کاربرد

آشکار

درونی
بیرونی

فرایند توسعه محصول، سیستم خبره فعال
مشارکت، فروش گواهینامه بهره برداری

پنهان

درونی
بیرونی

مشاوره داخلی، اعضای تیم متخصص
خدمات مشاوره بیرونی

منبع: (بکت، واین رایت و بانس، ۲۰۰۰)
فناوری اطلاعات می تواند یکپارچگی و کاربرد دانش را از طریق تسهیل کسب، به روز آوری و قابلیت دسترسی جهت گیریهای سازمانی افزایش دهد. برای مثال، بسیاری از سازمانها در حال آسان سازی دسترسی و نگهداری جهت گیریهای سازمانی خود (مانند دستورالعملها، خط مشیها و استانداردها) از طریق اینترانت سازمانی اند. همچنین واحدهای سازمانی می توانند با دسترسی دانش واحدهای دیگر که تجارب مشابهی را کسب کرده اند به طور سریعتری یاد بگیرند. به علاوه با افزایش تعداد شبکه های اجتماعی داخلی و همچنین افزایش میزان حافظه سازمانی موجود، فناوری های اطلاعات امکان کاربرد دانش را درهر زمان و مکانی فراهم می سازند.

همچنین فناوری اطلاعات می توان سرعت یکپارچگی و کاربرد دانش را از طریق رمز گذاری و خودکارسازی رویه های سازمانی افزایش دهد. سیستم های خودکارسازی مثالهایی از کاربردهای فناوری اطلاعات است که نیاز به ارتباطات و هماهنگی را کاهش می دهد و استفاده کاراتر از رویه های سازمانی را از طریق ثبت به موقع و خودکار مستندات کاری، اطلاعات، مقررات و فعالیت ها ممکن می سازد.
۲-۲-۷)مدلهای مدیریت دانش
بنتیس (۱۹۹۹) بیان می کند که در اقتصاد دانش محور، محصولات و سازمانها براساس دانش زندگی می کنند و می میرند، و موفق ترین سازمانها آنهایی هستند که در مقایسه با رقبای خود از این سرمایه ناملموس به نحو بهتر و سریع تری استفاده می کنند.
مهمترین مدلهای مدیریت دانش را ویگ (۱۹۹۳)، وان گروگ و روس (۱۹۹۵) ، نوناکا و تاکچی (۱۹۹۵)، بویسوت (۱۹۹۸) و چوو (۱۹۹۸) ارائه کرده اند. همه این مدلها دیدگاه های مختلفی را درباره عناصر مفهومی کلیدی مدیریت دانش - که زیر ساختار آن را تشکیل می دهند - بیان می کنند. ما در اینجا به توصیف دو مدل ویگ و نوناکا و تاکچی می پردازیم.
۲-۲-۷-۱)مدل ایجاد و کاربرد دانش ویگ
ویگ (۱۹۹۳) مدل مدیریت دانش خود را به اصل زیر نزدیک کرد: دانش زمانی مفید و ارزشمند خواهد شد که سازماندهی شود. این سازماندهی باید با توجه به نوع به کارگیری آن متفاوت بوده، با بهره گرفتن از مسیر های چندگانه ورودی، قابل دسترس و بازیابی باشد. ابعاد قابل بررسی در مدل مدیریت دانش ویگ عبارت انداز:
۱) کامل بودن^[۸۱]، ۲) پیوند داشتن^[۸۲]، ۳) تناسب^[۸۳]، ۴) چشم انداز^[۸۴] و هدف^[۸۵].
کامل بودن به این سوال پاسخ می دهد که دانش مرتبط چقدر از یک منبع قابل دسترس است. منابع می تواند شامل اذهان انسانها یا پایگاه های دانش (دانش پنهان یا آشکار) باشد. ابتدا باید مطلع شویم که آیا دانش مورد نیاز بیرون از این منابع است یا خیر. تمام دانش مورد نیاز ممکن است در این منابع موجود باشد، اما اگرکسی در مورد موجودیت یا قابلیت دسترسی به آن چیزی نداند نمی تواند از آن استفاده کند.
پیوند داشتن، به روابط قابل درک و مشخص بین موضوعات دانشی مختلف اشاره دارد. موضوعات دانشی بسیار کمی وجود دارد که کاملاً از سایر موضوعات جدا باشند. هر قدر این پیوند در یک پایگاه دانش بیشتر می شود، انسجام و ارزش محتوا بیشتر می گردد.
چشم انداز و هدف به پدیده ای اشاره دارد که از طریق آن اغلب از یک نقطه نظر یا برای یک هدف خاص، درباره چیزی اطلاعات کسب می کنیم، ما بیشتر دانش خود را با بهره گرفتن از ابعاد چشم انداز و هدف سازماندهی می کنیم (ویگ، ۱۹۹۳).
مدل مدیریت دانش ویگ، سطوح درونی کردن دانش را تعریف می کند. رویکرد ویگ بعد چهارم مدل نوناکا و تاکچی را که درونی کردن دانش است توسعه می دهد. جدول(۲-۲) به طور مختصر هر یک از این سطوح را تعریف می کند.
جدول ۲-۲) مدل مدیریت دانش ویگ- سطوح درونی سازی

سطح

نوع

تعریف

۱

مبتدی

از دانش و روش استفاده از آن آگاهی بسیار کمی دارد یا اصلاً آگاهی ندارد.

۲

شروع کننده

می داند دانش وجود دارد و در کجا می توان آن را به دست آورد اما نمی تواند با آن استدلال کند.

۳

شایسته

درباره دانش اطلاع دارد و می تواند از دانش موجود در پایگاه های دانش مثل مستندات و افراد مشاور استفاده و همچنین استدلال کند.

خداست که سرپرست راستین است و اوست که مردگان را زنده می‌کند و او بر هر چیزی تواناست.
و در سوره انعام می‌فرماید « قُلْ أَ غَیرَ اللَّهِ أَتخَّذُ وَلِیًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض‏ » ^[۳۰۸]
بگو آیا غیر خدا را ولیّ خود بگیرم، خدایی که پدید آورند آسمان و زمین است؟!
و حضرت علی ☻ در رابطه با رهبر عادل و جائر خطاب به عثمان می‌فرماید: « فَاعْلَمْ أَنَّ أَفْضَلَ عِبَادِ اللَّهِ عِنْدَ اللَّهِ إِمَامٌ عَادِلٌ هُدِیَ وَ هَدَى فَأَقَامَ سُنَّهً مَعْلُومَهً وَ أَمَاتَ بِدْعَهً مَجْهُولَهً وَ إِنَّ السُّنَنَ لَنَیِّرَهٌ لَهَا أَعْلَامٌ وَ إِنَّ الْبِدَعَ لَظَاهِرَهٌ لَهَا أَعْلَامٌ وَ إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ إِمَامٌ جَائِرٌ ضَلَّ وَ ضُلَّ بِهِ فَأَمَاتَ سُنَّهً مَأْخُوذَهً وَ أَحْیَا بِدْعَهً مَتْرُوکَهً وَ إِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ یُؤْتَى یَوْمَ الْقِیَامَهِ بِالْإِمَامِ الْجَائِرِ وَ لَیْسَ مَعَهُ نَصِیرٌ وَ لَا عَاذِرٌ فَیُلْقَى فِی نَارِ جَهَنَّمَ فَیَدُورُ فِیهَا کَمَا تَدُورُ الرَّحَى ثُمَّ یَرْتَبِطُ فِی قَعْرِهَا … »^[۳۰۹]
بدان که برترین بندگان خدا در پیشگاه او رهبر عادل است که خود هدایت شده و دیگران را هدایت می‌کند، سنّت شناخته شده را برپا دارد و بدعت ناشناخته را بمیراند. سنّت‌ها روشن و نشانه‌هایش آشکار است. بدعت‌ها آشکار و نشانه‌های آن برپاست، و بدترین مردم نزد خدا رهبر ستمگری است که خود گمراه و مایه گمراهی دیگران است، که سنّت پذیرفته را بمیراند، و بدعت ترک شده را زنده گرداند.
من از پیامبر خدا ☺ شنیدم که گفت: «روز قیامت رهبر ستمگر را بیاورند که نه یاوری دارد و نه کسی از او پوزش خواهی می‌کند، پس او را در آتش جهنم افکنند، و در آن چنان می‌چرخد که سنگ آسیاب، تا به قعر دوزخ رسید سپس به زنجیر کشیده شود».
تقیّه در حکومت نامشروع
باب الولایه، یکی از ابواب فقهی است که پس از تقسیم ولایت به ولایت جائر و عادل، (حکومت نامشروع و مشروع) مبحث تقیّه مطرح می‌شود.
تقیّه یکی از مباحث اساسی و کلیدی در حکومت جائر و احکام مرتبط با حاکمیّت نامشروع است.
بنابراین یکی از احکام مرتبط با ولایت جائر، که مورد بحث و پژوهش قرار می‌گیرد، مبحث تقیّه است. وقتی بحث ار مشروعیّت تمرّد در ولایت جائر مطرح است به دنبال آن لازم است حکم تقیّه نیز روشن شود. تا بر اساس آن آشکار گردد که چگونه مکلّف موظف است به دلیل رعایت تقیّه، در حاکمیّت سیاسی جائر دست از تمرّد بردارد و با ولایت جور همراهی نشان دهد.

