بر این اساس و چنان كه سیف العدل درباره اعضای عربستانی القاعده تصریح می‌كند، آنان با حكومت خویش مشكل چندانی نداشته‌اند و هم‌چنان كه درباره بن‌لادن نیز مطرح می‌شود، وی تا پیش از جنگ اول خلیج ‌فارس و حمله امریكا به عراق با حكومت عربستان تعارض و برخوردی نداشته است. در واقع، تئوری‌های سیاسی بن‌لادن تفاوت ماهوی با رژیم سیاسی حاكم بر عربستان ندارد تا از وی یک اپوزیسیون بسازد. از طرف دیگر، چنان كه یسلام‌بن‌لادن، برادر اسامه می‌گوید، اسامه با آن قسمت از هیأت حاكمه عربستان كه هم‌طیف و پیرو ملك‌عبدالله هستند اشتراكات بسیار دارد و نسبت به یكدیگر سمپاتی دارند.(بن لادن،1384:186)
از آن گذشته، اسامه چون به خانواده اشرافیِ «بن‌لادن‌ها» تعلق دارد با برخی از شاهزاده‌های سعودی همكاری بسیار نزدیكی داشته و بدین ترتیب، خود نیز جزئی از هیأت حاكمه عربستان به حساب می‌آمده است. لذا چنان كه بسیاری از نویسندگان نوشته‌اند، اختلاف اسامه با حكومت عربستان به پس از جنگ نخست خلیج ‌فارس و همكاری این كشور با امریكا در آن جنگ بازمی‌گردد.
بن‌لادن در اواخر سال 1989 و پس از جنگ شوروی در افغانستان به صورت عادی به عربستان بازگشت و توصیه‌هایی برای حكومت‌داری به صورت نامه‌ای مفصل، شخصی و محرمانه نزد شاه فرستاد. بن‌لادن پس از تجاوز عراق به كویت به شدت نسبت به آن واكنش نشان داد و طی نامه دیگری كه برای شاه ارسال كرد؛ پیشنهادهایی برای مقابله با ارتش عراق ارائه كرد. وی در آن نامه علاوه بر ارائه تاكتیك‌های گوناگون نظامی، داوطلب شد تمام مجاهدین عرب را برای دفاع از پادشاهی بسیج كند. آن نامه در روزهای نخست جنگ ارسال شد و پاسخ رژیم سعودی آن بود كه موضوع در دست بررسی است. اما با آمدن امریكا به منطقه همه چیز تغییر كرد و آن نامه به طور كامل مورد بی‌توجهی قرار گرفت. بن‌لادن كه از این وضعیت ناراضی بود همیشه این لحظه را تكان‌دهنده توصیف كرده است.

بن‌لادن مخالف نظام سیاسی و حكومت عربستان نیست و به هیچ وجه در پی تغییر حكومت این كشور برنیامده است. او تنها با بخشی از گروه‌های موجود در حكومت اختلاف داشته است كه در جنگ نخست خلیج‌ فارس پای امریكا را به منطقه و عربستان باز كردند و به آن حكومت «كافر» یاری رساندند. بن‌لادن در این زمان فرمان جهاد علیه امریكا را صادر كرد و به انتقاد از حكومت عربستان پرداخت.(خلیل اسعد،1380:ص68)
با وجود این، اختلاف‌های یادشده باعث نشد رابطه القاعده با تشكیلات سیاسی ـ امنیتی عربستان قطع و نوع رابطه آنها خصومت‌آمیز شود؛ زیرا حتی مخالفان بن‌لادن در عربستان نیز پذیرفته بودند كه وی از مهم‌ترین چهره‌های عربستان است كه در خارج از مرزهای این كشور با راه‌اندازی تشكیلات القاعده و ترویج رادیكالیسم سلفی، كمك شایانی به بسط نفوذ حكومت سلفی سعودی در كشورهای اسلامی كرده است، به ویژه برای جوامعی كه دچار فقر فرهنگ دینی هستند. لذا در چنین شرایطی، عزیمت بن‌لادن به سودان در رأس تشكیلات القاعده می‌توانست یكی از خواسته‌ها و مطلوب‌های القاعده و عربستان محسوب شود.
بدین ترتیب، در اوایل دهه 1990، با وقوع جنگ خلیج فارس و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و به این علت كه نظام بین‌الملل هنوز نتوانسته بود مانند گذشته ساختارهای خود را بازیابد، القاعده تلاش كرد از این وضعیت مبهم برای رسیدن به اهداف خود بهره ببرد. این دوره تا اواسط دهه و تشكیل دولت طالبان در افغانستان به طول انجامید. طی این دوره القاعده به انجام عملیات‌های زیر متهم شده است:

1. 1. بمب‌گذاری در هتل عدن در 20 دسامبر 1992؛

1. 1. تولید سلاح كشتارجمعی در سودان در سال 1993؛

1. 1. بمب‌گذاری در مركز تجارت جهانی در 26 فوریه 1993 كه طی آن شش نفر كشته شدند؛

1. 1. بمب‌گذاری در سومالی در اكتبر 1993 و كشته شدن هیجده سرباز امریكایی؛

1. 1. تأمین مالی سه اردوگاه آموزش «تروریستی» در شمال سودان در 1995؛

1. 1. آموزش چریك‌های خارجی در شمال یمن در 1996؛

1. 1. ترور نافرجام حسنی مبارك در آدیس آبابا در 1995؛

8 . انتشار نامه سرگشاده به ملك فهد مبنی بر از پا ننشستن تا خروج كامل نیروهای امریكایی از عربستان؛

9. 9. كشتن نوزده سرباز امریكایی در بمب‌گذاری ظهران عربستان در سال 1996.(اسماعیلی،1386:ص76)

