدگاه ایرانیان (و خاورمیانه)سرزمین بسیار دوردستی بوده است، چنانکه حدیث نبوی : اطلبوا العلم ولو بالصین ناظر به همین دوری راه است وگر نه علم فقه و اصول در چین نبوده است که جوینده به دنبال آن برود.
۳-۶-استعارۀ تبعیّه
اگراستعاره درفعل باشدبه آن استعاره ی تبعیه گفته می شود.
استعاره معمولا در اسم و ترکیبات اسمی صورت می گیرد. در بیان عربی هم، بحث این است که استعاره در اسم (اسم فاعل، اسم مفعول و …) صورت گیرد و اصطلاحا استعارۀ در اسم را در بیان عربی و فارسی، استعارۀ “اصلیه” می گویند مانند شمار بسیاری از استعاره های مصرّحه و مکنیّه، بویژه استعاره های مصرّحه مانند بیت زیر:
هزاران نرگس از چرخ جهانگرد فروشد تا برآمد یک گل زرد
(نظامی، ۱۵۸:۱۳۷۶)
که (هزاران) نرگس استعارۀ اصلیّه و “گل زرد” نیز استعارۀ اصلیّه. اوّلی استعاره از ستارگان و دومی استعاره از خورشید است. “نرگس” استعاره مصرّحه از ستاره و “گل زرد” استعارۀ مصرّحه از خورشید است. چنانکه مشاهده می کنیم اصلیه در طولِ انواع استعاره است و اصلیّه و تبعیّه: اگر لفظ استعاره، فعل و یا صفت باشد، تبعیّه نامیده می شود یعنی از اسم یا مصدر تبعیّت کرده و مشتق شده و تبعیّه در این جا به معنای مشتق شده است چون به نظر قُدما، فعل از اسم یا مصدر مشتق شده، در عربی هم همین نظر را داشته اند.)
نمونه:
هزار نقش برآرد زمانه و نبود یکی چنانکه در آیینۀ تصوّر ماست
(انوری، ۱۳۵:۱۳۷۱)
که “نقش برآوردن” از “بازیگری و داشتن رنگ و حالت گوناگون” است. از طرفی چون فعل را به مصدر تأویل می کنیم، بنابراین از راه تأویل هم که حساب کنیم، استعاره با ساختار اسم، اصلیّه و با ساختار فعل، تبعیّه است.

هر که کرد از در میخانه گشادی حاصل چون تواند دل سودا زده در تقوا البست
(خواجو:۹۵)
گشاد : فَرَج، گشایش، پیروزی، به نوا رسیدن. “گشاد حاصل کردن” استعاره تبعیّه از در میخانه،(مکنیٌ به و لازم)کنایه از “میگساری” است و در این کنایه ،مجاز نیز به کار رفته است چرا که “میخانه” به معنایِ “میگساری” است به علاقه ی ملازمت و طبع. طبیعت “میخانه” بر این است که واردان بر آن، “می” می نوشیدند : خیز تا از در میخانه گشادی طلبیم، یعنی از “میگساری” دل در تقوا بستن : کنایه از متصف به صفت تقوا شدن (مکنیّ عنه)
۳-۷-استعاره تبعیّه و کنایه
هیچ کس نیست که با چشم تو بتواند گفت که چنین مست به محراب نشاید خفتن
(همان:۳۹۲)
“مست به محراب خفتن” هم استعارۀ تبعیّه است و هم مصرّحۀ مجرّده.
مست (مستعار) و مستعارله از آدم مست است و محراب(مستعار) و مستعارله از ابروان (مستعارمنه). جامع در استعارۀ نخستین مستی انسان و حالت خماری چشم در استعارۀ دوم، قول بالای محراب و قوسی بودن ابرو و در مجموع چشم مست در زیر طاق ابروست و به آدم مستی که در محراب خفته باشد در ژرف ساخت استعاره تشبیه شده است.
۳-۸-استعاره ی تبعیّه ی وصفی و کنایه
جانم از غم به لب رسیده ی توست دلم از دیده، خون چکیده ی توست
(خواجو:۷۱)
جانم به لب رسیده ی توست: کنایه (ایما) است از کمال رنج و زحمت طاقت فرسا (مکنیّ عنه) و از کنایات مرسوم و شایع است و معادل آن ” جون به لب شدن” است که هنوز در گویش ها، کاربرد چشم گیر دارد. در مصراع دوّم با یک تشبیه ، ایهام پدید آورده ، آن هم ایهام غامض و دور از ذهن !: الف) دلم به جهت ["از” سببی] دیده [چشم که تورا دیده و عاشق شده] خون چکیده ی[ خونین جگر] توست (تشبیه ).
دلم از دیده [= از راه دیده، از راه و مجرای چشم] خون شده و قطره قطره از چشم می چکد! و اشاره به سرشک خونین نیزهست ، لذا” خون چکیده"( مستعار و مستعارٌله ) استعاره ی تبعیّه ی وصفی است از “سرشک خونین".