با نگاهی گذرا به تاریخ زندگی ائمه ♣ به خوبی در می‌یابیم که آن بزرگواران مطلقا حاکمان اموی و عباسی را مردمی و اسلامی نمی‌دانستند و نه تنها هیچ‌گاه آن‌ ها را تأیید نمی‌کردند بلکه به آنان با دید غاصب جائر و ستم پیشه می‌نگریستند و جماعت شیعه را (جز افراد بسیار معدودی در هر دستگاه از قبیل علی بن یقطین) از معاونت و همکاری با آن‌ ها بر حذر می‌داشتند.
با این حال گاهی در جایی که مصلحت حفظ شیعه و بقای مکتب تشیّع در مراوده و ارتباط با دستگاه حکومت بوده است می‌بینیم نشست‌هایی نیز با آنان داشته‌اند و ظاهرا خود را بر کنار از اتهامات وارده می‌نمایانده‌اند.
ژرف‌نگری بیش‌تر در سیره و روش زندگی امامان معصوم ♣ سطح وسیع‌تری را در عمل و رفتار تقیّه‌آمیز نشان می‌دهد. با این رویکرد می‌بینیم تقیّه در روابط با استیلای حکام جور (حکومت نامشروع) بر امت اسلامی و ترس از تعدی و ستم آنان تا این حد و به این نسبت رواست.
داود رقّی می‌گوید: گروهی از شیعیان آمده بودند درباره‌ی پوشیدن لباس سیاه از امام صادق ☻ بپرسند. دیدیم امام ☻ نشسته است وجبّه‌ای سیاه با کلای سیاه و کفشی که داخل آن سیاه بود پوشیده بود سپس قسمتی از آن را باز کرد و فرمود: پنبه‌ی آن هم سیاه است و از آن، پنبه‌ی سیاهی را خارج نمود، سپس فرمود: دلت را سفید کن هر چه می‌خواهی بپوش^[۳۱۰]
این حدیث گویای تقیّه‌ی امام صادق ☻ در جو خفقان با دولت عباسی است که شعار سیاه را نشان دولت خود قرار داده بودند در این شرایط می‌بینیم امام ☻ با پوشیدن سیاه خود را همگون جماعت ساخته است و به شیعه نیز توصیه می‌کند که شما هم روی رنگ حساس نباشید.
امامان ♣ نه تنها خود عملا شیوه‌‌ی تقیّه را در پیش گرفته بودند بلکه شیعیان را هم امر به تقیّه می‌کردند.
امام صادق ☻ در جواب عمار بن ابی الاعوض فرمود:
«اما علمت ان اماره بنی امیه کانت بالسیف و العسف و الجور و ان امامتنا بالرفق و التألیف و الوقار و التقیّه و حسن الخلطه و الورع و الاجتهاد فرغبوا الناس فی دینکم و فیما انتم فیه»^[۳۱۱]
مگر نمی‌دانی که فرمانروایی بنی امیه بر اساس تکیه بر شمشیر و فشار و ستمگری بود در حالی که امامت ما روی مدارا، مهرورزی، بزرگ منشی، تقیّه، خوش برخوردی، پارسایی و سخت‌کوشی تکیه دارد و در نتیجه رغبت مردم به شما و آیینی که دارید بیش‌تر می‌شود.
بنا به گواهی اسناد و دلالت پاره‌ای از روایات، امامت امام کاظم ☻ در زمانی آغاز شد که خفقان و ترور بر شیعیان اهل‌بیت ♣ به شدت حاکم بود چنان‌که امام صادق ☻ نتوانست امام بعد از خود را با صراحت تعیین نماید که این موضوع باعث مشکلاتی در شناخت امام گردید. این در حالی بود که ائمه‌ی مذاهب و فرق اسلامی دیگر در کمال امنیّت و آزادی به نشر تعالیم خود می‌پرداختند.
روایت زیر که آن را هم شیخ مفید و هم کشی نقل می‌کنند گویای همه‌ی این موارد است:
هشام بن سالم می‌گوید: من و مؤمن الطاق موقع رحلت امام صادق ☻ در مدینه بودیم مردم فکر می‌کردند که عبدالله عهده‌دار امامت است، رفتیم و از او سؤالاتی کردیم دیدیم نه او حامل علم امام نیست سرگردان در کوچه‌ها می‌کشتیم و نمی‌دانستیم چه کنیم برای دریافت پاسخ‌های خود به که و به کدام سوی باید مراجعه کنیم: مرجئه، قدریه، زیدیه، معتزله، خوارج؟ عبدالله هم که وضعش معلوم شد.
در همین اثنا، پیرمردی را دیدم که به من اشاره می‌کند بیا، من او را نمی‌شناختم و ترسیدم مبادا از جاسوسان حکومت باشد لذا به مؤمن الطاق گفتم: از من فاصله بگیر که او فقط با من کار دارد تا اگر مشکلی پیش بیاید تو گرفتار نشوی. هرطور بود ناچار با آن شخص می‌رفتم و احساس می‌کردم چاره‌ای ندارم تا این که دیدم مرا به خانه‌ی امام موسی کاظم ☻ برد و خودش بیرون رفت. امام ☻ رو به من کرد و گفت: بیا داخل اتاق. وارد شدم امام ☻ گفت: نه سوی مرجئه نه سوی قدریه، نه سوی زیدیه نه سوی معتزله و نه هم سوی خوارج، سوی من، سوی من، سوی من.
گفتم: پدر شما درگذشت، گفت آری. گفتم عبدالله خیال می‌کند جانشین ایشان است، فرمود: او می‌خواهد هیچ کس خدا را نپرستد. گفتم پس به که باید مراجعه کنیم؟ فرمود: اگر خدا بخواهد تو را راهنمایی می‌کند. گفتم: شما هستید؟ فرمود: من چیزی نمی‌گویم با خود گفتم: باز هم به چیزی نرسیدم دوباره پرسیدم قربانت گردم شما بر خود امامی دارید؟ فرمود: نه آن‌وقت بود که هیبت او بیش‌تر از پدر بزرگوارش که بر او وارد می‌شدم مرا گفت: گفتم اجازه هست از شما چیزی بپرسم؟ فرمود: بپرس تا بدانی، لیکن چیزی را فاش مساز که اگر فاش سازی سرت را می‌برند. بعد از امام ☻ سؤالاتی کردم دیدم دریایی است. گفتم: فدایت شوم شیعه‌ی تو و پدرت، در گمراهی افتادند، اجازه بده آنان را ببینم و به تو راهنمایی‌شان کنم. اما شما که از من برای کتمان این امر پیمان می‌ستانی امام ☻ فرمود: اگر رشد فکری و ایمانی در کسی دیدی اشکالی ندارد اما تو هم از آنان پیمان بگیر که فاش نسازند، زیرا فاش ساختن همان (اشاره به گلوی خود) فرمود: ذبح شدن همان^[۳۱۲]
هارون خلیفه‌ی مقتدر عباسی با حبس و قتل شیعیان و یاران امام صادق ☻ و امام کاظم ☻ چنان رعب و تروری ایجاد نموده بود که هیچ کس نمی‌توانست حتی ابراز تشیّع کند تا چه رسد به آن‌که با امام ☻ مراوده داشته، فعالیت عقیدتی، سیاسی داشته باشد در این دوره پرخفقان همه ساکت شده بودند و راه تقیّه‌ی شدید را در پیش گرفته بودند و این نوع موضع‌گیری بنا به دستور خود امام ☻ بود.^[۳۱۳]
لازم به توضیح است اگرچه ائمه ☻ در برابر حکام جور این چنین تقیّه می‌کرده‌اند لیکن این تقیّه‌ فقط تا آن‌جا بوده است که موجب کتمان احکام الهی نشود و لذا می‌بینیم گاهی که وظیفه را در بیان احکام الهی می‌دیده‌اند، بی‌پروا نسبت به آن اقدام می‌کرده‌اند و بسا این اقدام موجب شهادت آنان نیز می‌گردیده است.
تقیّه در حکومت مشروع
آیا در حکومت مشروع جای تقیّه وجود دارد؟
برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید یادآور شد همانطور که در مباحث قبل گفته شد، تقیّه به دو قسم فردی و سیاسی (حکومتی) تقسیم می‌شود که باید در این‌جا حکم هر کدام در حکومت مشروع مورد بحث قرار گیرد.
الف) تقیّه فردی
تقیّه فردی آن است که برای انسان در حالات خاصی شرایطی به وجود آید که موجب شود انسان بر خلاف اعتقاد خود عمل کند. این نوع تقیّه اختصاص به حکومت مشروع و نامشروع ندارد. بلکه هر جا که شرایط تقیّه مثل خوف و ضرر فردی، ایجاد شود. تقیّه جایز و بلکه واجب است. امام باقر ☻ می‌فرماید: « التَّقِیَّهُ فِی کُلِّ شَیْ‏ءٍ یُضْطَرُّ إِلَیْهِ ابْنُ آدَمَ فَقَدْ أَحَلَّه‏»^[۳۱۴] در هر موردی آدمی‌زاد به تقیّه ناچار شود خداوند برایش حلال ساخته است.
ب) تقیّه حکومتی (سیاسی)
تقیّه حکومتی آن است که تقیّه را در مسائل اجتماعی و خصوصا در مسائل سیاسی اجتماعی که به حکومت و حاکمیّت بر می‌گردد مطرح باشد که این نوع تقیّه مسلّما برای شهروندان مسلمان نسبت به حاکمیّت و برعکس معنا ندارد. زیرا مبنای سیاست‌ها و برنامه‌ها در حکومت عدل، برقراری عدالت و احکام الهی است. و حال آن‌که جای تقیّه سیاسی موردی است که خوف از جان و مال و آبرو … از ناحیه حاکمیّت وجود داشته باشد و این در مورد حاکمیّت مشروع منتفی است ولی تقیّه حکومت نسبت به دشمنان و سایر حکومت‌های طاغوتی مسلّما تقیّه یکی از اساسی‌ترین سیاست‌هاست که با بکارگیری تقیّه موجب گسترش قلمرو و حاکمیّت اسلام خواهد شد.
حقوق شهروندی در حکومت نامشروع
از دیدگاه اسلام، استبداد و خودرأیی در همه امور مردود است، به ویژه در امور سیاسی و حکومتی، و اسلام به کسی این حق و اجازه را نمی‌دهد که عقیده و نظر خود را بر دیگران تحمیل کند، لذا تحمیل هر نوع حکومتی بر مردم اعم از حکومت حق یا باطل امری ناپسند است و در صورتی که مردم در برابر حکومت حق، ایستادگی کنند و به هر دلیلی- ولو از روی جهل و نادانی – حاضر به اطاعت از آن نگردند حاکم اسلامی حق ندارد با اجبار مردم را به اطاعت از خود وادار کند. هم چنین نمی‌تواند با بهره گرفتن از سیاست‌های قهر آمیز و یا زور و کشتار مردم و توسل به خدعه و حیله و دروغ و امور غیر شرعی، آنان را تحت فرمان خود درآورد، زیرا در این صورت حاکم عدل نیز حاکم جور محسوب شده، و هیچ تفاوتی بین آن‌ ها نخواهد بود.^[۳۱۵]
امیرالمؤمنین علی ☻ در سرزنش اهل کوفه خطاب به آن‌ ها می‌فرماید: « …وَ إِنِّی لَعَالِمٌ بِمَا یُصْلِحُکُمْ وَ یُقِیمُ أَوَدَکُمْ، وَ لَکِنِّی وَ اللَّهِ لَا أُصْلِحُکُمْ بِفَسَادِ نَفْسِی‏…»^[۳۱۶]
و من می‌دانم که چگونه باید شما را اصلاح و کجی‌های شما را راست کرد، اما اصلاح شما را با فاسد کردن روح خویش جایز نمی‌دانم. «هدف وسیله را توجیه نمی‌کند»
حق تمرد و سرپیچی
اسلام روابط بین حاکمان و مردم را بر اساس حقوق آن‌ ها پایه‌ریزی کرده و هر یک را در برابر دیگری مسئول قرار داده است. بنابراین همان‌گونه که افراد در جامعه از حقوقی برخوردارند، وظایفی را نیز در برابر حکومت بر عهده دارند. سؤالی که در این‌جا مطرح است این است که آیا وظیفه شهروندان اطاعت از حکومت‌هاست و یا حق مخالفت و تمرد و شورش بر علیه حکومت‌ها را دارند؟
در پاسخ باید گفت: از دیدگاه اسلام تمرد و شورش علیه حکومت، به طور مطلق ممنوع نیست، هر چند برخی از مکاتب و مذاهب چنین حقی را برای شهروندان قائل نیستند.
در ابتدای بحث به بررسی حق تمرد در اندیش سیاسی اهل سنّت و سپس به بررسی این بحث در نظام سیاسی شیعه می‌پردازیم.
نظریه سیاسی اهل سنّت
بر اساس آن‌چه از انظار بسیاری از عالمان سنّی به دست می‌آید این است که آن‌ ها حق تمرد را همچنانکه در برابر سلطان عادل صحیح نمی‌دانند، در برابر سلطان جائر نیز مشروع نمی‌دانند و تمرد و نافرمانی از حکام دولت جور را جائز نمی‌شمرند. چنان‌که از احمد بن حنبل نقل شده است که:
«علیکم بالنکره بقلوبکم و لا تخلعوا یدا من طاعه و لا تشقّوا عصا المسلمین» ^[۳۱۷]
در برابر حاکم فاسق با قلوب خود انکار کنید ولی در برابرش مقاومت نکنید و عصای مسلمین را شق نکنید
به نظر می‌رسد عمده دلیل اهل سنّت بر این نظریه ادله نقلی و عقلی می‌باشد که در ادامه آن‌ ها را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهیم
دلیل اول : ادله نقلی حرمت تمرد
از جمله این ادلّه حدیثی است که در صحیح مسلم، باب فی طاعه الامر وان منعوا الحقوق: باسناده عن علقمه بن رائل الحضری عن ابیه آمده است: سأل سلمه بن یزید الجعفی رسول الله ☺ فقال: یا نبیّ الله ارایت ان قامت علینا امراء یسئلونا حقّهم و یمنعونا حقّنا فما تأمرنا؟ فاعرض عنه، ثمّ سأله فاعرض عنه ثمّ سأله فی الثالثه فجذ به الاشعث بن قیس و قال: و اسمعوا و اطیعوا فانّما علیم ما حمّلوا و علیکم ما حمّلتم.^[۳۱۸]
در همین باب مسلّم روایت دیگری نیز آورده است از جمله عن ابی هریره عن النّبی ☺ قال: من اطاعنی فقد اطاع الله و من یعصی فقد عصی الله و من یطع الامیر فقد اطاعنی و من یعصی الامیر فقد عصانی^[۳۱۹]