با انتساب برخی از این اقدامات به القاعده، حكومت عربستان در نهایت مجبور شد در آوریل 1994 تابعیت بن‌لادن را به علت ضربه ‌زدن به منافع «كشورهای دوست و برادر» لغو كند. اما نكته قابل توجه درباره فعالیت‌های القاعده در این دوران، نگاه ویژه ایالات متحده به آن است. واشنگتن در مجموع هیچ‌گاه القاعده و فعالیت‌های آن را مخالف منافع خود ندید و به این علت نه تنها در پی مقابله جدی با آن برنیامد، بلكه به طور مستقیم و غیرمستقیم به حمایت از آن پرداخت. برای نمونه، آنها تلویحاً از حضور القاعده در كارزار بوسنی و كوزوو حمایت كردند و برای ورودشان به جنگ علیه صرب‌ها مانع‌تراشی نكردند. گزارش كمیته حزب جمهوری‌خواه به صراحت نشان می‌دهد دولت كلینتون برای محدودسازی فعالیت سازمان‌های سلفی در زمان جنگ بوسنی اقدامی انجام نداد. این سیاست، در جنگ كوزوو نیز ادامه یافت.
یكی از منابع رده‌بالای نظامی انگلیس در این ‌باره می‌گوید: «اداره اطلاعات دفاعی امریكا با ام‌آی6 وارد گفت‌وگو شد تا برای ارتش آزادی‌بخش كوزوو (كه با القاعده ارتباط داشت) برنامه آموزشی ترتیب دهد». بن‌لادن خود در آن زمان به آلبانی سفر كرده بود. او در رأس یكی از چند گروه اسلام‌گرایی بود كه واحدهایی را به كوزوو فرستاده بودند. وی در سال 1994 عملیاتی را در آلبانی پایه‌ریزی كرد و یكی از فرماندهان نظامی وی نیز واحدی برگزیده از ارتش آزادی‌بخش كوزوو را در منازعات آن كشور رهبری كرد. نكته قابل توجه در این باره اظهارات جو لیبرمن است كه در سال 1999 ایراد شد. وی می‌گوید: «جنگیدن برای ارتش آزادی‌بخش كوزوو، جنگیدن برای حقوق ‌بشر و ارزش‌های امریكایی است» هم‌چنین دولت امریكا و القاعده در حمایت مالی از سازمان ان‌ال‌ای (ارتش آزادی‌بخش ملی مقدونیه) كه با حكومت این كشور درگیر بود، همكاری تنگاتنگی داشتند. این ارتش در حالی مورد حمایت مادی و معنوی القاعده قرار داشت كه از پشتیبانی ناتو نیز برخوردار بود. (شوسودوفسكی،1384:ص65)
امریكا و القاعده در چچن نیز در تعریف منافع خود همسو عمل كردند. شامیل باسایف و خطاب، رهبران اصلی مبارزان چچنی، در اردوگاهی تحت حمایت آی‌اس‌آی و سیا در افغانستان و پاكستان آموزش دیدند. به گفته یوسف بودانسكی، مدیر گروه ضربت ضدتروریسم و جنگ نامتعارف كنگره امریكا، طرح جنگ در چچن در جریان دیدار مخفی برخی سران جنبش‌های اسلامی كه در سال 1996 در موگادیشوی سومالی صورت گرفت، ریخته شد. در این دیدار، اسامه‌بن‌لادن و مأموران بلندمرتبه اطلاعاتی پاكستان، عربستان و دو كشور دیگر حاضر بودند. جنگ‌های چچن سبب تزلزل نهادهای دولتی روسیه شد و نظامی موازی دولت محلی تحت نظارت شبه‌نظامیان در بسیاری از نواحی چچن ایجاد كرد. طی این فعالیت‌ها هم‌چنین فرهنگ وهابیت در منطقه رشد یافت و اصولاً یكی از انگیزه‌ها و شروط عربستان برای كمك به مبارزان چچنی گسترش فرهنگ وهابی در این منطقه بود.
اما روشن‌ترین وجه سیاست خارجی ایالات متحده كه نشان از عدم تقابل اهداف واشنگتن با القاعده در این دوره دارد، حمایت امریكا از برقراری حكومت طالبان، یعنی مأمن و پناهگاه این سازمان، در افغانستان است. البته سیاست خارجی امریكا در قبال افغانستان در این زمان مبهم و دوپهلوست؛ همانند چچن، بوسنی و كوزوو. واشنگتن در عین آنكه به طور رسمی از طالبان حمایت نمی‌كند و حتی كرسی افغانستان در سازمان ملل در دستان برهان‌الدین ربانی قرار دارد و آلبرایت نیز از عدم به رسمیت شناختن طالبان حمایت می‌كند، اما شواهد و روابط دیگر موجود میان امریكا و طالبان نشان از حمایت واشنگتن از این جنبش سلفی رادیكال دارد. برای نمونه، دانا روبچر، از نمایندگان مجلس امریكا، می‌گوید: «حمایت از طالبان همیشه جزء جدایی‌ناپذیر سیاست ایالات متحده بوده و هست. بگذارید اضافه كنم… در پاكستان یک دولت نظامی داریم كه طالبان را تا دندان مسلح می‌كند… بگذارید یادآور شوم كه كمك (امریكا) همیشه به مناطق تحت كنترل طالبان رفته… ما از طالبان حمایت كرده‌ایم، چون تمام كمك‌های ما به مناطق طالبان رفته است و وقتی افرادی از خارج سعی می‌كنند به مناطق خارج از نظارت طالبان كمك برسانند، وزارت خارجه ما مانع آنها می‌شود…».
به هر صورت، پس از سفر رابین رافائل، معاون وزیر خارجه امریكا، به افغانستان و اظهارات وی مبنی بر اینكه به رغم سوء‌ظن بین‌المللی نسبت به طالبان، این جریان باید به عنوان یک جنبش بومی كه قدرت پایداری را به نمایش گذاشته است، به رسمیت شناخته شود، این باور در افغانستان و خارج از آن به صورت فزاینده‌ای تقویت شد كه ایالات متحده امریكا، به ویژه سازمان سیا، ضمن تبانی با سازمان اطلاعات ارتش پاكستان، بانی پیدایش و رشد طالبان بوده است . در واقع، افغانستان نیز مانند چچن محل مناسبی برای انتقال انرژی آسیای میانه و نفوذ سیاسی و اقتصادی امریكا در منطقه محسوب می‌شد؛ به طوری كه طالبان قول داده بود درها را برای ساخت یک خط لوله نفت از آسیای مركزی به افغانستان و پاكستان باز كند. امریكا از این اقدام، سیاست مهار جمهوری اسلامی ایران و برخی دیگر از كشورهای منطقه را نیز دنبال می‌كرد.
خلاصه آنكه القاعده با وجود طالبان و تأسیس آن در سال 1994 به افغانستان بازگشت و توانست تبلوری از اندیشه‌ها و ایدئولوژی خود را در این حكومت نوپا مشاهده و با كمك‌های مالی و نظامی خود آنان را در موقعیت خویش تحكیم كند. این شرایط تا سال 2001 یعنی تا زمان حملات 11 سپتامبر و سپس لشكركشی امریكا به افغانستان ادامه یافت. (افشار،مرکز اسناد انقلاب اسلامی )
5- 6-2- 4 راهبردهای القاعده در راه رسیدن به آرمانهای خود
نشریه اشپیگل به نقل از برخی رهبران ارشد القاعده، مطلبی را به چاپ رسانده است كه مراحل رسیدن به آرمان‌های القاعده و اهداف عملیاتی‌شده آنان را مشخص می‌كند. این مراحل عبارت‌اند از:
مرحله نخست، بیدارسازی، كه از سال 2001 تا 2003 (از 11 سپتامبر تا سقوط صدام) به طول می‌ انجامد. بر این اساس، هدف حمله 11 سپتامبر تحریك امریكا برای اعلان جنگ به جهان اسلام و در نتیجه، بیدارسازی مسلمانان بوده است. استراتژیست‌های القاعده مرحله نخست را موفق ارزیابی كرده‌اند.
مرحله دوم، گشودن چشم‌ها، كه تا سال 2006 ادامه می‌یابد. در این دوره القاعده می‌خواهد «سازمان» به «جنبش» تبدیل شود. آنها در این مقطع بر بسیج مردان جوان سرمایه‌گذاری می‌كنند و عراق باید مركز تمام عملیات‌های جهانی قرار گیرد تا سپاهی در آن ایجاد و پایگاه‌هایی در سراسر كشورهای عربی تأسیس شود.
مرحله سوم كه طی سال‌های 2007 تا 2010 خواهد بود، رزمندگان مستقر در عراق به آمادگی می‌رسند و بر سوریه متمركز می‌شوند. در این مرحله حمله به تركیه و اسرائیل پیش‌بینی شده است و آنها امیدوارند با این حملات مشهور و محبوب شوند. در ضمن، كشورهای همسایه عراق نیز در خطر خواهند بود.
مرحله چهارم، مهم‌ترین هدفی كه در این مرحله، یعنی طی سال‌های 2010 تا 2013 دنبال می‌شود، فروپاشی حكومت‌های منفور عرب است. این موضوع، رشد پایدار القاعده را در پی خواهد داشت. آنها در این دوره هم‌چنین حمله علیه اقتصاد امریكا و لوله‌های نفت را صورت خواهند داد.
مرحله پنجم، كه بین سال‌های 2013 تا 2016 قرار دارد، دوره اعلام «خلافت اسلامی» است. در این دوره اسرائیل بسیار ضعیف می‌شود و حتی می‌توان نظم نوین جهانی را اعلام كرد.
مرحله ششم، در این دوره كه بعد از اعلام خلافت اسلامی قرار دارد، زمان رویارویی مطلق سپاه اسلام با غیر آن در سال 2016 فرامی‌رسد.
مرحله هفتم، این مرحله در سال 2020 با پیروزی مسلمانان و تأسیس خلافت جهانی اسلام آغاز می‌شود. (خادم الشریف،ایران19/شهریور/1384)
ظواهری مراحل رسیدن به مطلوب‌های مورد نظر القاعده را در چهار مرحله به صورت زیر بیان می‌كند:
نخستین مرحله، اخراج امریكایی‌ها از عراق است كه اگر امریكا از الگوی خود در ویتنام پیروی كند، ممكن است با سرعتی بیش از حد انتظار محقق شود.
مرحله دوم، باید در تمام سرزمین‌های سنی‌نشین عراق كه می‌توانند تحت كنترل درآیند، مركز قدرت یا امارت اسلامی تأسیس كرد. این مرحله باید در حین پیكار برای اخراج امریكاییان از عراق صورت بگیرد. ظواهری درباره قدرت یافتن گروه‌های دیگر در عراق هشدار می‌دهد؛ زیرا ممكن است امریكا نوع دیگری از عقب‌نشینی ناگهانی و شتاب‌زده را كه در ویتنام مرتكب شد، تكرار كند و بدین ترتیب، عراق تحت تسلط سازمانی درآید كه سازماندهی مؤثری برای به دست‌گیری اوضاع دارد. این امارت نوپا هم‌چنین باید منتظر حالت جنگ با دشمنی باشد كه می‌كوشد ثبات لازم را برای تبدیل شدن امارت به خلافت از بین ببرد .
مرحله  سوم، پیكار، گسترش دادن جهاد به كشورهای سكولار همسایه عراق است.
مرحله چهارم، نیز كه می‌تواند هم‌‌زمان یا بعد صورت گیرد، درگیری با اسرائیل است.(اسماعیلی،1386:ص113)
نكته بسیار مهم آن است كه القاعده برخلاف سیاست اعلامی خویش كه مبارزه با اسرائیل و امریكا را تبلیغ می‌كند، به علت ویژگی‌های موجود در ایدئولوژی‌اش باید مبارزه را از داخل آغاز كند و نشان دادن دشمن خارجی نیز در واقع روشی برای جذب نیروهای بیشتر از میان جوانان اهل سنت است. القاعده برای نفوذ و تثبیت موقعیت خود در میان مسلمانان ابتدا در پی حذف رقباست؛ چه آنهایی كه با غرب و سكولاریسم تعارض دارند چه آنها كه دارای تعامل هستند. لذا القاعده بنابه ویژگی‌های ایدئولوژیك خود و اقتضائات و لوازم آن، مجبور است مبارزه را از میان مسلمانان آغاز كند و بدین منظور همیشه باید میان آنان قطب‌بندی كند.
6-6-2-4 ارتباط عربستان با تحرکات کنونی القاعده
توفیق العباد” نویسنده سعودی در مقاله ای از طرح جدید مقامات آل سعود برای استفاده از القاعده در انفجارهای تروریستی در داخلی اراضی سوریه، عراق و یمن پرده برداشت .
وی می نویسد: عوامل القاعده به طور گسترده ای در کشورهایی که روابط دوستانه ای با آل سعود ندارند مانند عراق، سوریه و لبنان حضور دارند و مقامات سعودی سعی می کنند از آنها برای تحقق اهداف خود استفاده کنند .
العباد ذکر کرد: القاعده به ابزاری در دست سعودی ها تبدیل شده است زیرا اعضای این سازمان تروریستی در حالی که به تاسیسات زیربنایی عربستان توجهی ندارند تلاشهای تروریستی خود را بر کشورهای دیگر و ایجاد فتنه و آشوب در آن متمرکز کرده اند .
وی بیان کرد: رابطه میان القاعده و وزارت کشور عربستان سعودی در طی بحران سوریه کاملا روشن شد و القاعده در سرزمین شام و لبنان همکاری قوی با سعودی ها دارند و کمک مالی فراوانی از سوی سعودی ها به این تروریستها و آنچه ارتش آزاد سوریه خوانده می شود صورت می گیرد .
این نویسنده سعودی که عنوان مقاله اش سعودی کردن القاعده نام دارد تاکید کرد: حقایق بسیار درباره رابطه محکم میان القاعده و نظام سعودی وجود دارد و هیچگاه دادگاههای اعضای القاعده را علنی نمی کند .
وی می نویسد: آل سعود پرونده  القاعده را موضوعی حاکمیتی و یکی از رازهای بزرگ که مردم عربستان اجازه آگاهی از زوایای آن را ندارند برشمرده است .
العباد ذکر کرد: اعمال مجازات علیه روزنامه الحیات در اگوست 2007 به سبب کشف هویت یکی از رهبران القاعده نشانه روابط پنهانی وزارت کشور عربستان و القاعده است .
وی از روابط پنهان میان مسئولان سعودی و رهبران القاعده  عراق پرده برداشته و این سئوال را مطرح کرده است چگونه ممکن است عربستان حرکت صدها نفر از اعضای القاعده به عراق را رصد نکرده باشد!؟(افشار ،مرکز اسناد انقلاب اسلامی)
7-6-2-4 ریشه های اصلی مبانی فکری القاعده
ریشه های اصلی مبانی فکری القاعده،برگرفته از از ایدئولوژی گروه های رادیکال مصری است که خود این گروه ها اصول فکری خود را از متفکرین سلف گرایی همچون ابن تیمیه ،المودودی ،سید قطب و عبد السلام فرج گرفته اند. عملکرد ،اظهارات و بیانیه ها ی صادره از سوی القاعده و تطبیق آن با اصول فکری متفکرین یاد شده این موضوع را اثبات می نماید. محمد محمودیان معتقد است که القاعده همان سازمان بین المللی جهاد اسلامی مصر است . در واقع سازمان الجهاد مصر به رهبری ایمن الظواهری ،سازمان خود که کادر اصلی آن به خاطر شرایط سخت محیطی در خارج از مصر (بویژه افغاتستان ) زندگی می کردند ،در القاعده ادغام و تشکیلات چند ملیتی القاعده امروز را بوجود آورد. لذا اگر مبانی فکری گروه های اسلامی و سازمان الجهاد مصر را مرور کنیم می توان بیش از هشتاد درصد اصول سیاسی وایدئولوژیک القاعده را بشناسیم. بر این اساس سهم تشکیل دهنده القاعده عبارت است از هشتاد درصد از اندیشه سیاسی –فکری سازمان الجهاد مصر به رهبری ایمن الظواهری و بیست درصد کمک های مالی – لجستیک بن لادن است. همن گونه منتظر الزیات وکیل مدافع سازمان الجهاد و جماعت اسلامی مصری می گوید : الظواهری تحولات ریشه ای و عمیق استراتژیک در اندیشه بن لادن ایجاد کرده بود . وی بن لادن را به اندیشه جهاد انقلابی و جهاد بر علیه طا غوت ها ،ضرورت طرد نیرو های آمریکایی از کشورهای عربی متقاعد ساخته بود. (محمودیان ،1390:ص175و174)