مرد سالاری-زن سالاری

جهت گیری بلند مدت-کوتاه مدت

ابعاد فرهنگ سازمانی

مسئولیت پذیری اجتماعی

فصل سوم
روش تحقیق
۳-۱- مقدمه
منشاء تلاش کاوشگرانه بشر برای دستیابی به معلومات بیشتر را عواملی نظیر نیاز فطری انسان به دانستن، و نیز تامین نیازهای زندگی او تشکیل می دهد. این عوامل همواره به عنوان موتور محرکه کسب معلومات بشر عمل کرده اند. بنابراین، بشر به دلیل نیاز به ارضای کنجکاوی و آگاهی از رموز جهان، و نیز به دلیل نیاز به رفع احتیاجات زندگی که می بایست از جهان خلقت و مواهب خدادادی آن تامین گردد، ناچار بوده هر چه بیشتر بداند و هر چه زیادتر اطلاعات خود را گسترش دهد. برای دانستن و کسب آگاهی و معلومات، روش ها و ابزارهای متناسبی لازم است که بشر در حرکت کاوشگرانه خود به ابداع و استخدام آن ها اقدام کرده است تا بتواند جهان را آنطور که هست بشناسد و از آن به صورتی که برایش موثر و مفید باشد استفاده نماید. بنابراین، می توان گفت که بشر در هر دوره تاریخی به آگاهی از روش و ابزار کسب معلومات و بعبارتی روش های تحقیق نیاز داشته و دارد. این روش و ابزار نیز به تناسب توسعه و تکامل معلومات بشری در حال تکامل و توسعه بوده است؛ به نحوی که روش های امروز کامل تر و کارآمدتر از روش های گذشته است و طبعا روش های آینده کامل تر از روش های امروز خواهد بود. (حافظ نیا، ۱۳۸۹،۷۹) مجموعه فرآیندی را که سعی می‌کنیم توسط آن مشکلات را حل کنیم تحقیق می‌نامند. تحقیق مستلزم یک رشته فعالیت‌هایی است که به درستی اندیشیده شده‌اند و به دقت به اجرا در می‌آیند. تحقیق در بردارنده فرآیندهای جستجو، بررسی، آزمون و آزمایش است. این فرآیندها را باید بطور منظم، به دقت، منتقدانه، عینی و منطقی به اجرا در آورد؛ نتیجه نهایی شامل کشف واقعیات جدیدی است که به ما کمک می‌کند تا با مشکل موجود برخورد کنیم (سکاران، ۱۳۸۴،۶۱). در طی فرایند تحقیق با بکارگیری ابزارهای جمع آوری ، داده ها به طور عینی و معتبر ، مشاهده ، بررسی و استخراج می شوند و سپس با بهره گرفتن از فنون تجزیه و تحلیل توصیفی و استنباطی بطور کمی و غیر کمی سعی می شود که ادعاها و حدسهای علمی اولیه (فرضیه ها) آزمون شده و در نهایت فرضیه ها «رد» یا «پذیرفته می شوند» و نتیجه گیری نهایی صورت پذیرد . (خاکی ، ۱۳۷۹،۸۸) همچنین ملاحظات اخلاقی و انسانی ناظر بر تحقیق و وسعت و دامنه آن را نباید از نظر دور داشت لذا بر اساس ملاحظات فوق در این فصل روش مورد استفاده در پژوهش بررسی می شود . سپس جامعه و نمونه آماری معرفی و روش و ابزار جمع آوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات مورد بحث قرار می گیرد .

۳-۲- روش تحقیق
غالب مطالعات تحقیقی یک روش یا استراتژی را نشان می دهد که به سادگی قابل تشخیص است و شامل رویه های مشترک خاصی مانند بیان مساله ، جمع آوری اطلاعات و نتیجه گیری اند . جزئیات این رویه های خاص تا حدود زیادی با روش تحقیق معین می شوند . هر یک از این روشها برای پاسخگویی به یک نوع مساله مناسب هستند . دانستن روش های گوناگون و رویه های مربوط برای محقق و استفاده کنندگان تحقیق اهمیت دارد ، حتی هنگامی که روش به عنوان ملاک یا ضابطه مورد استفاده قرار می گیرد ، راه های مختلفی جهت طبقه بندی مطالعات تحقیقی وجود دارد . (خاکی ،۱۳۷۹،۱۰۲و۱۰۳)
در تحقیقات کاربردی با بهره گرفتن از زمینه و بستر شناختی و معلوماتی که از طریق تحقیقات بنیادی فراهم شده برای رفع نیازمندی های بشر و بهبود و بهینه سازی ابزارها ، روش ها ، اشیاء و الگوها در جهت توسعه رفاه و آسایش و ارتقای سطح زندگی انسان مورد استفاده قرار می گیرند . ( حافظ نیا ، ۱۳۸۷،۵۱)
در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و می خواهد بداند پدیده ، متغیر ، شی یا مطلب چگونه است . به عبارت دیگر ، این تحقیق وضع موجود را بررسی می کند و به توصیف منظم و نظامدار وضعیت فعلی آن می پردازد و ویژگی ها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی می نماید . (حافظ نیا ، ۱۳۸۷،۵۸) در تحقیقات توصیفی محقق می تواند به ارزیابی شرایط کار ، موقعیت پدیده ، روش های کار ، عقاید و اطلاعات جمعیت شناسانه بپردازد و در صورت لزوم روابط بین متغیرها مورد مطالعه را بررسی و شناسایی کند . در این تحقیقات نوعا از روش های مطالعه کتابخانه ای و بررسی متون و محتوای مطالب و نیز روش های میدانی نظیر پرسشنامه ، مصاحبه و مشاهده استفاده می شود . (حافظ نیا ، ۱۳۸۷،۶۰) از ویژگی های تحقیق توصیفی این است که محقق دخالتی در موقعیت ، وضعیت و نقش متغیرها ندارد و آنها را دستکاری یا کنترل نمی کند و صرفا آنچه را وجود دارد مطالعه کرده ، به توصیف و تشریح آن می پردازد. همچنین، تحقیقات توصیفی ممکن است به کشف قوانین و ارائه نظریه منتهی شود ؛ این سخن بدان معناست که از طریق اینگونه تحقیقات شناخت های کلی حاصل می شود . به طور کلی ، اینگونه تحقیقات ارزش علمی بالایی دارد و می تواند به کشف حقایق و ایجاد شناخت کلی و تدوین قضایای کلی در تمامی علوم و معارف بشری منجر شود. تحقیقات توصیفی زمینه یاب به تحقیقات پیمایشی نیز تعبیر می شود که هدف آن شناخت صفات، ویژگی ها، عقاید، نگرش ها، رفتارها و سایر مسائل افراد یک جامعه از طریق مراجعه به آنهاست. (حافظ نیا، ۱۳۸۷،۶۲)
با توجه به اینکه از نتایج این تحقیق می توان استفاده ی عملی نمود، پژوهش پیش رو از نوع کاربردی می باشد.از سوی دیگر به دلیل قرار گیری در شرایط درونی شرکت های مذکور و پیگیری شخصی تحقیق و همچنین با توجه به این که از روش نمونه گیری و از ابزار پرسشنامه استفاده می شود و با استناد به مطالب بالا، این تحقیق از نوع بررسی های میدانی و به طور کلی از نوع توصیفی پیمایشی است.
۳-۳- جامعه و نمونه ‌آماری
جامعه آماری عبارت است از: «تعدادی از عناصر مطلوب مورد نظر که حداقل دارای یک صفت مشخصه باشند.» صفت مشخصه، صفتی است که بین همه عناصر جامعه آماری مشترک و متمایز کننده جامعه آماری از سایر جوامع باشد. جامعه آماری به دو نوع تقسیم می شود: محدود و نامحدود. اگر جامعه آماری از مقایسه محدود و ثابتی تشکیل شود و پایان‌پذیر باشد آن را محدود و در غیر این صورت، وقتی که جامعه از یک ردیف بی‌انتها مقادیر تشکیل شده باشد، آن را نامحدود می‌گویند، معمولاً جامعه آماری را باN نمایش می دهند (آذر و مومنی، ۱۳۸۷،۵).هر بخشی از جامعه آماری را نمونه گویند، تعریف نمونه عبارت است از: «تعداد محدودی از آحاد جامعه آماری که بیان‌کننده ویژگی‌های اصلی جامعه باشد» با این تعریف طبیعی است از جامعه های آماری می‌توان نمونه‌های متعددی انتخاب کرد (آذر و مومنی، ۱۳۸۷،۱۲).جامعه آماری این پژوهش، کلیه ی پرسنل شرکت های مستقر در شهرک های صنعتی شهر بندرعباس هستند که این تعداد برابر با ۲۰۰۰ نفر می باشد.
۳-۳-۱- روش نمونه گیری
در طرح نمونه برداری احتمالی نامحدود که معمولا نمونه برداری تصادفی ساده ^[۱۲۹]نامیده می شود، اعضای جامعه آماری یک شانس معین و برابر برای انتخاب شدن به عنوان آزمودنی دارند. موقعی که بدین گونه اعضا را از جامعه آماری انتخاب می کنیم احتمال بسیار دارد که الگوهای پراکنش ویژگی هایی که در پژوهش خود بدان علاقه مند هستیم، به همان صورت در عناصری که برای نمونه بر می گزینیم توزیع شده باشد. این طرح نمونه برداری که به نمونه برداری تصادفی ساده شهرت دارد، کمترین سوء گیری و بیشترین تعمیم پذیری را دارا می باشد اما این نوع نمونه برداری گاهی پر زحمت و پر هزینه است. (حافظ نیا، ۱۳۸۷،۱۲۷) در این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شده است. برای تعیین حجم نمونه در تحقیقات از روش های مختلفی استفاده می شود. دو روش متداول برای این کار، استفاده از فرمول شارل کوکران و جدول مورگان است.
روش شارل کوکران
به منظور تعیین حجم نمونه ساده ترین روش استفاده از فرمول کوکران می باشد.
۳-۱ فرمول کوکران را نشان می دهد.
رابطه (۳-۱)
n= حجم نمونه
N = حجم جمعیت آماری (۲۰۰۰)
t = در صد خطای معیار ضریب اطمینان قابل قبول (۱٫۹۶)
p = نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (۰٫۵)
q = نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (۰٫۵)
=d درجه اطمینان یا دقت احتمالی مطلوب (۰٫۰۵)

در برخی از تحقیقات برای تصحیح حجم نمونه از فرمول تصحیح کوکران نیز در ادامه فرمول اصلی استفاده می شود.
روش جدول مورگان
زمانی که نه از واریانس جامعه و نه از احتمال موفقیت یا عدم موفقیت متغیر اطلاع  دارید و نمی توان از فرمولهای آماری برای براورد حجم نمونه استفاده کرد از جدول مورگان استفاده می کنیم. این جدول حداکثر تعداد نمونه را می دهد. در تحقیق پیش رو سعی بر آن است که نمونه های انتخابی مدیران ارشد و کارشناسان شرکت باشد. لذا با توجه به این موضوع و با بهره گرفتن از جدول مورگان حجم نمونه ۳۲۲ نفر می باشد و همان گونه که از نتیجه فرمول کوکران نمایان است این مقدار نزدیک به مقدار بدست آمده از فرمول است.
در پژوهش حاضر، محقق ۳۲۲ پرسشنامه را در میان نمونه آماری توزیع نمود که در نهایت ۲۰۳ پرسشنامه بازگردانده شد و از میان آن ها ۳۸ پرسشنامه به دلیل ناقص بودن کنار گذاشته شد و در مجموع ۱۶۵ پرسشنامه به شیوه حضوری از نمونه آماری پژوهش جمع آوری و استفاده شد. همان گونه که در بالا ذکر شده است، در این تحقیق با توجه به اهمیت موضوع سعی بر آن بوده که نمونه ها مدیران و کارشناسان ارشد شرکت ها باشند، لذا با توجه به این امر و با نظر اساتید محترم، با وجود ناقص بودن برخی پرسشنامه ها، تعداد پرسشنامه های استفاده شده قابل اعتماد می باشند.

یکی از عواملی که وجود نهادهای غیرحکومتی و مردمی را برای یک جامعه و نظام سیاسی آن امری ضروری می سازد این است که تقاضاهای نشأت گرفته از نیازهای اجتماعی از تعدد ، تنوع ، پراکندگی و بعضا تعارض با یکدیگر برخوردارند . همانطوریکه در قسمت قبل نیز اشاره شد ورود این تقاضاها با اوصاف ذکر شده به درون نظام سیاسی – که ساختاری در راستای تصمیم گیری برای کل ساختار اجتماعی است ، امکان پذیر نیست و اگر هم امکان پذیر باشد نامطلوب است ، زیرا تصمیم گیری برای تقاضاهای اجتماعی هنگامی می تواند به خوبی صورت بگیرد که این تقاضاها طبقه بندی شده باشند ، در غیر این صورت تصمیمات و تعارض داشتن تصمیم ها با یکدیگر باعث بازخورد منفی در جامعه نسبت به حکومت می شود . بازخورد منفی از این جهت شکل می گیرد که تصمیمات پراکنده و متعارض به هنگام اجرایی شدن یکدیگر را نقض می کنند و طبعا در چنین وضعیتی هیچ مشکلی رفع نمی شود . سازمان های مردم نهاد به واسطه همان پایگاه اجتماعی مشخص در درون جامعه می توانند نیازها و تقاضاهای پراکنده و متنوع را را بدون حذف کردن ، ساماندهی و اولویت بندی کنند . از انجا که دامنه کارکردی سازمان های مردم نهاد طیف دولتی نسبت به مشکلات و نیازمندی های اجتماعی و به ویژه اولویت های آنان وقوف دارند . شناسایی ، طبقه بندی و اولویت گذاری نیازها و تقاضاهای اجتماعی اولا سرع تصمیم گیری های نظام سیاسی را افزایش و ثانیا احتمال خطا و بازخوردهای منفی ان را کاهش می دهد .

۳-۵-۱-۳ مشاوره به حکومت
کار سازمان های مردم نهاد با انتقال تقاضاهای جامعه به نهادهای تصمیم گیرنده نظام سیاسی به پایان نمی رشد . سمن ها می توانند به عنوان مشاوران حکومت در فرایند تصمیم گیری ها ، مشارکت و حضوری فعال داشته باشند و حکومت را برای اتخاذ تصمیمات معقول تر یاری برسانند. تصمیمات نظام سیاسی هنگامی کارآمد خواهند بود که منطبق با واقعیات و رفع کننده مشکلات اجتماعی باشند و این سازمان های مردم نهاد به خوبی می توانند واقعیات جامعه را به تصمیم گیرندگان منتقل کنند و راهکارهایی را برای حل مشکلات یا بهتر اداره کردن امو ارائه دهند . به این ترتیب ، سمن ها در کنار سایر نهادهای اجتماعی می توانند در تصمیم سازی ها به طور مستقیم و در تصمیم گیری ها به صورت غیر مستقیم مشارکت داشته باشند. البته اینکه سازمان های مردم نهاد تا چه اندازه ممکن است به عنوان مشاوران خارج از ساختار قدرت حکومتی از سوی نظام سیاسی پذیرفته شوند بستگی به میزان انعطاف پذیری و گسترش دایره مشاوران حکومتی دارد که این نکته را در بخش تهدید ها بیشتر بررسی می کنیم . اما خارج از شرایط موجود ، سمن ها می توانند به عنوان یک ناظر متخصص و مسلط بر شرایط اجتماعی ، مشاوران خوبی برای نهادهای تصمیم گیرنده باشند . سمن ها با این کار ویژه دو هدف را تعقیب می کنند ؛ اولا به جریان معقول سازی تصمیمات نظام سیاسی یاری می رسانند و ثانیا مشکلات اجتماعی را با مشارکت عمومی مردم مرتفع می کنند و بدین ترتیب باعث ایجاد وحدت و هماهنگی میان نظام سیاسی و نظام اجتماعی می شوند .
۳-۵-۱-۴ نقد عملکرد حکومت
غیر سیاسی و غیر حکومتی بودن سازمان های مردم نهاد طبق تبصره های ۲ و ۳ ماده (۱) آئین نامه اجرایی سازمان های مردم نهاد به این معناست که اجزای حکومتی در تاسیس و اداره سمن ها دخالتی نداشته باشند و همچنین سمن ها به عنوان شخصیت حقوقی حق فعالیت سیاسی ندارند . منظور از فعالیت سیاسی در این ائین نامه حضور در رقابت های انتخاباتی با توسل به شخصیت حقوقی سازمان است . بنابراین می توان نتیجه گرفت که اعضای سازمان های مردم نهاد می توانند به عنوان اعضای سمن ها و نیز شهروندان جامعه بر عملکرد نهادها و سازمان ها در حوزه تخصصی خود نظارت داشته باشند و در صورت لزوم ، آن عملکرد ها را نقد کنند . به عبارت دیگر بعد از سیاستگذاری ها و اتخاذ تصمیمات توسط دستگاه ها و اجرایی شدن آنها ، سازمان های مردم نهاد در کنار سایر نهادهای اجتماعی به بررسی و نقد عملکردهای دولت بپردازند. ( مقنی زاده ،۹:۱۳۸۰)
سازمان های مردم نهاد که بر اساس اهداف و علایق خاصی شکل گرفته اند صرفا از زاویه علایق و اهداف خود به بررسی و نقد عملکرد حکومت می پردازند ، اما احزاب سیاسی به واسطه اینکه دارای وجوه چندگانه و چند لایه اند تصمیمات ، سیاستگذاری ها و عملکردهای حکومت را در همه ابعاد سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و نظامی مورد ارزیابی و انتقاد قرار می دهند . البته این نکته نیز بدیهی است که سازمان های مردم نهاد بدون انکه متاثر از جریان ها و احزاب سیاسی خاصی قرار بگیرند یا در انها عضویت داشته باشند تلاش می کنند احزاب را نسبت به مشکلات و اهداف سازمان خود واقف و همراه سازند و از طریق آنان بر فرایند قانونگذاری و اجرای قوانین مشارکت داشته باشند. این مشارکت و همکاری لزوما به معنای سیاسی شدن فعالیت سمن ها نیست ، هرچند می تواند به صورت بالقوه زمینه سیاسی شدن و انحراف فعالیت سمن ها را از وظایف اصلی فراهم اورد که میتوان به عنوان یک آسیب جدی به ان نگریست .
۳-۵-۱-۵ تاثیرات فعالیت های سازمان های مردم نهاد بر نهادهای دولتی
کار ویژه هایی که به آنها اشاره شد همگی در یک وجه با یکدیگر شباهت دارند و آن تاثیرگذاری در ساختار و عملکرد حکومت است . نکته قابل توجه این است که از توان تاثیر گذاری بر ساختار و عملکرد نظام سیاسی نمی توان « سیاسی » بودن عامل تاثیرگذار را نتیجه گرفت . فعالیت سازمان های مردم نهاد به واسطه اعمال کار ویژه های فوق در عین غیر سیاسی بودن دارای تبعات سیاسی خواهند بود . تبعات سیاسی داشتن فعالیت سازمان های مردم نهاد ، ناشی از مشارکت انان در فرایند تصمیم سازی است . این سازمان ها می توانند با تاثیرگذاری بر نمایندگان مجلس شورای اسلامی و ارتباط مستمر با کمیسیون های مختلف و همچنین برقراری ارتباط با وزارتخانه ها و سازمان های دولتی از فرایند قانونگذاری ها و تصمیم گیری ها و نتایج آن مطلع شوند و با حضور در جلسات مشورتی این نهاد ها ، قانونگذاری ها و تصمیم گیری ها و نتایج آن مطلع شوند و با این حضور مشورتی ، قوانین و تصمیمات را قبل از اتخاذ ف جهت دهی کنند . این سازمان ها هرچند نمی توانند در رقابت های انتخاباتی همچون احزاب سیاسی حضور و فعالیت داشته باشند و حتی نمی توانند از حزبی خاص حمایت کنند ، اما می توانند در شرایطی برای جلب توجه مردم و حساس کردن آنها نسبت به اهداف و برنامه های خود ، این اهداف و برنامه ها را به عنوان بخشی از مطالبات اجتماعی مطرح سازند . طرح این اهداف و برنامه ها در ایام انتخابات دو فاقده مهم و اساسی دارد : اولا به دلیل شرایط خاص حاکم بر جامعه ، هنگام رقابت انتخاباتی ، مردم بیش از سایر ایام نسبت به مسایل مختلف اجتماعی حساسیت نشان می دهند ، به همین دلیل طرح اینگونه مسایل در این ایام باعث اگاهی مردم نسبت به مسایل مبتلا به سمن ها می شود . این اگاهی بخشی عمومی در صورت استمرار تبدل به یک مطالبه ملی خواهد شد . ثانیا در صورت پیروزی احزاب در فرایند انتخابات ، این برنامه ها و اهداف در اذهان عمومی به عنوان معیار و شاخصی برای سنجش عملکرد آنان در حوزه قدرت و تصمیم گیری عمل می کند . احزاب نیز به دلیل ضرورت حفظ موقعیت خود در ساختار قدرت سیاسی ، تحقق آن اهداف و برنامه ها را که تبدیل به بخشی از مطالبات عمومی و ملی شده است در اولویت قرار می دهند. بدین ترتیب فعالیت سازمان های مردم نهاد بدون انکه ماهیت سیاسی داشته باشد ، عملا تبعات سیاسی خود را برجای می گذارد .
۳-۵-۱-۶ ارتقای سطح فرهنگ مشارکت عمومی
رمز پویایی و توسعه یافتگی هر نظام اجتماعی در دنیای امروز رابطه مستقیمی با سطح فرهنگ آحاد آن جامعه دارد . فرهنگ به شیوه چگونه زیستن اعضای یک جامعه گفته می شود که می تواند محدود و بسته و کورکورانه یا مشارکتی و اگاهانه باشد . در جوامعی که فرهنگ غالب آن ، فرهنگ تابعانه یا محدود باشد ف نظام سیاسی به صورت گسترده اعمال حاکمیت می کند . به دلیل همین با گستردگی ساختار و حجیم بودن فعالیت نظام سیاسی اولا ارائه خدمات رسانی به جامعه از انجا که جامعه دارای ماهیتی بی شکل و توده وار است با مشکلات متعددی همراه خواهد بود و ثانیا وجود همین گستردگی ساختاری و حجم فعالیت،امکان فساد را در نظام سیاسی افزایش می دهد . شواهد عینی و تاریخی بسیاری برای ناکارآمدی نظام سیاسی گسترده و حجیم وجود دارند . به همین دلیل است که رویکردهای نوین مدیریت جامعه در قالب اندیشه های سیاسی تدابیری اندیشیده می شود که از حجم و گستردگی ساختار و فعالیت حکومت ها کم می کند و به حجم و میزان فعالیت های اجتماعی می افزاید . سازمان های مردم نهاد می توانند با ایجاد شرایط و زمینه های مناسب ، مردم را به زندگی و فرهنگ مشارکتی سوق دهند . هر اندازه که سطح کنش ها و رفتارهای اجتماعی مردم اگاهانه تر و مسئولانه تر باشد حضور و مشارکت آنان تاثیرگذاری بیشتری خواهد داشت . ( سلطانی عربشاهی ،۱۳۸۳)
در چنین ساختاری ، امکان سوئ استفاده از موقعیت ها و همچنین فساد های اداری ، سیاسی ، اقتصادی و … کاهش پیدا می کند ، زیرا مسئولان نظام سیاسی نمی توانند نسبت به این فرهنگ بی تفاوت باشند . فساد در اشکال مختلف برای کل فرامسیون اجتماعی و در سطحی کلان برای ثبات و امنیت جامعه آسیب زاست و یکی از مهمترین خدماتی که سازمان های مردم نهاد می توانند انجام دهند این است که شرایط مساعد ذهنی و عینی لازم را برای حضور و مشارکت آگاهانه مردم در عرصه زندگی اجتماعی فراهم کنند و از مشکلات مبتلا به ان بکاهند ، البته کاملا واضح است که چنین شرایطی تماما بر عهده سازمان های مردم نهاد نیست ، اما سمن ها به واسطه همان خصوصیت اول یعنی حلقه واسطه بودن حکومت وجامعه می توانند نقش تعیین کننده ای در این زمینه ایفا کنند .
۳-۵-۱-۷ افزایش آگاهی های اجتماعی مردم
یکی از راه هایی که سازمان های مردم نهاد برای افزایش سطح فرهنگ عمومی و مشارکتی مردم به کار می برند ، افزایش آگاهی های اجتماعی است . حضور فعالانه و اگاهانه در تحقق اهداف اجتماعی در جوامعی امکان پذیر است که نسبت به مبانی فکری عمل خود وقوف داشته باشند . کمک به پیشبرد اهداف سازمان های غیرحکومتی و مردم نهاد هنگامی جامعه را به سمت توسعه یافتگی سوق می دهد و هزینه های آسیب پذیریش را به حداقل می رساند که مردم نسبت به تمامی این رفتارها و ضرورت های مشارکت فعال و مسئولانه در ان اگاهی داشته باشند . ممکن است تعداد بسیاری از اعضاء جامعه به بسیاری از مشکلات اجتماعی مبتلا نباشند ، اما عدم ابتلا به یک مشکل ، به لحاظ اخلاق اجتماعی نباید منجر به بی تفاوتی نسبت به مبتلابان آن توسط سایر اعضای جامعه شود . مطابق با آموزه های اخلاق اسلامی ، همه مسلمانان نسبت به یکدیگر مسئولیت دارند و بر همین اساس ، عدم ابتلا دلیل موجهی برای بی توجهی به مشکلات دیگر شهروندان نیست . در این حال سازمان های غیردولتی در کنار کارگروه های تخصصی کارکرد اموزشی نیز دارند، آنها از طریق مختلف همچون انتشار بولتن ، روزنامه ، کتاب ، مجله و انتقادهای صریح و شفاف و عالمانه از سیاست های حکومت ، مستقیم و غیرمستقیم بر آگاهی های اجتماعی مردم می افزایند . در چنین شرایطی ، مشارکت مردم تابعانه و ناگاهانه نیست ، بلکه مشارکت و رفتارهای مردم با ابتلا به آگاهی و احساس مسئولیت نسبت به رفع مشکلات سایر شهروندان صورت می گیرد . نتیجه چنین رفتار اجتماعی آگاهانه ای آن است که مردم خودشان را نسبت به رفتارها و پیامدهای آن ، مسئول احساس می کنند و در مواقع بحرانی در کنار حکومت و سایر نهادهای اجتماعی برای رفع آن بحران می کوشند . در حالی که اگر چنین رفتار اگاهانه ای وجود نداشت طبعا هیچکس اعم از دولتمردان و مردم خودشان را نسبت به انچه در جامعه حادث می شود مسئول و پاسخگو نمی دانست .
۳-۵-۱-۸ توان بالا برای جذب نخبگان اجتماعی