بازاندیشی در زندگی اجتماعی مدرن دربرگیرنده این واقعیت است که عملکردهای اجتماعی پیوسته بازسنجی میشوند و در پرتو اطلاعات تازه درباره خود آنها، اصلاح می شوند. در همه فرهنگها عملکردهای اجتماعی در پرتو کشفهای تازه ای که به خورد این عملکردها داده می شود، پیوسته دگرگون می شود. اما تنها در عصر مدرنیته است که تجدید نظر در عرف، در همه جنبه های زندگی انسان صورت می گیرد. ویژگی مدرنیته نه اشتها برای چیزهای نو بلکه فرض بازاندیشی درباره همه چیز است که البته این بازندیشی، خود بازاندیشی را نیز در بر می گیرد. شاید در ابتدا مطلق بودن خرد در مدرنیته، قطعیتی را برای ما ایجاد کند، زیرا ما تزلزل خرد را نمی بینیم. ما در جهانی زندگی می کنیم که از هر جهت ساخته و پرداخته دانش بازاندیشانه است و حتی نمی توانیم مطمئن باشیم که عناصر این دانش تغییر نخواهد کرد. جامعه شناسی و علم اجتماعی بیش از علم طبیعی درگیر مدرنیته است . هرچند علم طبیعی بهره هایی خفیف از قاطعیت را با خود به همراه دارد.