ظرفیت پذیرش و به کارگیری تمامی نیروهای نخبه در زمینه های مختلف توسط نظام سیاسی به دلیل محدودیت های ساختاری امری غیرممکن است و حتی در صورت امکان ، امری نامطلوب محسوب می شود ،زیرا نخبگان به ویژه نخبگان حوزه مسایل اجتماعی زمانی می توانند کار ویژه خود را به خوبی ایفا کنند که نسبت به ساختار نظام سیاسی دارای استقلال باشند . استقلال نخبگان از حکومت به انان فرصت می دهد که بهتر بتوانند نظام سیاسی – مدیریتی را در خصوص وضع قوانین و عملکردها در حوزه های تخصصی خود مورد ارزیابی قرار دهند . وابستگی به ویزه از نوع استخدامی آن سبب می شود تا حدود زیادی این کار ویژه و توانمندی تحت الشعاع تصمیم گیری های دولت در راستای توجیه ان تصمیم گیری ها سازماندهی شود . چنین رخدادی عملاا موجبات تضعیف نهاد نخبگان در جامعه خواهد شد . سازمان های غیردولتی می توانند بستر مناسبی برای تکوین و تکامل توانمندی های نخبگان در جامعه فراهم آورند . ساختار مستقل و غیر وابسته سازمان های مردم نهاد ، این امکان را برای نخبگان ایجاد می کند که انان بتوانند بدون درگیری در تبعات ناشی از وابستگی به دولت به صورت تخصصی به ارزیابی وضعیت موجود ، علل ایجاد ان و راهکارهای برون رفت از آن مشکلات بپردازند . نخبگان علمی ، صنعتی ، مدیریتی ، برنامه ریزی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و … توانمندی های بالقوه وسیعی دارند که می توانند چارچوبه سازمان های مردم نهاد ، آن توانمندی ها را به فعل تبدیل کنند. هرچند که حداقل در کاغذ و بخشنامه در جمهوری اسلامی ایران ، شرایط برای مشارکت فعال شهروندان ، مساعد و مجال برای فعالیت سازمان های غیردولتی فراهم است و تعداد قابل توجهی از نخبگان در این سازمان ها فعالیت می کنند ، با این حال گسترش و تقویت این سازمان ها برای ساماندهی و بهره مندی از توانایی های آنان ، امری ضروری است .
۳-۵-۱-۹ ایجاد هماهنگی و انسجام اجتماعی
یکی از مهمترین ویژگی های مثبت سازمان های غیردولتی مردم نهاد که حاصل تمامی موارد فوق است ایجاد هماهنگی و انسجام در جامعه است . مبحث هماهنگی و انسجام اجتماعی یکی از مباحث مهم در امر توسه یافتگی و پیشرفت محسوب می شود . اهمیت این موضوع زمانی روشن می شود که بدانیم حتی اگر تمام مولفه های توسعه یافتگی فراهم باشند ، اما ساختار اجتماعی نامنسجم باشد ، ان مولفه ها نمی توانند موجبات توسعه یافتگی را فراهم آورند . مفاهیم وحدت ، هماهنگی و انسجام ، مفاهیمی را باید در متن واقعیات متکثر اجتماعی درک کرد . ایجاد هماهنگی و انسجام به معنی « یکسان سازی » جامعه ، حذف یا تعدیل تعددها و تکثرهای موجود در جامعه نیست . وجود رویکرد یکسان ساز در مدیریت کلان اجتماعی عملا به معنای حذف گروه های مختلف موجود در جامعه و سازمان هایی است که این تعددها و تکثرها را ساماندهی می کنند . جامعه توده وار و اندیشه هایی که ساخت این جوامع را تائید و تقویت می کنند نسبت به نهادهای اجتماعی و به ویژه سازمان های غیرحکومتی مردم نهاد ، رویکرد مثبتی ندارند و همواره درصثدد تضعیف و یا حذف این گونه نهادها در جامعه می کوشند . اتخاذ چنین رویکردی هرچند واقعیات عینی را تغییر نمی دهد اما باعث ایجاد ناهنجاری های فراوانی در جامعه می شود . مهمترین اثر این ناهنجاری ، توسعه نیافتگی و کاهش توانمندی های نظام سیاسی برای پاسخگویی مناسب به تقاضا و خواسته های اجتماعی مردم در تمامی سطوح است . در اندیشه و رویکرد سیاسی توده گرایانه واقعیت متکثر گروه های مختلف جامعه تغییر نمی کند ، بلکه نادیده انگاشته می شود و این نادیده گرفتن واقعیت هاست که تدابیر و برنامه ها و سیاستگذاری های کلان اجتماعی را غیر منطبق با واقعیات و نیازمندی های اجتماعی می سازد . عدم انطباق تصمیم گیری های نظام سیاسی با تقاضاهای اجتماعی ، از سویی باعث تعمیق و تداوم مشکلات موجود می شود و از سویی دیگر در بلند مدت سبب ایجاد نارضایتی اجتماعی از عملکرد نظام سیاسی خواهد شد . سازمان های مردم نهاد هنگامی که کارکردهای عنوان شده در قسمت های پیشین را به خوبی ایفا کنند بدون اینکه آسیبی به منافع و نیازهای واقعی گروه های مختلف اجتماعی وارد شود ، می توانند عامل چنین انسجامی باشند . وجود سمن ها به واسطه موقعیتی که دارند هم برای جامعه و هم برای حکومت منشاء آثار مثبت است . البته تمام مواردی که گفته شدند تنها بر عهده سمن ها نیستند ، حکومت ، نهادهای جامعه مدنی ، نهادهای آموزشی ، نهادهای انتفاعی سیاسی و اقتصادی در سطوح مختلف برای نهادینه کردن ارزش های اجتماعی سهمی دارند که تحقق وحدت و انسجام جامعه در گرو ادای این سهم ها توسط همه گروه هاست .
۳-۵-۱-۱۰ کاهش خشونت های اجتماعی
مهمترین عواملی که جامعه را به سمت خشونت سوق می دهند عبارتند از تصمیم گیری های غیر منطبق با نیازهای واقعی جامعه ، نقد پذیری ساخت و عملکرد حکومت ، بی توجهی نسبت به مسایل و مشکلات اقشار و طبقات مختلف اجتماعی ، اتخاذ سیاست ها و تصمیم گیری های تبعیض آمیز ، ناعادلانه بودن توزیع امکانات میان سطوح مختلف جامعه و … سازمان های غیرحکومتی مردم نهاد هنگامی که از توانایی انجام کار ویژه های مربوط به ساخت های تخصصی خود برآیند تاثیر بسیار زیادی بر کاهش تنش ها و خشونت های اجتماعی می گذارند . از این منظر انچه خشونت های اجتماعی را افزایش می دهد « احساس ناکامی » است . این احساس هنگامی که در بستر تفکری شکل بگیرد که ناکامی های موجود را ناشی از ساختار ناعادلانه نظام اجتماعی بداند برای جبران آن ناکامی ها و رسیدن به خواسته های خود دست به هر کاری می زند . از سوی دیگر از انجا که ساخت اجتماعی را ناعادلانه برای رسیده به اهداف و خواسته های خود تلاش می کند تا به انحای مختلف قوانین آن جامعه را نقص کند و همین اقدام برای نفص قوانین او را به خشونت سوق می دهد . در این خشونت طلبی دو هدف نهفته است . هدف اول آن است که فرد یا گروه خشونت طلب بتواند از طریق نقض آن قوانین عادلانه به اهداف و خواسته های خود برسد . هدف دوم ان است که اگر در راستای تحقق اهداف و خواسته های خویش موفق نشود بتواند با نقض قوانین ناعادلانه و اعمال خشونت علیه وضعیت موجود ، بخشی از سرخوردگی ها و ناکامی هایش را تسکین دهد . البته این تسکین نیز یک امر کاملا موقتی و زودگذر است ، زیرا نظام های سیاسی به عنوان مجریان قانون و حافظان نظم و امنیت در مقابل اینگونه خشونت ورزی ها مقابله می کنند که این مقابله نیز در غالب موارد خشونت امیز است . تصادم این دو نوع خشونت و سرکوب گروه های خشونت طلب اجتماعی ، ذهنیت ناعادلانه بودن وضعیت موجود را در میان آنان تقویت می کند و آن گروه های اجتماعی سرکوب شده را در اعمال خشونت های بعدی جری تر و مجهز تر می سازد ، به همین دلیل است که گفته می شود خشونت ماهیتی تصاعدی دارد و خشونت بعد از خشونت حالتی گسترده تر و عمیق تر پیدا می کند . سازمان های غیردولتی مردم نهاد با توجه به فعالیت های عام المنفعه ای که با مشارکت های مردمی انجام می دهند ، می توانند شرایط مناسبی را برای رفع احساس ناکامی در میان اقشار مختلف جامعه فراهم آورند . پرداختن به مسایل و مشکلات اقشار آسیب پذیر جامعه و تلاش برای رفع آن مشکلات می تواند حس کامیابی را در این اقشار شکوفا کند . در چنین بستری که توسط سازمان های غیردولتی مردم نهاد ایجاد می شود گروه های مختلف اجتماعی و همچنین نهادهای حکومتی می توانند در یک رابطه هماهنگ و مبتنی بر حس همدردی به ایجاد شرایط مطلوب برای عموم شهروندان به ویژه اقشار آسیب پذیر کمک کنند .
۳-۵-۲ موانع ساختاری
۳-۵-۲-۱ مانع فرهنگی
با وجود زمینه‌های مناسب مذهبی و تاریخی، ایرانیان در زمینه انجام فعالیت‌های جمعی و گروهی و علی‌الخصوص فعالیت‌های غیرانتفاعی از شرایط فرهنگی مناسبی برخوردار نبوده‌اند. از یک سو فرهنگ سیاسی ایران فرهنگی پویا و حساس نسبت به عملکرد حکومت‌ها نبوده است. در ایران علیرغم تحولات سیاسی و اقتصادی در نگرش مردم نسبت به ساختار سیاسی تغییر بنیادینی صورت نگرفته و سنت حکومت خودکامه تداوم یافته است. در چنین فرهنگی احساس وجود فاصله میان مردم و حکومت از عمده‌ترین ویژگی‌هاست که موجب بیگانگی و ترس می‌گردد. این فرهنگ سیاسی که حول محور قدرت دور می‌زند از یک سو در مراحل اولیه جامعه پذیری و بی اعتمادی عمیق در روابط انسانی ایجاد می‌کند (بدلیل نوع شخصیت اقتدار طلب و فرصت طلب که می‌پرورد) و از سوی دیگر در مراحل بعدی از فرد می‌خواهد که به حکم فرصت‌طلبی و تأمین امنیت فردی نسبت به حکام و نهادهای سیاسی ایمان و اطاعت نشان دهد. لذا در شرایط بی اعتمادی اگر سازمان‌ها و تشکیلاتی پیدا شوند خود مبتنی بر رابطه آمریت و اطاعت محض خواهند بود.( مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ، ۶۱:۱۳۸۰) از سوی دیگر وضعیت جغرافیایی خاص ایران که به عنوان چهارراه تاریخ تمدن بوده و در مسیر تجارت و تهاجم دیگران قرار داشته است، به انضمام سنت کشاورزی و زراعت پیشگی ایرانیان که نوعی روحیه‌ سازگاری را در آنان ایجاد کرده است. ( بازرگان ،۳۱: بیتا )
از طرف دیگر از آنجا که محدوده هر کس قطعه زمینی است این قطعه زمین نوعی دوری از سایرین و خود اتکایی به کشاورز می‌بخشد و این عدم احتیاج و ارتباط موجبات روحیه تک زیستی و عدم اتحاد را فراهم و نوعی تفرقه اجتماعی در میان ایرانیان مشاهده می‌شود.( پیشین :۳۱) همه این عوامل به همراه روحیه تجمل‌گرایی و راحت طلبی که در سال‌های اخیر در جامعه ایران حاکم گشته است دست به دست هم داده‌اند تا سطح «سرمایه اجتماعی» که مبنای اصلی شکل‌گیری فعالیت‌های داوطلبانه و غیرانتفاعی می‌باشد در جامعه کاهش پیدا کند.
۳-۵-۲-۲ مانع سیاسی
سازمان‌های غیردولتی در ماهیت خود به نوعی تقابل با قدرت مطلقه دولت محسوب می‌شوند و در کشوری مثل کشور ما که حکومت همیشه غلبه کامل داشته این چالش‌ کار ساده‌ای نیست.( کولایی ؛۸:۱۳۷۹) در جامعه ما نیز حکومت سازمان‌های غیردولتی را در تقابل با خود می‌بیند، به این دلیل است که ما با مشکلات زیادی مواجه می‌شویم. در کشورهایی که سازمان‌های غیردولتی گسترده‌ای دارند تشکل‌ها زیر چتر حمایت دولت فعالیت می‌کنند چرا که دولت‌ها برای گسترش جامعه مدنی تلاش می‌کنند. به عنوان مثال در تایلند ۱۸۰۰۰ سازمان غیردولتی وجود دارد که از طرف دولت حمایت می‌شوند.