اما او اعتقاد دارد گسستهای رخ داده را باید ناشی از خود روشنگری اندیشه مدرن در نتیجه از میان برداشته شدن بقایای دیدگاه های سنتی و مشیتی دانست. ما به فراسوی مدرنیته گام بر نداشته ایم، بلکه درست در مرحله تشدید مدرنیته به سر می بریم. اینکه تفوق غرب کاهش پیدا کرده نشان پسا مدرنیته نیست. نشان جهانی شدن مدرنیته است. رشد نهادهای دیگر که باعث شده تفوق غرب بر دیگران کاهش پیدا کند. ما هنوز در جهان اجتماعی پسا مدرن زندگی نمیکنیم، بلکه تنها بارقه های معدودی از پیدایش شیوه های زندگی و صورتهای سازمان اجتماعی را مشاهده می کنیم که از شیوه ها و صورتهای زاییده نهادهای مدرن متفاوت اند. تشدید مدرنیته نگران کننده است.
حال با توجه به این رویکرد و در پیوند با موضوع تحقیق همانگونه که پیش از این ذکرشد یکی از مهمترین این ابزارهای نوین ارتباطی و اطلاعاتی در عصر جهانی شدن، تلفن همراه و سرویس پیام کوتاه است. پیام کوتاه به عنوان جزیی از کارکردهای تلفن همراه، نقش عظیمی در تکنولوژی ارتباطات دوسویه بازی میکند و توانسته در شبکه تعاملات جامعه ایرانی جای خود را باز کند. پیامک از ویژگی های فراوانی برخوردار است که آنرا تبدیل به ابزاری محبوب و فراگیر در میان عامه مردم بخصوص جوانان نموده است. ویژگی هایی از قبیل سرعت بالا، دسترسی دائمی، مقرون به صرفه بودن، امنیت نسبی در برابر نظام های مختلف نظارتی و نیز خانواده، ناهمزمانی، قابلیت ذخیره سازی، انعطاف پذیری و جذابیت محتوایی سبب شده است سرویس پیام کوتاه به ابزاری بی رقیب در ارتباطات بین فردی تبدیل گردد. این سرویس قابلیت همه جا حاضر را دارد و علاوه بر این موارد،  به دلیل سهولت در دسترسی و احتیاج نداشتن به اینترنت تبدیل به ابزاری شده که رقیبانی مثل پست الکترونیک، مسنجرها و تلفن را به راحتی به حاشیه رانده و یکه تاز عرصه ارتباطات دوسویه گشته است.
اگر سه عنصر اطلاع رسانی، ارائه سرگرمی و آموزش اجزاء تشکیل دهنده هویت یک رسانه باشند، پیامک نیز دارای هویت رسانه ای است، زیرا قابلیت ارائه این سه کارکرد را از خود نشان داده است(شیران، ۱۳۸۹). به اعتقاد کوین ویلیامز رسانه های ارتباط جمعی یکی از عناصر لازم و ضروری ساختار جامعه است که در حفظ ثبات و تعادل جامعه نقش دارند و درصورت خلقِ بی نظمی و ناهماهنگی، دارای کژکارکرد می شوند (ویلیامز، ۶۲:۱۳۸۶).در همین رابطه دنیس مک کوایل نیز کارکردهای اجتماعی رسانه ها را به تفکیک چنین برمی شمارد:
اطلاعات: فراهم کردن اطلاعات درباره ی رویدادها و شرایط جامعه و جهان، فهم روابط قدرت، تسهیل نوآوری، اقتباس و پیشرفت
همبستگی: تبیین، تعبیر و تفسیر معنای رویدادها و اطلاعات، حمایت از نظم و اقتدار مستقر، جامعه پذیری، هماهنگ کردن فعالیت های مجزا، ایجاد اجماع
تداوم: بیان و معرفی فرهنگ مسلط و شناساندن خرده فرهنگ ها و پیشرفت های فرهنگی جدید، تقویت و حفظ وجوه مشترک ارزش ها
سرگرمی: فراهم کردن تفریح و سرگرمی، تغییر توجه و [ایجاد] آرامش، کاهش تنش اجتماعی
بسیج: فعالیت های هماهنگ کننده برای موضوعات اجتماعی در حوزه ی سیاست، قدرت، اقتصاد، توسعه، کار و گاهی اوقات دین.
بنابراین رسانه های جمعی اساس جامعه هستند برای یکپارچگی و هماهنگی، نظم، کنترل و ثبات، انطباق با تغییر، بسیج، مدیریت تنش، تداوم تفکر و ارزش (مک کوایل، ۸:۱۳۸۵-۹۷).
جان گیبینز و بوریمر نیز به چهار نقش رسانه ها در جامعه اشاره می کنند که این موارد بصراحت شامل نقش سرویس پیامک در زندگی روزمره افراد می باشد:
رسانه ها به فرایند ساختنِ هویت کمک می کنند: فراورده های زیبایی شناختی و فرهنگی رسانه ها برای فرایند هویت سازی، اهمیت اساسی دارند. مردم با مصرف تولیدات رسانه ای، زندگی معمولی شان را برای مدتی رها می کنند و به چیز دیگری روی می آورند. بنابراین تجربه زیبایی شناختی و فرهنگی امکانات ویژه ای برای خوداندیشی فراهم میکند.
رسانه ها به فرایند معناسازی کمک می کنند: در جهان پیچیده ای که حوادث و رویدادهای گوناگون در آن رخ میدهد، رسانه ها با شکل دادن به الگوی ذهنی مخاطبان، رویدادها را برای آنها معنادار و قابل فهم می سازند و از این طریق به شکل گیری نگرشهای آنان کمک می کنند.
رسانه ها برای مردم لذت بخش هستند: در استفاده مردم از رسانه ها، جنبه لذت جویانه ای وجود دارد که یکی از این لذت ها، لذتِ با تأخیر است؛ به این معنا که رسانه ها محتوایی در اختیار مردم قرار می دهند که در مواقع دیگر درباره آنها گفت و گو و صحبت می کنند. بنابراین لذت رسانه ها به لحظه مصرف محدود نمی شود.
رسانه ها به ساخت مند شدن زندگی روزمره کمک می کنند: زندگی روزمره مبتنی بر عادتهاست و از رسانه ها برای عادت بخشیدن به زندگی استفاده می شود. یک نقش مهم رسانه ها در ساختمند کردن زندگی روزمره این است که آنها حوزه های خصوصی و عمومی زندگی را به یکدیگر مرتبط می سازند. با کمک رسانه ها، حوزه های خصوصی می توانند عمومی شوند و بالعکس (گیبینز و بوریمر، ۷۳:۱۳۸۱-۷۰).

فصل سوم
روش تحقیق
۳-۱- روش تحقیق
در انجام دادن پژوهش، به منظور کسب شناخت، باید مجموعه ای از گزاره ها (فرضیه یا سوالهای تحقیق) را تدوین کرد، سپس آنها را مورد آزمون قرار داد یا پاسخ آنها را فراهم آورد. این امر، فرایند پژوهش را هدایت کرده و پژوهشگر را در بدست آوردن شناخت یاری می دهد. بر این اساس، روش تحقیق وسیله یا طریقه تعیین این امر است که چگونه یک گزاره تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد. به عبارت دیگر، روش تحقیق چارچوب عملیات یا اقدامات جستجوگرانه برای تحقق هدف پژوهش، جهت آزمون فرضیه یا پاسخ دادن به سوالهای تحقیق را فراهم می آورد (سرمد ودیگران ۲۲:۱۳۸۲). روش به چارچوب عملیاتی یا اقدامات جستجوگرانه اشاره دارد. یعنی روش را نمی توان ابزار کار پژوهشگر دانست بلکه روش تنها تعیین کننده چارچوب کار تحقیقی است.
روش های کمی در کل با شمارش و اندازه گیری جنبه هایی از زندگی اجتماعی سروکار دارند؛ درحالیکه روش های کیفی بیشتر با تولید توصیف های استدلالی و کشف معناها و تغییرهای کنشگران اجتماعی سروکار دارند (بلیکی، ۳۰۱:۱۳۸۴). مقصود پژوهشگران از روش های کمی عبارت است از آزمایشهای تصادفی سازی شده، شبه آزمایش، آزمون های عینی قلم و کاغذی، تحلیل های آماری چند متغیری، پیمایش های نمونه ای، و از این قبیل. در مقابل، روش های کیفی شامل قوم نگاری مطالعات موردی، مصاحبه های ژرف و مشاهده مشارکتی اند ( Cook and Leichardt به نقل از بلیکی ۳۰۲:۱۳۸۴).
پژوهشگری که روش های تحقیق کمی را بر می گزیند، بطور ضمنی پارادایم اثباتگرایی را مبنای پی بردن به موقعیت نامعین (مسئله تحقیق) قرا می دهد. در این روشها مفروضه پژوهشگر آن است که می توان درباره پدیده های مورد مطالعه بطور عینی و بدون هیچ گونه اریبی به شناخت لازم دست یافت. وانگهی در این دیدگاه، مفروضه دیگر پژوهشگر آن است که با صورت بندی فرضیه ها یا سوالهای تحقیق و استفاده از روش های تحقیق توصیفی یا آزمایشی در شرایط کنترل شده می توان به شناخت لازم درباره پدیده های مورد مطالعه نائل آمد (بازرگان هرندی، ۱۳۸۷: ۲۰).
منظور از اصطلاح تحقیق کیفی، هرگونه تحقیقی است که به تولید یافته‌هایی می‌پردازد که از طریق روش‌های آماری یا سایر روش‌های کمّی‌سازی دسترسی‌پذیر نیست. روش‌های کیفی را می‌توان برای کشف حوزه‌های اساسی و بنیادی به کار برد که درباره آنها اطلاعات اندکی وجود دارد، یا اینکه هدف، کسب اطلاعات تازه و بدیع است. از این گذشته، روش‌های تحقیق کیفی را می‌توان برای کسب اطلاعات دقیق و جزئی درباره پدیده‌هایی مانند احساسات و فرایندهای تفکر به کار برد که فهم، یادگیری و کسب اطلاعات درباره آنها از طریق روش‌های مرسوم تحقیق، دشوار است. تحقیق کیفی، افراد را بیشتر به عنوان موجوداتی خلاق، پویا و فعال مورد بررسی قرار می‌دهد و روابط اجتماعی را بیشتر به عنوان کنش‌های اراده‌جویانه تلقی می کند. مؤلفه اصلی در تحقیق کیفی داده‌هایی است که از منابع گوناگونی مانند مصاحبه‌ها، مشاهده‌ها، اسناد و مدارک و فیلم‌ها گردآوری شده است (ایمان، ۱۳۸۹: ۲۹).
ماهیت خلاق، انعطاف پذیر و بدون محدودیت تحقیق کیفی به محقق اجازه نمی دهد که در گردآوری و تفسیر داده ها با همان دقتی که در تحقیق کمی به کار می برد عمل کند. در تحقیق کیفی، قواعد چندان مشخصی برای تعیین نحوه اجرای مناسب و مطلوب آن و تفسیر داده ها وجود ندارد. کتابهای مربوط به روش شناسی کیفی غالباً تحقیق کیفی را یک هنر یا نوعی جهت گیری فکری می دانند و اشاره می کنند که بهترین راه فراگرفتن نحوه های متعدد اجرای آن همان پرداختن به چندین تحقیق کیفی متفاوت است (ببی، ۶۲۴:۱۳۸۸). اما استفاده از روش های تحقیق کیفی به تنهایی نیز نمیتواند واقعیت پدیده های مربوط به جامعه، از جمله رفتارهای اجتماعی و امثال آن، را آشکار کند. زیرا این روشها فقط به مطالعه جنبه های غیر کمی پدیده ها می پردازند. بنابراین برای پی بردن به مسائل اجتماعی و درک واقعیت پدیده ها، استفاده از هر دو روش تحقیق کمی و کیفی ضرورت دارد.
روش تحقیق ترکیبی چنان است که با انتخاب روش های تحقیق کمی و کیفی مناسب و ترکیب مطلوب آنها حاصل میشود. بطوریکه میان هدف تحقیق، شیوه گرداوری داده ها و تحلیل آنها، برای پاسخ دادن به سوالات تحقیق، سازگاری لازم برقرار می گردد. در این صورت علاوه بر منظور داشتن ابعاد اندازه پذیر پدیده های مورد مطالعه، سایر ابعاد این پدیده ها نیز مورد توجه قرار می گیرد (بازرگان هرندی، ۱۳۸۷: ۲۲).
همانطور که پیش تر اشاره شد، روش به چارچوب عملیاتی یا اقدامات جستجوگرانه اشاره دارد. یعنی روش را نمی توان ابزار کار پژوهشگر دانست بلکه روش تنها تعیین کننده چارچوب کار تحقیقی است. اما ابزارهایی که مورد استفاده محقق قرار میگیرند تکنیک نامیده می شوند.
بخش نظری و تئوریک این پژوهش با بهره گرفتن از مرور ادبیات روایی^[۶] انجام شده است. در چارچوب این روش، مراجعه به کتب و مقالات و پژوهش های فارسی و لاتین پیرامون ابعاد اجتماعی و فرهنگی موبایل و همچنین مروری بر نشریات و آرشیو الکترونیکی سایت های اینترنتی انجام شد. در بخش تجربی پژوهش نیز، این مطالعه به دو شیوه پژوهش کیفی با بهره گرفتن از تکنیک مصاحبه عمیق و نیز مراجعه به اسناد و نیز روش کمی پیمایشی با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه به اجرا درآمد.
این پژوهش با توجه به موضوع و شرایط خاص آن، در زمره پژوهش های مقطعی محسوب می شود چرا که یک زمان خاص (وضعیت سال ۱۳۹۲) را مورد مطالعه قرار داده است. این پژوهش از نظر سطح تحقیق پژوهشی توصیفی،تبیینی است.
۳-۱-۱- پیمایش
در بررسی های اقتصادی و اجتماعی آنگاه که بررسی تمامی افراد یا موضوعات مورد مطالعه امکان پذیر نیست، تحقیق از طریق بررسی با نمونه گیری صورت می گیرد؛ به این معنی که تعدادی از کل جمعیت برگزیده می شود و حاصل مطالعه بر آن تعمیم می یابد. بطور مصطلح پیمایش یکی از روش های تحقیق اجتماعی است که در آن اعضای جامعه آماری به پرسش هایی در مورد موضوع مورد مطالعه تحقیق، پاسخ می دهند. آنها این کار را یا از طریق پرسشنامه ای که در اختیار آنها قرار می گیرد و یا شفاهاً از طریق مصاحبه انجام می دهند. لذا روش تحقیق پیمایشی از روش های کمی است نه کیفی. به عقیده برخی از جامعه شناسان، پیمایش بهترین شیوه روش تحقیق جامعه شناسانه است (بیرو، ۱۳۸۰: ۴۱۳). با توجه به موضوع، استفاده از روش پیمایشی به منظور بررسی فرضیه های مطرح شده و دستیابی به اطلاعاتی درباره جنبه ها و مصارف مختلف پیام کوتاه، تاثیر متغیرهایی چون جنسیت، تحصیلات، پایگاه اجتماعی و اقتصادی، مقاصد استفاده و تاحدی سنجش آثار و پیامدهای استفاده از پیامک کاملاً ضروری و مثمرثمر خواهد بود. اولین قدم در تحقیق تبیینی، مشخص کردن این امر است که در پی علل هستیم یا نتایج . قدم دوم تعیین چیزی است که در پی علل یا نتایج آن هستیم. قدم بعدی تهیه فهرستی از علل یا نتایج احتمالی و سپس گرداوری داده های مربوط است که از مطالع تحقیقات پیشین، داده ها، تصورات و حدسیات خودمان و گفتگو با افراد مطلع بدست می آید (پیشین، ۳۹).
۳-۱-۱-۱- پرسشنامه
پرسشنامه مجموعه ای از سوالات کتبی و غالبا مبتنی بر گزینه های مشخص است که پاسخ دهنده جوابهای خود را بر آن درج می کند. پرسشنامه یکی از ابزارها و تکنیکهای رایج تحقیق و روشی برای کسب داده های تحقیق است . پاسخهای بدست آمده، داده مورد نیاز پژوهشگر را تشکیل می دهد. از طریق سوالات پرسشنامه می توان دانش ، علایق ، نگرش و عقاید فرد را مورد ارزیابی قرار داد. «مطرح کردن یک سری پرسش برای مجموعه ای از پاسخگویان، که غالبا معرف یک جمعیت وسیعترند، درباره وضعیت اجتماعی ، شغلی ، و خانوادگی شان، درباره عقاید و ایستارهایشان راجع به مسایل انسانی ، دنیوی و معنوی ، درباره انتظاراتشان ، سطح معرفت یا آگاهی شان در مورد یک حادثه یا یک مسئله و یا کلا درباره هر نکته ای که اطلاع از آن برای محقق جالب است» ( کیوی،۲۰۰،۱۳۸۷). هدف هایی که این روش برای آنها مناسب است :
- شناخت یک جمعیت : وضعیت و شیوه های زندگی اش ، رفتارهایش ، ارزش ها و عقایدش
-   تحلیل یک پدیده اجتماعی که تصور می شود بر پایه اطلاعاتی که از افراد جمعیت مورد نظر به دست می آید بهتر شناخته می شود.
-   بطور کلی ، در مواردی که لازم است از تعداد زیادی افراد پرسش شود آنجا که مسئله معرف بودن مطرح باشد (کیوی، ۱۳۸۷: ۲۰).
۳-۱-۱-۲- آزمون مقدماتی پرسشنامه