دولت‌هایی که با گروه‌های اجتماعی فعال در جامعه و تشکیلات منسجمی روبه رو بوده‌اند نسبت به اتخاذ یا اجرای سیاست‌های خود دقیق بوده و می‌دانند که در مقابل لغزش‌های خود می‌بایست پاسخگو باشند. برخلاف اصل مزبور در ایران در دهه های اخیر به جای آنکه گروه‌ها به شکل دهی ساز و کار سیاسی بپردازند این دولت بوده که با تکیه بر درآمدهای نفتی به طور مستقل سیاست‌هایی را اتخاذ می‌کرده و به شکل دهی ساختار اجتماعی اهتمام می‌ورزیده است.(میرآقایی: پیشین :۵۳) ساخت سیاسی نیز مانع از شکل‌گیری گروه‌ها بوده است. (میرآقایی: پیشین :۵۳)بخش دولتی نمی‌خواهد سازمان‌های غیردولتی در جایگاه خودشان قرار بگیرند و تا شرایط را فراهم می‌بیند می‌خواهد طلیعه‌دار بخش غیردولتی هم باشد. (شعبانی :۵۰) در تاریخ معاصر ایران در دوره‌های خاصی با باز شدن فضای سیاسی گروه‌ها و تشکل‌های زیادی مجال رشد و ظهور پیدا کردند ولی شگفت آنکه حاصل فعالیت آن‌ ها منجر به ظهور دولت‌های مستبد شده است. (مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی: ۱۳۸۱ :۶۰)
از سوی دیگر تعریف روشنی از ساز و کار، اهداف و فعالیت یک سازمان‌ غیردولتی در جامعه وجود ندارد. از جمله اینکه اصولاً یک نهاد غیردولتی می‌تواند کارکرد سیاسی داشته باشد. (ماشینی:۷)این امر راه را برای اعمال سلیقه مسئولان دولتی در خصوص این سازمان‌ها باز می‌گذارد.
۳-۵-۲-۳مانع قانونی
در ایران سیستم قانونی براساس بدبینی نسبت به تمامی اجتماعات و انجمن‌ها شکل گرفته است؛ روابط دولت با نهادهای داوطلبانه به طور واضح تعریف نشده است و قوانین مربوط به فعالیت سازمان‌های غیردولتی در ایران شفاف نیستند. (namazi,bagher,p:31) قوانین و رویه‌های قانونی پیچیده و پردردسری که در سه دهه گذشته وضع شده‌اند، انجام دادن کارهای ابتکاری و اقدامات ریشه‌ای اجتماعی را مشکل ساخته‌اند و روحیه کار داوطلبانه را تضعیف و سرکوب کرده‌اند. (ibid)
به دلیل مشکلات فوق سازمان‌های غیردولتی نمی‌توانستند با توجه به مرامنامه و روش اجرایی و اهدافی که برای خود در نظر می‌گرفتند بتوانند با همان ایده سازمان خود را به ثبت برسانند. آنها مجبور بودند که سازمان‌های خود را دارای اهداف دیگری معرفی کنند ولی مراحل ثبت قانونی آن به شکل دیگری باشد. (شعبانی :۵۰)
از سوی دیگر قانونگذار ایران فعالیت سازمان‌های غیردولتی را منوط به ثبت آن‌ ها در مراجع رسمی اعلام می کند و به نظارت کامل براین سازمان‌ها حتی از زمان تأسیس قایل شده است. تعدد رویه‌های جاری در خصوص ثبت این سازمان‌ها مشکل دیگری است. مراجع رسمی مدعی ثبت سازمان‌های غیردولتی در ایران را می‌توان بیش از پنج سازمان دانست: سازمان ثبت، وزارت کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیروی انتظامی، وزارت صنایع و… که سازمان‌های غیردولتی ملزم می‌باشند تا با مراجعه به آن‌ ها و انجام روال‌های اداری طولانی مدت به ناچار اقدام به ثبت خود نمایند. (گودرزی : ۱۳۹۰ :۵۰)
بعلاوه طبق اصل ۲۶ قانون اساسی تنها اقلیت‌های دینی شناخته شده می‌توانند دارای انجمن و جمعیت باشند. به غیر از سه اقلیت دینی شناخته شده یعنی: زرتشتی، کلیمی و مسیحی بقیه گرایش‌های دینی و اعتقادی را قانون اساسی به عنوان دین نمی‌شناسند و بنابراین این ترتیبی هم برای حفظ هویت آن‌ ها پیش بینی نکرده است. (مهرپرور : ۱۸۹) بدلیل پیچیدگی‌های فوق، بسیاری از سازمان‌های غیردولتی و سازمان‌های اجتماعی قادر به ثبت جوامع و انجمن‌های خود نزد نهادهای دولتی نبوده‌اند. تعداد زیادی از آن‌ ها بدون اینکه ثبت شده باشند فعالیت می‌کنند. بسیاری از آن‌ ها با موانع جدی روبرو می‌شوند چرا که رسماً مورد شناسایی قرار نگرفته‌اند. (namazi,p:31)
۳-۵-۲-۴ مانع اقتصادی
جمعیت جوان کشور، بالا بودن نرخ بیکاری و افزایش مشکلات اقتصادی مردم در کنار حاکم شدن روحیه تجمل پرستی در جامعه باعث شده است تا بخش عمده فعالیت‌های اجتماعی در فعالیت‌های اقتصادی سودآور متمرکز گردد. آنهم نه فعالیت‌های ریشه‌ای و بلند مدت بلکه فعالیت‌های کاذب و سطحی. بعلاوه وابستگی جامعه ایران به دولت به دلیل اقتدار دولت ناشی از درآمد نفت باعث شده است تا مردم و بخش خصوصی نقش مهمی را در عرصه فعالیت‌های اقتصادی ایفا نکنند. به این دلایل، سازمان‌های غیردولتی در ایران جایگاه مردمی ندارند و ضرورت برای تشکیل جامعه مدنی و سازمان‌های غیردولتی از طرف مردم جامعه ما هنوز احساس نشده است. (محمدی:۵۰)
از سوی دیگر در شرایطی که فقر دامنگیر قشر وسیعی از جامعه است، گروه‌های واقعی مدنی به دلیل فقدان امکانات لازم مجال ظهور و فعالیت نخواهند یافت و معمولاً برخی از گروه‌ها با وابستگی خاصی که از جانب قدرت‌های سیاسی در داخل یا خارج از کشور تغذیه می‌شوند و از «« امکانات گزینشی»» برخوردارند میدان دار عرصه خواهند بود. بدین دلیل شکاف‌های اجتماعی عمیق‌تری در جامعه ایجاد می‌شود. (مرکز پژوهش های مجلس : پیشین :۶)
۳-۵-۳ موانع شکلی
۳-۵-۳-۱ موانع درونی
اصولاً سازمان‌های غیردولتی همانند سایر جلوه‌های تمدن جدید همچون هنر و سیاست و فلسفه، علم در ایران روند طبیعی تشکیل را طی نکرده‌اند. یعنی به دلیل وارداتی بودن، به همراه شکل‌گیری آن‌ ها فرهنگ، دانش، اخلاق و ساختار متناسب با آن شکل نگرفته است. آنچه که از فرهنگ ایرانی نشأت گرفته است سازمان‌های اجتماعی یا محلی بوده‌اند که با توجه به تغییر شرایط اجتماعی قادر به پاسخگویی به نیازهای نوین نمی‌باشند. با این حال برخی از شرایط حاکم بر این سازمان‌های اجتماعی و محلی به درون سازمان‌های غیردولتی رخنه کرده‌اند و این امر موجب بروز مشکلاتی جدی سازمان‌های غیردولتی شده که کارایی و اثر بخشی آن‌ ها را تنزل داده است.در ذیل به برخی از عمده‌ترین این مشکلات اشاره می‌شود:
الف – کلی بودن و مبهم بودن اهداف و وظایف
کلی بودن اهداف و وظایف یکی از مسائلی است که در اساسنامه اکثر سازمان‌های غیردولتی در ایران قابل مشاهده است. به نظر می‌رسد با بررسی اهداف مندرج در اساسنامه سازمان غیردولتی بتوان به معیاری مطمئن برای ارزیابی میزان تعهد سازمان نسبت به انجام فعالیت‌ها دست یافت. هر چند در برخی از موارد بیان اهداف و وظایف به صورت کلی برای احتراز از سخت‌گیریهای نهادهای دولتی در اعطای مجوز صورت می‌پذیرد؛ با این حال هر چقدر که اهداف و وظایف جنبه شعاری بیشتری داشته باشند ظاهراً تعهد سازمان مربوطه نسبت به انجام دادن فعالیت‌های عملی و مؤثر کمتر است. سازمان‌های غیردولتی عموماً تعریفی شفاف از مفاهیمی همچون اهداف، راهبرد‌ها، ساختار سازمانی و برنامه‌های عملیاتی ندارند و فعالیت‌های آنها عمدتاً به شکل سنتی و در جهت ارضای نیازهایی که بصورت روزمره مطرح می‌گردند انجام می‌پذیرند.
انسان‌ها در بسیاری از موارد به چیزهایی که می‌گویند باور ندارند. (راسخ :۲۲۴) این مسئله در مورد سازمان‌های غیردولتی نیز صادق است. در خیلی از موقعیت‌ها شعارهای زیبا برای کسب یک موقعیت، دریافت یک وام دولتی و یا اینکه حتی برای ارضای نیازهای درونی و روحی صورت می‌پذیرد و هیچ گونه تعهدی نسبت به عملی کردن آن شعارها وجود ندارد.
ب- ضعف مدیریت
بسیاری از سازمان‌های غیردولتی از ضعف مدیریت رنج می‌برند. این مشکل در سازمان‌های مختلف به اشکال متعددی بروز پیدا می‌کند. بسیاری از مدیران موسسات یک نگاه کاسب کارانه به سازمان‌های غیردولتی دارند. (محمدی : پیشین :۵۳) و به کار گروهی اعتقاد ندارند. این نوع نگاه در کوتاه مدت باعث ضعف عملکرد سازمان و در بلند مدت موجب انحراف سازمان از اهدافی می‌گردد که سازمان برای خود تعیین کرده است. در بسیاری از سازمان‌ها مدیران و مؤسسان سازمان در دسترس نیستند و برقراری تماس و ارتباط با آن‌ ها مشکل است. اگر این مسئله را نیز مورد توجه قرار دهیم که خیلی از سازمان‌ها دچار نخبه گرایی هستند و فعالیت‌های آنها قائم شخص می‌باشد؛ اهمیت موضوع فوق روشن‌تر می‌گردد. به علاوه این موضوع موجب می‌گردد تا در صورت کناره‌گیری مؤسسان از فعالیت در سازمان یا ورود آن‌ ها به سایر عرصه‌های اجتماعی فعالیت سازمان دچار اختلال و یا حتی توقف روبه رو گردد.
به عنوان مثال یکی از سازمان‌های غیردولتی فعال دربلغارستان،سازمان«Ecoglasnost » بودکه نقش عمده‌ای در مردم سالار ساختن این کشور برعهده داشت. پس از آن بسیاری از فعالان این جنبش وارد عرصه سیاست شدند و اکنون عضو ائتلاف حاکم هستند و این جنبش از هم پاشیده است. لذا ممکن است سازمان‌های غیردوولتی درست در زمانی که انتظار می‌رود شروع حاکمیت مردم سالار به آن‌ ها نیروی بیشتری ببخشد با تنزل قوا مواجه شوند.
این بدان معناست که یکی از مهم‌ترین چالش‌های روی سازمان‌های جامعه مدنی در چنین دوره‌هایی، یافتن و معرفی طبقات جدید رهبری برای جایگزین کردن نیروهایی است که وارد سایر عرصه‌ها شده‌اند. اگر سازمان‌های غیردولتی نتوانند خانه خودش را منظم حفظ کند چگونه می‌تواند انتظار داشته باشد دولتی که سازمان مربوطه سعی در تأثیرگذاری بر آن را دارد بهتر عمل کند؟
این مسئله‌ای است که « انجمن حمایت از حقوق کودکان » با اعطای جایزه صلح نوبل به خانم شیرین عبادی که از مؤسسین این انجمن بود با آن روبرو شد. هرچند انجمن به دلیل برخورداری از ساختار مردم سالار و با بهره‌گیری از نیروهای با انگیره و فعال خود توانست از این موضوع به عنوان فرصتی برای تقویت ارتباطات بین‌المللی خود سود ببرد. همچنین انتخاب خانم « معصومه ابتکار» ـ که از فعالان سازمان‌های غیردولتی زیست محیطی ـ به ریاست سازمان حفاظت از محیط زیست موجب تقویت سازمان‌های غیردولتی و بهبود ارتباط این سازمان‌ها با سازمان مربوطه گردید.
پ- فقدان اعتبار و نداشتن پایگاه اجتماعی
برخی از سازمان های غیر دولتی از اعتبار کافی برای انجام فعالیت در حوزه‌هایی که برای خود تعیین کرده‌اند برخوردار نیستند و نوع شعارها با توان سازمان تناسب چندانی ندارد. بعلاوه نداشتن پایگاه اجتماعی در میان مردم موجب عدم استقبال از فعالیت سازمان و در نتیجه افت کارایی این سازمان‌ها می‌گردد.
از سوی دیگر بسیاری از سازمان‌های غیردولتی با جوامع هدف خود بویژه فقرا و محرومان از ارتباط و وابستگی کافی برخوردار نیستند. این امر از یک سو موجب بیگانگی سازمان با جوامع هدف و نیارهای مربوطه و از سوی دیگر موجب بیگانگی جوامع مذکور با سازمان مورد نظر و در نتیجه عدم استقبال کافی از فعالیت‌های سازمان می‌گردد
ت- فقدان تخصص و مهارت های حرفه ای
بسیاری از سازمان‌های غیردولتی از تخصص کافی برای فعالیت در حوزه‌های مورد نظر خود و یا تخصص‌های لازم برای انجام کار گروهی و سازمان‌ برخوردار نیستند. بهره‌گیری از علوم جدید به طور مناسب انجام نمی‌پذیرد. استفاده از اینترنت محدود است. بسیاری از سازمان‌ها از سایت اینترنتی برخوردار نیستند؛ سازمان‌هایی هم که دارای سایت هستند استفاده کافی و مناسب از امکانات آن به عمل نمی‌آورند. ارتباطات این سازمان‌ها هنوز با بهره گرفتن از روش‌های سنتی صورت می‌پذیرد. دانش کارجمعی در این سازمان‌ها وجود ندارد و بسیاری از فعالیت‌ها براساس تجربه و آزمون و خطا انجام می‌شوند.

۱-۱ مقدمه
تغییرات گسترده و جهانی شدن در دنیای امروز مستلزم سبک رهبری متفاوت و جدیدی است که با استفاده بهینه از منابع و دارایی های مادی و انسانی، اهداف سازمان را تحقق بخشیده و قادر به توسعه ظرفیت ها و استفاده از آن ها باشد. رهبرانی که با خلق چشم اندازهای نوین، تدوین و توسعه بینش ها و الهام بخشی موجب تحول و نوآوری شده و با برانگیختن پیروان و ایجاد تعهد و مسئولیت پذیری و هماهنگی در آن ها، عوامل و عناصر سازمانی را به گونه ای به کار می گیرند که هم بقای سازمان راتضمین کرده و هم موجبات رشد آن هارا فراهم می سازند. این رهبران توانایی عمل مؤثر در شرایط پیچیده و مخاطره آمیز را داشته و این حس را در خود و زیردستانشان به وجود می آورند که در برابر چالش ها و فرصت های احتمالی واکنش مناسب از خود بروز دهند. رهبرانی که با مسئولیت پذیری و به کارگیری قوه تخیل خود و تحقق تخیلات و ایده ها، موجبات تعهد، مشارکت داوطلبانه و تلاش فوق العاده را در زیردستان فراهم آورده و در نهایت سازمان ها را به سمت سازمان های یادگیرنده هدایت میکنند. چنین رهبرانی را رهبران تحولی می نامند(مرتضوی و همکاران به نقل از میرکمالی، ۱۳۹۰).
پس پیروز این میدان مدیرانی هستند که سرمایه های مذکور را به اثربخش ترین، کاراترین و بهره ورترین طُرق ممکن به کار گیرند. عمده منابع هرسازمانی متوجه منابع انسانی، مالی و فنی آن است که مسلماً سرمایه انسانی تعیین کننده سمت و سوی دیگر سرمایه هاست، زیرا نیروی انسانی است که با توانایی های خود و با برنامه ریزی، دیگر منابع را به خدمت گرفته است(یعقوبی و همکاران، ۱۳۹۱).
به تعبیر چین سازمان های موفق نیازمند کارکنانی هستند که بیش از وظایف معمول خود کار کرده و عملکردی فراتر از انتظارات سازمان داشته باشند و به طور داوطلبانه همکاری جمعی را در جهت تحقق اثربخشی به کار گیرند. رفتارهایی که از انتظارات رسمی نقش فراتر رفته اند، ولی برای بقای سازمان خیلی مهم و حتی ضروری هستند، به عنوان رفتارهای شهروندی سازمانی تعریف شد ه اند(شعبانی و همکاران، ۱۳۹۰)؛ این متغیر در چند دهه اخیر مورد توجه محققان و پژوهشگران قرار گرفته (یعقوبی و همکاران، ۱۳۹۱) به تعبیر پادساکوف و همکارن ( ۲۰۰۰ ) رفتار شهروندی عامل بسیار مهمی در اثر بخشی سازمان ها است؛ تا جائی که اثربخشی فردی و سازمانی را می توان نتیجه مستقیم چنین رفتاری دانست(شعبانی و همکاران، ۱۳۹۰). این تحقیق در صدد پیش بینی رفتار شهروندی سازمانی بر اساس مولفه های رهبری تحول آفرین یعنی ویژگیهای آرمانی، رفتار های آرمانی، انگیزش الهام بخش، ترغیب ذهنی و ملاحظات فردی است.