1. 1.  مرحله اول : تدوین پرسش ها: گویه های پرسشنامه از راه های مختلفی به دست می آیند. پاره ای از آنها از پرسشنامه های پیشین برگرفته می شوند و پاره ای دیگر را باید برای تحقیقی خاص ابداع کرد. مضمون مرحله اول آزمون مقدماتی تعیین نحوه جمله بندی هر پرسش ، ارزیابی تعبیر پاسخگویان از معنی پرسش و بررسی این نکته است که دامنه پاسخ ها کافی است یا نه. علاوه بر پرسش های جدید که مستلزم پیش آزمون عمیقی است پرسش های قبلاَ به کار رفته (و آزموده ) هم باید ارزیابی گردند. چه بسا پرسشی که در یک زمینه کارایی داشته ، برای نمونه خاص شما مناسب نباشد» (دواس، ۱۳۸۷: ۱۰۶).در این مرحله فقط تعداد محدودی از پرسش ها را می توان در این مرحله به آزمون کشید. در این پژوهش جهت تدوین پرسشها، علاوه بر استفاده از پرسشها و گویه های تحقیقات پیشین، طی مصاحبه های باز و اکتشافی، گویه ها و پرسشهای جدید طراحی شدند.

1. 1.  مرحله دوم : تهیه پرسشنامه: با به اجرا گذاشتن یک پرسشنامه کامل که طویل تر از پرسشنامه نهایی است میتوان به ارزیابی دقیق تر گویه های منفرد و کل پرسشنامه پرداخت. دراین مرحله از نظر کارشناسان و مصاحبه گران برای اصلاح پرسشنامه سود جستیم. این مرحله به مانند شبیه سازی پرسشنامه می باشد.

1. 1. مرحله سوم : آزمون مقدماتی: « با بهره گرفتن از اطلاعات حاصله از مرحله دوم هر جا که اقتضا کند در مورد پرسشها تجدید نظر کرده ، پرسشنامه را کوتاه می کنیم و پرسش ها را مجدداَ مرتب کرده ، مواردی را که لازم است پرشی از روی پرسش های مشروط انجام گیرد قطعی می کنیم. همچنین باید دقت کنیم آرایش نهایی پرسشنامه به گونه ای باشد که نکته ابهامی برای مصاحبه گران و پاسخ گویان باقی نماند»( دواس،۱۰۶:۱۳۸۷). که در این خصوص با انجام آزمون مقدماتی در میان ۵۰ نفر از دانشجویان نمونه ، سعی در اصلاح پرسشنامه و بدست آوردن بهترین سوالات و گویه ها که ما را به هدف مورد نظر در پژوهش برساند، نمودیم.