۲-۱ بیان مساله
رهبری تحول آفرین^[۱]، یکی از تازه ترین رویکردهای مطرح شده نسبت به رهبری است که تحقیقات مربوط به آن در کشور انگشت شمار است. نظریه سبک رهبری تحول آفرین یکی از چارچوبهای نظری در دنیا است، که از سوی برنز^[۲] (۱۹۷۸) و بس^[۳] (۱۹۸۵) مطرح شده است. در سالهای اخیر نیز توجه زیادی به آزمودن الگوی نوین مدیریتی رهبری تحول گرا شده است. همچنین تحقیقات نشان داد بین رهبری تحول آفرین با تعهد کارکنان، سطوح پایین استرس شغلی، رضایت شغلی و رضایت از رهبر، خلاقیت، هوش عاطفی، مبادله رهبر- پیرو و رفتار شهروندی سازمانی ارتباط مثبتی وجود دارد (Bass,1985; Smit et al.,1983; Organ, 1988; Boyal & brison, 1988; Yukle, 1989; به نقل از یعقوبی و همکاران، ۱۳۹۱).
در ادبیات آکادمیک و حرفه‌ای مدیریت، برای فهم تأثیر نقشهای فرا وظیفه‌ای کارکنان بر مشارکت آنان به صورت مثبت در عملکرد سازمانها توجه قابل ملاحظه‌‌ای صورت گرفته است. در میان نقشهای مختلف فرا وظیفه ای، اهمیت حیاتی رفتار شهروندی در اثربخشی سازمانی، برای مدیران عملگرا به اثبات رسیده است. «کوهن و ویگودا» اهمیت رفتار شهروندی سازمانی را در تمام شکلهای سازمانی تأکید کرده و متذکر شده‌اند که رفتار شهروندی سازمانی، اثربخشی سازمانی را به طرق مختلف بهبود می‌بخشد. «ارتورک» نیز در این‌باره معتقد است، رفتار شهروندی سازمانی به عنوان الگوی نوین رفتار کارکنان در سازمان، امروزه به عنوان رویکرد مدرن مدیریت نوین نیروی انسانی در بسیاری از سازمانها مورد استفاده قرار گرفته است. به طور کلی، رفتار شهروندی، یک نوع رفتار ارزشمند و مفید است که افراد آن را به صورتدلخواه و داوطلبانه از خود بروز می‌‌دهند. به این ترتیب، مطالعه و بررسی این‌گونهرفتار افراد در سازمان بسیار مهم و ضروری به نظر می‌‌رسد(اسلامی و سیار، به نقل از اسعدی و همکاران، ۱۳۸۷).
با وجود علاقه فراوان به تحقیق رفتار شهروندی سازمانی، هنوز ابعاد آن به طور کامل شناخته نشده است، و صاحبنظران مختلف برای آن ابعاد مختلفی، که این مفاهیم همپوشانی زیادی وجود دارد، ارائه نموده اند که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود:
رفتارهای کمکی^[۴]: شکل مهمی از رفتارهای شهروندی سازمانی است که عملاً مورد توجه هر فردی که در این زمینه کار کرده واقع شده است. از لحاظ مفهومی رفتارهای کمکی، به معنای کمکهای داوطلبانه نسبت به دیگران (نوع دوستی، میانجیگری و تشویق) و جلوگیری از وقوع اتفاقات و مشکلات کاری (احترام) است.
نوع دوستی: رفتارهای اختیاری از جانب کارمندان برای کمک به افرادی که درگیر مشکلات کاری هستند.
میانجیگری: میانجیگری زمانی اتفاق می‌افتد که تعارض باعث جنگ شخصی بین دو یا بیشتر افراد گروه شود. فرد میانجیگر برای رفع تعارضات گام بر می‌دارد و به آنها کمک می‌کند که تعارضات را به خاطر جلوگیری از آبروریزی کنار گذاشته و مسائل غیر شخصی را هم در نظر بگیرند.
تشویق: تجلیل از موفقیت های همکاران(چه کوچک و چه بزرگ) که تقویت کننده های مثبتی را برای ایجاد همکاری های مثبت به دنبال دارد، به طوری که امکان بروز این همکاری ها را در آینده فراهم می‌کند. خوب است که مدیران از کارهای خوب زیردستان خود تقدیر کنند، اما وقتی که یک و یا بیشتر همکاران به آن توجه می‌کنند تأثیر بیشتری دارد. به دلیل اینکه افراد می‌دانند که همکاران ارزش آنچه را که آنها انجام میدهند درک کرده و از آن تقدیر به عمل می‌آورند.
احترام: اورگان بیان کرده است که احترام یک شکل متمایزی از رفتار شهروندی سازمانی است به دلیل اینکه بقیه ابعاد رفتار شهروندی به کاهش و یا حل مشکلات کمک میکنند، اما احترام شامل ابعادی است که از ایجاد مشکلات، قبل از این که اتفاقی بیفتند جلوگیری می‌کند.
جوانمردی^[۵]: جوانمردی نوعی از رفتار شهروندی سازمانی است که نسبت به رفتارهای کمک کننده توجه بسیار کمتری به آن شده است. ارگان (۱۹۹۰) جوانمردی را به عنوان تمایل به تحمل شرایط ناراحت کننده اجتناب ناپذیر در کار بدون شکایت و ابراز ناراحتی تعریف کرد. برای مثال به اعتقاد ما، مردم خوب، مردمی هستند که هنگامی که با دیگران مشکل پیدا می‌کنند و کارها بر وفق مراد آنها پیش نمی‌رود نه تنها ناراحت نشده و شکایت نمی کنند، بلکه با نگرشی مثبت به آنها نگاه می‌کنند و هنگامی که دیگران به پیشنهادهای آنها توجه نمی‌کنند دلخور نمی‌شوند و علایق شخصی خود را فدای علایق گروه می‌کنند و در مقابل ایده های شخصی دیگران اعتراض نمی‌کنند.
رفتار یا فضیلت مدنی^[۶]: بعد دیگری که از مباحث گراهام (۱۹۹۱) در مورد مسئولیت پذیری ناشی می‌شود، رفتار مدنی در سازمان است. رفتار مدنی از علاقه یا تعهد به سازمان ناشی می‌شود. نظارت بر محیط به منظور شناسایی فرصت ها و تهدیدها (در نظر گرفتن تغییرات صنعت به لحاظ تأثیرات بر سازمان) حتی با هزینه های شخصی نمونه ای از این رفتارهاست. پس این رفتار منعکس کننده شناخت فرد نسبت به این موضوع است که او جزئی از یک کل بزرگتر است و همچون شهروندان مسئول در قبال جامعه، او نیز به عنوان یک عضو سازمان مسئولیت هایی را در قبال سازمان بر عهده دارد. این بعد در مطالعات ارگان(۱۹۸۸) به عنوان رفتار یا فضیلت مدنی و در مطالعات گراهام (۱۹۹۱) به عنوان مشارکت سازمانی در نظر گرفته شده است.
ابتکارات فردی^[۷]: بعد دیگری از رفتار شهروندی سازمانی که توسط چندین محقق مشخص گردیده، ابتکارات فردی است. این نوع از رفتار شهروندی سازمانی، رفتار فرانقشی است که ماوراء حداقل نیازمندیهای کلی مورد انتظار قرار دارد. نمونه های از چنین رفتار هایی شامل فعالیت های خلاقانه و طراحی های نوآورانه برای بهبود وظیفه شخصی و یا عملکرد سازمانی است. بورمن و موتوویدلو(۱۹۹۳)، انجام مشتاقانه و داوطلبانه فعالیت های وظیفه ای را به عنوان مؤلفه های این بُعد بیان کرده اند.
وفاداری سازمانی^[۸]: وفاداری به معنای احساس هویت و پیروی از مدیرِسازمان و سازمان به صورت کلی، و فراتر رفتن از علایق گروهی افراد می‌باشد. این بعد شامل جدیت در تبلیغات به نفع سازمان، حمایت از سازمان در مقابل غریبه ها، و دفاع از آن در مقابل تهدیدهای بیرونی و متعهد ماندن به سازمان حتی تحت شرایط نامطلوب است.
بعضی افراد نسبت به کارفرما احسان و خوبی نشان می‌دهند. حتی هنگامی که با انتقادات غریبه‌ها و حقوق بگیران و مشتریان بالقوه آینده مواجه می‌شوند. از مکانی که در آن کار می‌کنند به گونه ای مثبت سخن می‌گویند. بلیک لی و مورمن (۱۹۹۵) نشان دادند که این نوع رفتار متمایز از سایر انواع رفتار شهروندی سازمانی است. وفاداری سازمانی در برگیرنده مفهوم طرفداری صادقانه گراهام (۱۹۸۹)، مفهوم اشاعه و گسترش حسن نیت و حمایت از سازمان جرج و جونز(۱۹۹۷) و مفهوم طرفداری، حمایت و دفاع از اهداف سازمانی بورمن و موتوویدلو (۱۹۹۳) است.
اطاعت سازمانی^[۹]: این بعد شامل پذیرش و درونی سازی قوانین، مقررات و دستور العمل های سازمان است که باعث پیروی صادقانه فرد حتی زمانی است که هیچ کس مشاهده و نظارت نمی‌کند. علت اینکه این بعد را جزء ابعاد رفتارهای شهروندی سازمانی آورده اند این است که اگر چه از هر کسی انتظار می‌رود که قوانین و مقررات و آیین نامه های سازمانی را در همه زمانها رعایت کند. اما کارمندان به راحتی این کار را انجام نمی‌دهند. بنابراین کارمندی که در تمامی زمانها، همه قوانین و مقرارت سازمانی را حتی هنگامی که هیچ کس او را مشاهده نمیکند رعایت می‌کند به عنوان یک شهروند خوب تعریف شده است.
توسعه خود^[۱۰]: شامل فعالیت های داوطلبانه کارمندان برای افزایش معلومات، مهارت ها، توانایی های شغلی و همگام بودن با آخرین اطلاعات در زمینه رشته تخصصی خود می‌باشد. این بعد از رفتار شهروندی سازمانی از لحاظ مفهومی از دیگر ابعاد رفتار شهروندی سازمانی متفاوت می‌باشد و شامل سه بعد مشارکت اجتماعی، حمایتی و شغلی است.
- مشارکت اجتماعی: به معنای اطلاع رسانی تولیدات و خدمات سازمان و حضور فعال در بسیاری از جلسات گروه های بیرونی است که به سازمان سود می‌رساند.
- مشارکت حمایتی: ارائه پیشنهادهای خلاق به همکاران، تشویق مدیران برای نگه داشتن اطلاعات متناسب با دانش روز، تشویق کارمندان دیگر برای شرکت در جلسات سازمان، توصیه به همکاران برای داشتن استقلال رأی و توصیه به مدیر برای این که کارش را در سطح بالاتری انجام دهد را شامل می‌گردد.
- مشارکت شغلی: به معنای افزایش اطلاعات برای بهبود عملکرد، بر عهده گرفتن وظایف و مسئولیت های اضافی در کار و همکاری با دیگران برای انجام تحقیقات است(یعقوبی و همکاران، ۱۳۹۱).
تاثیر رهبری تحول آفرین بر رفتار مدنی، که در تحقیق حاضر مدنظر است، در مطالعات تجربی نیز تاحد زیادی مورد توجه قرار گرفته است؛ برای مثال؛ پادساکوف و همکاران، ۱۹۹۶؛ کونل، ۲۰۰۵؛ پوروانوا و همکاران، ۲۰۰۶ باو و همکاران، ۲۰۰۹؛ کیم و همکاران، ۲۰۱۰؛ همچنین نقوی و همکاران، ۲۰۰۹ ). به نقل از شعبانی و همکاران، ۱۳۹۱). با وجود این که تحقیقات موید اثر رهبری بر عملکرد نقشی و فرانقشی هستند، در مورد چگونگی عمل رهبری، حداقل در مسائل اصلی مانند اثر آن بر رفتار شهروندی سازمانی (پادساکوف و همکاران، ۲۰۰۰؛ پوروانوا و همکاران، ۲۰۰۶ و براولر، هالبلسن و پاول(۲۰۱۰ ) به خصوص اینکه رهبران تحول آفرین در، محیط واقعی چگونه عمل می کنند، آگاهی های کافی وجود ندارد. همچنین با وجود اینکه رابطه بین رهبری و رفتار شهروندی مورد تایید قرار گرفته است، متأسفانه مکانیزمی که رفتارهای رهبری از طریق آن رفتار شهروندی را متأثر می سازد، روشن نیست. بعضی از این رفتارها از قبیل رفتار حمایتی ممکن است تأثیر اولیه خود را بر رفتار شهروندی سازمانی از طریق قاعده مقابله به مثل داشته باشد. بنابراین در مورد رابطه بین رهبری تحول آفرین و رفتار شهروندی هنوز ابهامات زیادی باقی است این تحقیق در این راستا و برای رسیدن به اهدافی که در ادامه مورد اشاره قرار می گیرد در مورد کارکنان شهرداری منظقه ۸ به انجام می رسد.
۳-۱ ضرورت تحقیق
بررسی ها نشان داده که یکی از عوامل اثر گذار بررفتار شهروندی سازمانی رفتارهای رهبری (همچون؛ سبک رهبری تحول آفرین) است. بس(۱۹۸۵) بیان نمود که رهبری تحول آفرین منجر به عملکردی فراتر از انتظارات در محیط‌های سازمانی می‌شود. تحقیقات نیز به طور تجربی ثابت کردند که ارتباط مثبتی مابین رهبری تحول آفرین و عملکرد سازمانی وجود دارد. رهبران تحول آفرین در باورها، ارزشها و اهداف پیروان نفوذ کرده و تأثیر فوق العاده ای در پیروان خود به جای می‌گذارند. آنها از طریق گفتار و کردارشان کل سازمان را دچار تحول می‌کنند. پیروان این رهبران نسبت به آنها احساس اعتماد و وفاداری می‌کنند. رهبران تحول آفرین افراد جذابی هستند که زیردستان شان را به لحاظ عاطفی واحساسی شناسایی می‌کنند و کارکنان زمانی به افزایش تلاشها و کوششهای فوق العاده (اضافی) مبادرت خواهند کرد که آنها با رهبران حمایتی و تحول آفرین کار بکنند.
کارکنانی که برای رهبران تحول آفرین کار می‌کنند اغلب فراتر از وظایف رسمی برای منفعت رساندن به سازمان انگیزش پیدا می‌کنند، در ضمن وقتی که رهبران تحول آفرین روابط نزدیک، صمیمانه، حمایتی و توسعه یافته را پرورش دهند در آن صورت کارکنان برای بروز سطح بالای از رفتار شهروندی سازمانی تمایل خواهند داشت(همان).
بنظر میرسدکه سرپرستان مجرب برای عملکرد شهروندی حداقل به همان میزان عملکرد وظایف هنگام قضاوت در رابطه با اثر بخشی کلی زیر دستان اهمیت قائل هستند. امروزه پیوندهای مفهومی و تجربی بیشماری در خصوص رابطه بین عملکرد شهروندی سازمانی و اثر بخشی سازمان ها وجود داردتحقیقاتی که در رابطه با قلمرو عملکرد نمایش داده شده است عمدتاً و یا بخش‌های از شخصیت تمایل به پیش بینی بهتر عملکرد شهروندی از عملکرد وظایف دارد بنابراین کاربرد سنجش شخصیت احتمالاً منجربه انتخاب افرادی می گردد که می‌توانند برای شهروندی مناسب و واجد برخی از صلاحیت‌ها و شایستگی باشند، بیشترین توجه و رغبت به مقوله شهروندی سازمانی در پانزده سال گذشته رخ داده است و سوالی که ممکن است در این رابطه مطرح گردد این است که آیا اهمیت رفتار شهروندی سازمانی به تداوم اهمیت آن در آینده می باشد؟
چهار روند و نگرش معاصر به این سوال پاسخ می‌گویند.
اولین روند، رقابت های جهانی به ویژه حمایت‌های سازمانی و ابتکارات ذاتی و درونی کارکنان به طور فزاینده‌ای به اهمیت رفتار شهروندی سازمانی افزوده است.
دومین روند، به سازمانهای تیم محور مرتبط است که امروزه این سازمانها بیشتر رایج و عامه پسند شده اند و چنین سازمان های ممکن است نیاز به مولفه‌های شخصی و حمایتی عملکرد شهروندی را افزایش دهند.
سومین روند،عملکرد سازمانی و مخصوصاً ابتکارات ذاتی و درونی کارکنان ممکن است نیازمند کاهش مستمرتعداد کارکنان، یعنی کوچک سازی به منظور وفق پذیری با تحولات و تمایل برای ظهور و ترویج بیشتر تلاشهای حیاتی آنها باشد. آخرین روند، خدمت رسانی به مشتریان و رضایت ارباب رجوع بطور فزاینده‌ای موردتأکید قرار می گیرد (والتر برمن؛ به نقل از توره، ۱۳۸۷).
رفتار شهروندی و سازمانی فواید زیادی دارد: نسبت به منافع سازمان رفتار شهروندی باعث داشتن یک گروه از کارکنان می‌شود که به شرکت متعهد هستند. براساس نقل قول جن(۱۹۸۸) صرف وجود رفتار شهروندی سازمانی( بویژه فداکاری، وظیفه شناسی، شکیبایی) باعث کاهش و نزول ترک خدمت و غیبت کارکنان می گردد و کارکنانی که به شرکت متعهدند با شرکت به مدت طولانی باقی می مانند و محصولاتی با کیفیت بالا تولید می کنند و به موقعیت شرکت بر اساس رویکردهای متنوع و مختلف کمک می کنند. از لحاظ منطقی ما می توانیم حدس بزنیم که رفتار شهروندی سازمانی ممکن است یک محیط کاری بهتر درون سازمانی را ارتقاء دهد(ریچارد کوپمن، به نقل از همان). همانطور که اشاره شد تحقیق حاضر در صدد پیش بینی رفتار شهروندی سازمانی بر اساس مولفه های رهبری تحول آفرین در کارکنان شهرداری منطقه۸ تهران است لذا با توجه به حجم کار این سازمان و ضرورت تعهد بالای کارکنان برای ارتقای بهره وری سازمان به نظر می رسد پرداختن و اهمیت دادن و نیز پیش بینی های لازم و ضروری برای ارتقای مولفه های رفتار شهروندی سازمانی، ضمن کاستن تبعات منفی کار در سازمان و حذف و کاهش رفتارهای مثل ترک خدمت و غیبت، به رشد و توسعه سازمان سرعت بیشتری می دهد.
۴-۱ اهداف اصلی
بررسی رابطه شاخصهای مولفه های رهبری تحول آفرین بر رفتار شهروندی از دیدگاه کارکنان شهرداری منطقه۸ تهران
اهداف فرعی
بررسی رابطه ویژگیهای آرمانی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران
بررسی رابطه رفتار های آرمانی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران
بررسی رابطه انگیزش الهام بخش با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران
بررسی رابطه ترغیب ذهنی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران
بررسی رابطه ملاحظات فردی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران
رتبه بندی شاخصهای تاثیر گذار بر رفتار شهروندی سازمانی بر حسب میزان تاثیر گذاری
۵-۱ فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی:
رهبری تحول آفرین با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد.
فرضیه های فرعی:
ویژگیهای آرمانی مدیران با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد.
رفتارهای آرمانی مدیران با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد.
انگیزش الهام بخش با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد.
ترغیب ذهنی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد
ملاحظات فردی با رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شهرداری منطقه ۸ تهران رابطه معنی داری دارد.
رتبه بندی شاخصهای تاثیر گذار بر رفتار شهروندی سازمانی بر حسب ضریب تاثیر گذاری
۶-۱ تعریف مفهومی و عملیاتی