۳-۱-۲- مصاحبه:
آلن بیرو در کتاب «فرهنگ علوم اجتماعی» بیان میدارد: «مصاحبه یکی از صورتهای بررسی اجتماعی است که شامل مبادله ای شفاهی یا گفتگویی در جهت هدفی معین بین یک بررسی کننده با یک یا چند نفر به منظور کسب اطلاعات یا آگاهی هایی چند در زمینه امور، رفتار، عقاید و یا باورهایی که پاسخگوی هدف معینی هستند و مدیر تحقیق با توجه به فرضیه های پژوهشی خود تعیین کرده است» (بیرو،۱۳۷۰: ۱۹۲) . مصاحبه روشی است در جهت کسب اطلاعات عینی،که محقق با توسل به این روش از پاسخگو در خصوص نوع رفتار او با سایرین ، اطلاعاتی بدست می آورد و این اطلاعات به محقق در جهت کشف زمینه های کنش افراد در موقعیتهای مختلف یاری می رساند. در واقع مصاحبه ابزاری است در جهت شناخت علل عمقی رفتار و عقاید که در ورای کمیات و امور عینی و ظاهری قرار دارد که با دقت و توجه خاصی علل پیدایی پدیده ها را که غایت علم شناخت و هدف عالی دانشمند اجتماعی است ، محقق می سازد (ساروخانی،۱۳۸۵: ۲۱۲).
صاحب نظران مراحل ششگانه ای را برای بکار بستن مصاحبه در نظر گرفته اند که با توجه اهمیت  این مراحل ضمن ذکر مراحل مذکور توضیحات مختصری نیز در باب هر کدام از آنها داده می شود. آن مراحل عبارتند از:
مرحله اول: تبیین هدف مصاحبه
«اولین مرحله در تحقیق که از مصاحبه برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده تبیین هدف تحقیق است. هدف تحقیق ماهیت مصاحبه را مشخص خواهد نمود زیرا اهداف متفاوت، تعیین کننده سطوح مختلف انسجام و سازماندهی در مصاحبه، انواع سئوالات مصاحبه و مهارت مصاحبه کننده است» (گال ،۱۳۸۶ : ۵۲۴ ). محقق در مر حله اول می بایست اهداف تحقیق را بصورت شفاف و روشن و واقع بینانه تبیین و ترسیم نماید تا بر اساس آن اهداف بتواند از متناسب ترین نوع مصاحبه برای رسیدن به اهداف خویش  بهره مند گردد و هر اندازه این اهداف برای محقق روشن تر شود به همان اندازه موفقیت او را در کسب نتیجه تضمین خواهد نمود که در این تحقیق، اهداف مصاحبه همانگونه که در فصل آغازین بیان شد بررسی فرصت ها، تهدید ها، کارکردها و پیامدهای پیامک در بین جوانان و از نظرگاه خود جوانان می باشد.
مرحله دوم: انتخاب نمونه
در این مرحله مصاحبه گر می بایست بر مبنای یکی از فنون نمونه گیری جامعه آماری خویش را انتخاب کرده و متناسب با جامعه آماری خویش و با عطف نظر به هدف تحقیق می تواند از مصاحبه انفرادی و یا مصاحبه گروهی استفاده نماید که توضیحات تکمیلی در بخش نمونه گیری ارائه شده است.
مرحله سوم : طراحی شکل و ساختار نمونه
با عنایت به اینکه مصاحبه های کمّی و کیفی در تحقیقات اجتماعی دارای تفاوت هایی می باشند، به همین جهت طراحی شکل و ساختار مصاحبه در این دو گونه تحقیق ذکر شده نیز بالاجبار متفاوت خواهد بود. بعنوان مثال «در تحقیقات کمی مصاحبه عموماً منسجم و سازماندهی شده است که همه پاسخ دهندگان در معرض تجارب یکسان قرار می گیرند بنابراین، مطالب آغازین سئوالات مصاحبه و اختیارات نهایی مصاحبه گر باید بدقت از قبل مشخص شده باشد، اطمینان حاصل شود که داده های بدست آمده از افراد می تواند به طور معناداری مقایسه شود. اما در تحقیقات کیفی، مصاحبه از نظر شکل و ساختار کاملاً منسجم و سازمان یافته نیست، این بدین منظور است که هدف محقق کمک نمودن به مصاحبه شوندگان است که دیدگاه های خودشان رادر مورد موضوع، با داده ها و عبارات خودشان ابراز کنند» (گال،۱۳۸۶ : ۵۲۹ ).

رشد بی رویه نقدینگی، باعث رشد سریع تقاضا برای کالاها و خدمات شده و چون در کوتاه مدت عرضه کالا و خدمات محدود است این امر منجر به ایجاد تورم در اقتصاد می شود. کنترل حجم نقدینگی هدف نهایی کشورها برای رسیدن به اهداف کلان اقتصادی مثل ایجاد رشد در تولیدات، کنترل تورم، ایجاد موازنه در پرداختهای خارجی و ایجاد اشتغال است.

در واقع کنترل نقدینگی به عنوان وسیله ای برای رسیدن به اهداف نهایی اقتصاد است. بدین منظور حجم نقدینگی به گونه ای در نظر گرفته می شود که با حمایت از رشد تولیدات داخلی در حد ظرفیتهای تولیدی از بروز تورم جلوگیری نماید. مقامات پولی کشورها با بهره گرفتن از سیاستهای پولی رشد نقدینگی را تحت کنترل قرار می دهند.
۳۲ -۲- مدیریت نقدینگی
مدیریت نقدینگی یکی از بزرگترین چالش‌هایی است که سیستم بانکداری با آن روبرو است. دلیل اصلی این چالش این است که بیشتر منابع بانکها از محل سپرده‌های کوتاه‌مدت تامین مالی می‌شود. علاوه بر این تسهیلات اعطایی بانک‌ها صرف سرمایه‌گذاری در داراییهایی می‌شود که درجه نقدشوندگی نسبتاً پایینی دارند.
وظیفه اصلی بانک ایجاد توازن بین تعهدات کوتاه‌مدت مالی و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت است. نگهداری مقادیر ناکافی نقدینگی بانک را با خطر عدم توانایی در ایفای تعهدات و در نتیجه ورشکستگی قرار می‌دهد. نگهداری مقادیر فراوان نقدینگی، نوع خاصی از تخصیص ناکارآمد منابع است که باعث کاهش نرخ سوددهی بانک به سپرده‌های مردم و در نتیجه از دست دادن بازار می‌شود(لیرودی و همکاران^[۱۱۲]، ۱۹۹۹).
مدیریت نقدینگی به معنی توانایی بانک برای ایفای تعهدات مالی خود در طول زمان است. مدیریت نقدینگی در سطوح مختلفی صورت می‌گیرد. اولین نوع مدیریت نقدینگی به صورت روزانه صورت پذیرفته و به صورت متناوب نقدینگی مورد نیاز در روزهای آتی پیش‌بینی می‌شود. دومین نوع مدیریت نقدینگی که مبتنی بر مدیریت جریان نقدینگی است، نقدینگی مورد نیاز را برای فواصل طولانی‌تر شش ماهه تا دو ساله پیش‌بینی می‌کند. سومین نوع مدیریت نقدینگی به بررسی نقدینگی مورد نیاز بانک در شرایط بحرانی می‌پردازد(وانگ، ۲۰۰۲).
۳۳ – ۲- دام نقدینگی
دام نقدینگی به وضعیتی گفته می شود که در اثر نرخ بهره بسیار پایین سرمایه گذاران تمایلی به خرید اوراق قرضه نداشته و ترجیح می دهند که سرمایه خود را به صورت نقدی ذخیره کنند و در واقع تقاضای پول بی نهایت است. در این وضعیت با توجه به انتظار به افزایش نرخ بهره، مردم سعی می کنند که سرمایه خود را جهت حداقل نموده زیان ناشی از افزایش نرخ بهره به صورت ذخایر راکد نگه دارند. این وضعیت در شرایط رکورد اقتصادی ایجاد می شود و تزریق پول توسط بانک مرکزی هم هیج بهبودی در شرایط نخواهد داد. به عبارتی انتظار افزایش نرخ بهره به مفهوم گرانتر شدن پول و منابع مالی خواهد بود و در این شرایط خریداران شروع به احتکار پول می کنند تا اسیر افزایش قیمتهای آتی نشوند و این در سطح کلان یعنی دام نقدینگی وضعیتی که رخداد آن از نگاه نظریه پردازان کلاسیک اقتصادی نامحتمل می نمود. وجه نام گذاری دام نقدینگی به تله افتادن مقادیر کلانی از نقدینگی نزد مردم و عدم مشارکت این نقدینگی در فرایند تولید کالا و خدمات است(لیرودی و همکاران، ۱۹۹۹).
۳۴ – ۲- شاخص های اندازه گیری نقدینگی
شاخص هایی که به ارزیابی وضعیت نقدینگی شرکتها می پردازد، از دیرباز مورد توجه خاص تحلیل گران بوده است. این امر موجب شد تا تحلیل گران با تجزیه و تحلیل معایب شاخص های سنتی بتوانند شاخص های نوینی را ارائه کنند شاخص های مزبور، ایرادهای ناشی از شاخص های سنتی نقدینگی را که به واسطه در نظر نگرفتن جزئیات وضعیت نقدینگی شرکتهاست، مورد توجه قرار می دهد(خوش طینت و نمازی، ۱۳۸۳).
۱ - ۳۴ -۲- شاخص های سنتی اندازه گیری نقدینگی
در شاخص های سنتی نقدینگی، تأکید اصلی بر این موضوع است که هرچه داراییهای جاری بیشتر از بدهیهای جاری باشد، وضعیت نقدی نگی شرکت مطلوب تر است. به عبارت دیگر، داراییهای جاری صرف نظر از ترکیب آن نمایانگر توان پرداخت شرکت و بدهیهای جاری نیز صرف نظر از ترکیب آن، نمایانگر نیازهای نقدی شرکت است. بر اساس همین دیدگاه، نسبتهای جاری و آنی برای اندازه گیری وضعیت نقدینگی معرفی شده اند. مدت زمانی طولانی است که از این نسبتها به عنوان شاخص هایی برای ارزیابی توان بدهیها استفاده می شود. نواقص این شاخص ها، همواره مورد تأکید تحلیل گران و به خصوص بازار سرمایه بوده است که از جمله می توان به لحاظ نکردن درجات نقدینگی داراییهای جاری و سرعت بازپرداخت بدهیهای جاری اشاره کرد(کاماس^[۱۱۳]، ۱۹۸۹).
۲ - ۳۴ –۲- شاخص های نوین اندازه گیری نقدینگی
با توجه به ایرادهای وارده بر شاخص های سنتی نقدینگی شرکتها، پژوهشگران مالی درصدد برآمدند شاخص هایی را معرفی کنند که ضمن رفع ایرادهای مذکور، جزئیات وضعیت نقدینگی شرکتها را نیز مدنظر قرار دهد.

1. 1. شاخص فراگیر نقدینگی^[۱۱۴]

این شاخص با محاسبه میانگین وزنی نسبت جاری، مشکل مربوط به در نظر نگرفتن درجه نقدینگی داراییهای جاری و زمان بازپرداخت بدهیهای جاری را مرتفع می کند.
جزئیات این مدل به شرح زیر است(ملیک و بیریتا^[۱۱۵]، ۱۹۷۴):
— به هر یک از داراییهای جاری، با توجه به درجه نقدینگی آنها وزن معینی اختصاص می یابد و مبلغ تعدیل شده آنها محاسبه می شود. وزن هر دارایی عبارت است از:
ü معکوس گردش هر دارایی.
ü به وجه نقد، به دلیل اینکه ماهیتاً نقد است، ضریب یک اختصاص داده می شود و احتیاج به تعدیل ندارد.
ü چون مطالبات شرکت یک مرحله برای تبدیل به نقد شدن، فاصله دارد، به شرح زیر تعدیل می شود:
AR = R × [۱- (۱ / TR)]
که در آن؛
AR: حسابهای دریافتنی تعدیل شده
R: مانده حسابهای دریافتنی
TR: گردش حسابهای دریافتنی
ü موجودی کالا به دلیل اینکه باید ابتدا به حسابهای دریافتنی و سپس تبدیل به وجه نقد تبدیل شود، به شرح زیر تعدیل می شود:
AINV = INV × [۱- (۱ / TR) - (1 / TINV)]
که در آن؛
AINV: موجودی کالای تعدیل شده
INV: مانده موجودی کالا
TINV: گردش موجودی کالا
ü برای هر یک از بدهیهای جاری ضریب تعدیل محاسبه و مبلغ تعدیل شده آنها محاسبه می شود. حسابهای پرداختنی به شرح زیر تعدیل می شود:
APA = PA × [۱- (۱ / TPA)]
PA = PUR / PA
که در آن؛
APA: حسابهای پرداختنی تعدیل شده
PUR: کل خرید دوره
PA: مانده حسابهای پرداختنی
TPA: گردش حسابهای پرداختنی
ü شاخص فراگیر نقدینگی به شرح زیر محاسبه می شود:
ACR = ACA / LCA
که در آن؛
ACR: شاخص فراگیر نقدینگی

(دفتر اول، ص ۵۳ و ۵۲)
اراده و فعل الهی موجب تحقق قوانین سبب و مسبب شده است. به مشیت اوست که از زدن سنگ بر آهن، آتش می‌جهد ولی آنکه سنگ را بر آهن می‌زند انسان است. فعل انسان است که باعث می‌شود تا سنگی بر آهن زده شود و آتشی از آهن بیرون جهد. حال اگر خداوند سنگ و آهن را چنین نمی‌آفرید اگر همه سنگ‌های عالم بر آهن‌های موجود می‌خورد، یک جرقه بیرون نمی‌آمد. کما اینکه از برخورد آب‌ها به یکدیگر، یا برخورد برف با زمین، هیچ‌گاه آتشی پدید نمی‌آید. بنابراین همه اسباب و مسببات بر اثر افعال الهی‌اند و افعال انسانی در طول افعال الهی قرار گرفته و جزئی از کل خویش‌اند. در این صورت انسان همه افعال خود را در پرتو افعال الهی می‌بیند. خود را مانند کمانی در دستان تیرانداز قوی‌پنجه می‌یابد.

(دفتر اول، ص ۳۹)
معنای دقیق توحید افعالی، در نظر مولانا این است که آدمی همه افعال خود را در راستای حرکت بر وفق مراد و معشوق قرار دهد. اراده و حب و بغضش محو در اراده و حب و بغض الهی باشد. قدرتی را که از خدا گرفته، در مسیری که خدا برایش معین ساخته است به کار برد. البته اگر به چنین نیت والا و مقدسی هم نرسد باز خدشه‌ای به اصل مسأله نمی‌زند. زیرا عارف و عاصی همه هر چه دارند از خداست. با این تفاوت که عارف به موقعیت خود با خدایش آگاه است و عاصی ناآگاه. آنکه عصیان می‌کند نیز قدرت عصیانش را از خدا گرفته است. اراده الهی بر این است که هر کس به دلخواه خود راهش را انتخاب کند. عابد آزادانه عبادت نماید و عاصی نیز آزادانه عصیان کند. از این رو هر دو گروه به نوعی در حیطه اراده و قدرت الهی حرکت می‌کنند. هر کس هر کاری کند، قبل از آنکه معرِّف خود باشد، معرّف خدای خود است. زیرا هیچ قوت و قدرتی جدای از قدرت الهی وجود ندارد که: لا حول و لا قوّۀ الّا بالله
همه رسالت‌های انبیاء و اولیا بر این بوده است که رابطه آدمی را با خدای خود، آشکار و همگانی سازد. سعی کرده‌‌اند تا به مردم بفهمانند که هر چه دارند از خداست. پس هر چه می‌کنند به خواست او و رضایت او انجام دهند تا رستگار شوند. در غیر این‌صورت از صراط مستقیم دور شده و به عذاب الهی دچار خواهند گشت. مولوی در ماجرای جنگ بین عمرو بن عبدود با علی (ع) به این نکته دقیقاً اشاره کرده است. آنجا که از امیرالمؤمنین سؤال می‌شود: