بهداشتی، سیاسی، امنیتی وغیره را برای کشور به ارمغان آورد. (پاپلی یزد،سقایی،۱۳۸۵) .

۲-۴-۶شاخص های تعریف گردشگری
برای تعریف گردشگری از ضوابط و شاخص های متعددی استفاده می شود که بر اساس آن می توان انواع گردشگری را تعریف و طبقه بندی نمود :

1. 1. شاخص زمان : که فعالیت های گردشگری را به اشکال کوتاه مدت ( کمتر از یک روز ) ، میان مدت ( ۱ تا ۳ روز ) و دراز مدت ( بیش از ۳ روز ) از یکدیگر تفکیک می کند .

1. 1. شاخص مکان : که گردشگری را به صورت فعالیت هایی در حوزه های نزدیک ، میانی و خارج یا دور تقسیم بندی می نماید .

1. 1. شاخص انگیزه : که بر اساس آن گردشگری با انگیزه های استراحتی، تفریحی ، درمانی، زیارتی ، فرهنگی، اقتصادی، آموزشی، ورزشی و … از یکدیگر تفکیک می گردد .

1. 1. شاخص فصل : که گردشگری را بر اساس فصول سال طبقه بندی می کند .

1. 1. شاخص شکل و سازماندهی سفر : مانند انفرادی،گروهی،خانوادگی و … که ترکیب گردشگری را مشخص می نماید .

1. 1. شاخص وسیله نقلیه مورد استفاده : که بر اساس نوع وسیله نقلیه طیقه بندی می شود .

1. 1. شاخص نوع و محل اقامت : که گردشگران را بر اساس نوع و محل اقامت هم از نظر کیفی و هم از نظرکمی طبقه بندی می کند . مانند گردشگران مقیم در هتل ها یا خانه های ویلایی و یا پانسیون های خانگی و غیره .

۲-۴-۷انواع گردشگری
در دنیای امروز با تخصصی شدن همه امور ، به فعالیت های گردشگری نیز بایستی به شکل تخصصی نگاه کرد . چرا که توریست های هر رشته از گردشگری ممکن است با سایر گردشگران از نظر سن ، جنس ، میزان تحصیلات ، کشور مبداء و … متفاوت باشند . اما صاحب نظران این رشته گردشگری به طرق مختلف دسته بندی نموده اند
وانس اسمیت از شش گونه گردشگری به صورت زیر نام می برد ( الوانی ، ۱۳۷۳، ۱۰۸ ) :
۱) گردشگری قومی ۲) گردشگری هنری ۳) گردشگری تاریخی ۴) گردشگری طبیعت گرا ۵) گردشگری تفریحی ۶) گردشگری کاری
دکتر علی اصغر رضوانی نیز انواع و اشکال توریسم را به شرح ذیل تقسیم بندی نموده است :
۱) توریسم تفریحی و استفاده از تعطیلات ۲) توریسم درمانی ۳) توریسم فرهنگی و آموزشی ۴) توریسم اجتماعی ۵) توریسم ورزشی ۶) توریسم مذهبی و زیارتی ۷) توریسم بازرگانی ۸) توریسم سیاسی .
دکتر محمد حسین پاپلی یزدی گردشگری را از نظر مکانی و موضوعی بدین گونه تقسیم بندی نموده است :
الف) گردشگری از نظر مکان مقصد:
۱٫گردشگری شهری۲٫ گردشگری روستایی۳٫ گردشگری عشایری،قومی،قبیله ای۴٫گردشگری در طبیعت ۵٫گردشگری ساحلی و دریایی۶٫ گردشگری کوهستانی۷٫ گردشگری هوا- فضا ۸٫ گردشگری زیست محیطی
ب)گونه های گردشگری از نظر موضوع:
۱٫گردشگری دریایی ۲٫ گردشگری برف ۳٫ گردشگری فرهنگی و هنری (گردشگری میراث) ۴٫گردشگری اجتماعی ۵٫ گردشگری علمی – آموزشی ۶٫ گردشگری درمانی ۷٫ گردشگری در طبیعت ۸٫ اکوتوریسم ۹٫گردشگری ورزشی ۱۰٫ گردشگری و چشم اندازهای کشاورزی و عشایری ۱۱٫گردشگری شکار و صید ۱۲٫گردشگری تجاری ۱۳٫ گردشگری سیاسی ۱۴٫گردشگری آثار جنگ ۱۵٫ گردشگری زیارت اهل قبور ۱۶٫گردشگری تبهکاری vandalism 17. گردشگری مجازی
هر کدام از انواع گردشگری که در بالا ذکر شد دارای زیر شاخه های فراوانی است که از ذکر آنها خوداری گردید.به نظر می رسد آنچه مهم است اینکه مدیران هر محلی با بهره گرفتن از متخصصین امر نسبت به برنامه ریزی امر گردشگری متناسب با محل خویش اقدام واز برکات این صنعت بهره مند شوند .
۲-۴-۸انواع تعاریف گردشگری
۲-۴-۸-۱گردشگری تاریخی:
یکی از مواردی که در صنعت گردشگری وجود دارد برنامه ریزی جهت بازدید از اماکن تاریخی مورد علاقه گردشگران است. گردشگران با توجه به مدت زمان بسیار محدودی که برای بازدید از شهرهای معروف در اختیار دارند علاقمند به بازدید از اماکنی هستند که با توجه به شناخت اولیه آنها، بیشترین مطلوبیت را کسب کنند. منظور از گردشگری تاریخی منظور بازدید از موزه ها و ابنیه های تاریخی است.
۲-۴-۸-۲گردشگری فرهنگی:
گردشگری ابزاری است برای نزدیکی فرهنگ ها Litvin,2000, Higgins-, Desbiolles,2006 Kelly, 2006 Kim & Crompton,1990 ,D’Amore,1988)). جهانگردی فرصتی برای آموزش افراد درباره ی فرهنگ ها و محیط های دیگر به علاوه میراث ملی خودی و اغلب تفاوت های سیاسی و ایدئولوژی فریبنده و کاهش نگرش های متعصبانه؛ یعنی، رسیدن به تعامل و ارتباطات میان فرهنگی را فراهم می کند )ضرغام بروجنی،۶۰،۱۳۸۹). مونیر بوشناکی در اجتماع جهانی فرهنگ ها در سال بر نقش گردشگری در ایجاد مکان هایی برای بیان و هویداسازی فرهنگها تأکید می کند، که نتیجه ی آن شکلی از گفتگوی بین فرهنگی است، که منجر به صلح و تسهیل روند توسعه ی پایدار می شود(رابینسون و پیکارد،۲۰۰۶). گردشگری به دلیل تفاوت در فرهنگ ها، اخلاق و مذاهب، ارزش ها، سبک زندگی، زبان و سطوح رفاه می تواند به عنوان عاملی در ایجاد برخورد های فرهنگی ظاهر شود(استنی،۲۰۰۴، ۲۲-۲۳). از بین بردن تصورهای غلط و دادن فرصتی به افراد برای آشنا شدن با انسان هایی از فرهنگ های متفاوت به اجتناب از این تعارضات و گسترش صلح کمک می کند. گردشگری با درهم آمیزی موزون فرهنگ ها از طریق درک آداب و رسوم جوامع میزبان، سبک زندگی و محیط منجر به افزایش احترام به فرهنگ جامعه ی میزبان می شود(ساکر و جورج،۲۰۱۰).
۲-۴-۸-۳گردشگری مذهبی:
گردشگری مذهبی، سابقه‌ای به قدمت تاریخ دارد و در ایران از مساجد، امامزاده‌ها و بقعه‌ها، آرامگاه‌ها و قبور، تکیه‌ها و حسینیه‌های قدیمی گرفته تا آتشکده‌ها و آتشگاه‌ها، صومعه‌ها و خانقاه‌ها، این نوع از گردشگری با استقبال مردم روبه‌رو شده و درآمدی نیز دارد. اما شاید جالب باشد که این نوع اماکن مذهبی امروز از حالت ملی خارج شده و به سمت فرامحلی شدن حرکت کرده است و برای دولت‌های کشورهای مختلف که اماکن یاد‌شده در آن قرار دارد، درآمدهای هنگفتی به همراه دارد. در مقابل، دولت‌ها تلاش می‌کنند با ایجاد زیرساخت‌ها و تلاش برای حفظ میراث معماری و ابنیه تاریخی مذهبی کشورهای خود، به جذب گردشگران کمک کنند.
ولی با این حال هیچ چیز نمی‌تواند اهمیت گردشگری مذهبی را نادیده بگیرد. نوع جدیدی از گردشگری که به تمامی تاریخ بوده و هست.
۲-۴-۸-۴گردشگری ورزشی:
ورزش یکی از فعالیت‏های مهم گردشگران در حین گردشگری است و گردشگری و مسافرت نیز با انواع مختلف ورزش همراه است .گردشگر کسی است که برای مدتی،دست کم یک شب،و نه بیش از یک سال به کشوری غیر از وطن یا محل سکونت معمولی خود مسافرت می‏کند وهدف او کار کردن وپول درآوردن در آن کشور نیست (گی چاک وای،۱۳۸۲). همچنین گردشگر ورزشی بازدید کننده‏ای موقتی است که حداقل۲۴ ساعت در محل رویداد اقامت می‏کند و هدف او شرکت در رویدادی ورزشی است .
گردشگری ورزشی یکی از حیطه‏های رو به رشد گردشگری است ،که مسابقات و رویدادهای ورزشی تعداد کثیری گردشگر (چه داخلی و چه خارجی) را جلب می‏کند .پژوهش‏ها‏نشان داده ‏اند که گردشگری ورزشی یکی از بخش‏هایی است، که در تمام دنیا در صنعت گردشگری بیشترین رشد را دارد و در‏این بازار رویداد گردشگری ورزشی نقش مهمی‏ایفا می‏کند ،به گونه‏ای که همواره بر تعداد مقصد‏هایی که رویدادهای ورزشی را در آمیزه بازاریابی خود وارد می‏کنند افزوده می‏شود (چالیپ ، ۲۰۰۲). نظریه‏های جدید در زمینه گردشگری نشان می‏دهد جذابیت‏های گردشکری بر پایه ورزش ،در مقایسه با دیگر جذابیت‏های فرهنگی ، مزیت‏های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بیشتری دارد (هینچ وهیگام،۲۰۰۵).
۲-۴-۹عوامل و عناصر موثر در صنعت گردشگری :
در صنعت گردشگری بخش دولتی و خصوصی مکمل همدیگر هستند و نبود یکی از آنها باعث نا کارآمدی وجود دیگری میشود، لذا باید بخش دولتی و بخش خصوصی هر یک در جایگاه خود قرار بگیرند تا شاهد رشد و شکوفائی این صنعت باشیم.
۲-۴-۹-۱بخش دولتی
بخش دولتی با ایجاد زیرساختهای می تواند نقش اساسی را در توسعه این صنعت داشته باشد. یکی از مهمترین وظایف بخش دولتی، مدیریت کلان و تعیین سیاست های کلی در این صنعت باشد. با مطالعه بر پتانسیلهای موجود در ایران، نقشه و طرح جامع گردشگری را برای کشور تدوین کنند و با تخصیص بودجه زیر ساختهای لازم برای سرمایه گذاری بخش خصوصی را مهیا کنند. با گسترش جاده ها، تجهیز فرودگاهها و ترمیم و اصلاح سیستم های حمل و نقل زمینه های امنیت و آرامش خاطر گردشگران را ایجاد کنند. با وضع قوانین و مقررات بستر سازی جهت ایجاد امنیت روانی و اجتماعی برای گردشگران و جهانگردان که فاکتور مکمل و بسیار مهمی در راستای توسعه صنعت گردشگری است صورت گیرد. به توسعه منابع انسانی و ایجاد مراکز آموزشی تخصصی بپردازند. با تدوین قوانین حمایتی از سرمایه گذاری در این صنعت راه را برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی هموار سازند. با تبلیغات و اطلاع رسانی، زمینه های لازم را برای سفر گردشگران به ایران ایجاد کنند.
میتوان به این نتیجه رسید مدیریت کلان و متخصص در صنعت گردشگری حرف اول را میزند. برنامه ریزی بلند مدت و کوتاه مدت به همراه استراتژیک میتواند زمینه های لازم جهت توسعه و گسترش این صنعت را در پیش داشته باشد.
۲-۴-۹-۲بخش خصوصی
بخش خصوصی با احساس امنیت اقدام به سرمایه گذاری میکند، بخش خصوصی با در نظر گرفتن طرح جامع گردشگری که توسط مدیریت کلان تدوین شده است باید طراحهای خود را به اجرا بگذارد، ساخت هتلها و تاسیسات گردشگری و ایجاد دفاتر خدمات مسافرتی و ارائه تورهای ایرانگردی و ارائه اطلاعات به گردشگران جهت سفر به شهرهای مختلف ایران دامنه توسعه صنعت توریسم و گردشگری را گسترش میدهند و منجر به پویای گردشگری در کشور خواهند شد.
۲-۴-۹-۳تعامل بخش خصوصی و دولتی
تامل بخش خصوصی و دولتی هم جایگاه خاص خود را دارد. پس از ارائه طرح جامع گردشگری و سیاستهای کلی برای این صنعت از سوی مدیریت کلان دولتی و آغاز به فعالیت بخش خصوصی، نیاز به تامل این دو بخش بیشتر احساس میشود زیرا زمینه های لازم برای جذب گردشگر مهیا شده حال باید بخش دولتی با برنامه ریزی های کوتاه مدت مانند برگزاری نمایشگاههای ایران شناسی و ایرانگردی در سایر کشورها اقدام نماید و امکان بازار یابی را برای شرکتهای خصوصی میسر سازد تا با معرفی خدمتشان به گردشگران بتوانند زمینه های جذب حداکثری را امکان پذیر نمایند. از دیگر اقدمات این دو بخش میتوان به تولید برنامه های رادیوئی و تلویزیونی، تهیه فیلم های سینمائی و مستند از جاذبه های گردشگری و ایرانگردی به زبانهای پر مخاطب و پخش آنها در شبکه های بین المللی اشاره کرد. همچنین میتوان به تهیه و چاپ راهنماهای گردشگری به زبانهای مختلف و توزیع آنها از طریق سفارتخانه های ایران در کشورهای دیگر نیز اشاره نمود.
در صنعت گردشگری بخش دولتی و خصوصی به همراه هم میتوانند به نتایج مطلوب برسند و هر یک به تنهائی فقط قسمتی از چرخهای این صنعت را بگردش در می آورند و در صورت نادیده گرفتن هر یک از این دو بخش قطعاً به بازده مثبت و شکوفائی در این صنعت نخواهیم رسید و حتی بهره برداری ناپایدار از عرصه های طبیعی میتواند موجبات نابودی منابع طبیعی را بهمراه داشته باشد و هزینه های جبران ناپذیری را به کشور تحمیل نماید.
۲-۴-۱۰بررسی اثرات گردشگری
گردشگری همراه با انواع اثرات مثبت و منفی در زمینه های مختلف اجتماعی،اقتصادی،فرهنگی،زیست محیطی و … دارد،که در زیر به طور خلاصه به این موضوعات پرداخته می شود.
۲-۴-۱۰-۱اثرات مثبت و منفی زیست محیطی گردشگری
نیازهای انسانی به بهای ایجاد تغییرات زیست محیطی تامین می شوند . انسان از بدو آفرینش تلاش کرده است که طبیعت را به منظور تأمین نیازهای خود ، به خدمت در آورد. هر زمان که مردم محصولات را درو می کنند ، مسیر رودها را منحرف می کنند ، ساختمان می سازند ، جاده های جدید احداث می کنند ، و یا به هر حال یک طرح توسعه را اجرا می کنند، این فعالیت ها به نوعی بر محیط زیست اثر می گذارند . (راجر، داس ویل ، ۱۳۸۴،۱۶۳).
بر اساس تحقیق های انجام گرفته ، گردشگری هم مانند سایر فعالیت های انسانی ممکن است آثار منفی متعددی بر محیط داشته باشد ولی دارای آثار مثبت فراوانی نیز هم هست که به طور خلاصه به برخی از آنها اشاره می شود .

۳-۷) روایی^[۴۸]
در این پژوهش به منظور تعیین روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها، چند نسخه از آن در اختیار چند تن از کارشناسان و متخصصان از جمله استاد راهنما قرار گرفت که پس از دریافت نظرات و انجام اصلاحات لازم، روایی صوری و محتوایی آن با نظر آنان تایید شد.
۳-۸) پایایی^[۴۹]
در این پژوهش جهت تعیین مقدار پایایی، تعداد ۳۰ پرسشنامه در اختیار جمعی از کارکنان قرار گرفت که پس از تکمیل پرسشنامه ها، به روش همسانی درونی و با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، پایایی پرسشنامه های پاداش اجتماعی برابر ۸۷/۰، اعتیاد به کار برابر ۸۵/۰، تعهد سازمانی برابر ۸۸/۰ و فرسودگی شغلی برابر ۸۷/۰ محاسبه شد که نشان داد پرسشنامه ها از پایایی مطلوبی برخوردار می باشند.
۳-۹) روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی و آمار استنباطی از طریق برنامه نرم افزاری SPSS 20 استفاده شد:

الف) آمار توصیفی: در این روش، برای توصیف ویژگی های جمعیت شناختی آزمودنی ها و متغیرهای پژوهش از شاخص های آمار توصیفی همچون فراوانی، درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار و نمودار ستونی استفاده شد.
ب) آمار استنباطی: در این روش جهت تعمیم اطلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری از ضریب همبستگی پیرسون و و تحلیل رگرسونی چند متغیره گام به گام استفاده شد.
در این بخش به توضیح هر یک از آزمون های آماری مورد استفاده در این پژوهش، پرداخته می شود:
ضریب همبستگی پیرسون: در بررسی همبستگی دو متغیر اگر هر دو متغیر مورد مطالعه در مقیاس نسبی و فاصله‌ای باشند از ضریب همبستگی گشتاوری پیرسون استفاده می‌شود. اگر ضریب همبستگی جامعه ρ و ضریب همبستگی نمونه‌ای به حجم n از جامعه r باشد، ممکن است r تصادفی و اتفاقی بدست آمده باشد. برای این منظور از آزمون معنی داری ضریب همبستگی استفاده می‌شود. در این آزمون بررسی می‌شود آیا دو متغیر تصادفی و مستقل هستند یا خیر؟ به عبارت دیگر آیا ضریب همبستگی جامعه صفر است یا خیر؟ این ضریب میزان همبستگی بین دو متغیر فاصله ای یا نسبی را محاسبه کرده مقدار آن بین ۱+ و ۱- می باشد اگر مقدار بدست آمده مثبت باشد به معنی این است که تغییرات دو متغیر به طور هم جهت اتفاق می افتد یعنی با افزایش در هر متغیر، متغیر دیگر نیز افزایش می یابد و برعکس اگر مقدار r منفی شد یعنی اینکه دو متغیر در جهت عکس هم عمل می کنند یعنی با افزایش مقدار یک متغیر مقادیر متغیر دیگر کاهش می یابد و برعکس. اگر مقدار بدست آمده صفر شد نشان می دهد که هیچ رابطه خطی بین دو متغیر وجود ندارد و اگر ۱+ شد همبستگی مثبت کامل و اگر ۱- شد همبستگی کامل و منفی است.
تحلیل رگرسیونی گام به گام: در تحقیقاتی که از تحلیل رگرسیون استفاده می شود، هدف پیش بینی یک یا چند متغیر ملاک از یک یا چند متغیر پیش بین است. چنانچه هدف پیش بینی یک متغیر ملاک از چند متغیر پیش بین باشد از مدل رگرسیون چندگانه استفاده می‌شود. در صورتی که هدف، پیش بینی همزمان چند متغیر ملاک از متغیرهای پیش بین یا زیر مجموعه ای از آنها باشد از مدل رگرسیون چند متغیری استفاده می‌شود. در تحقیقات رگرسیون چندگانه هدف پیدا کردن متغیرهای پیش بینی است که تغییرات متغیر ملاک را چه به تنهایی و چه مشترکا پیش بینی کند.
ورود متغیرهای پیش بین در تحلیل رگرسیون به شیوه های گوناگون صورت می‌گیرد. در مجموع سه روش وجود دارد: الف) روش همزمان، ب) روش گام به گام و ج) روش سلسله مراتبی.
در این پژوهش از روش رگرسیون گام به گام استفاده شد. در روش گام به گام اولین متغیر پیش بین بر اساس بالاترین ضریب همبستگی با متغیر ملاک وارد تحلیل می‌شود. از آن پس سایر متغیرها پیش بین بر حسب ضریب همبستگی تفکیکی (جزئی) و نیمه تفکیکی (نیمه جزئی) در تحلیل وارد می‌شود. در این روش پس از ورود هر متغیر جدید ضریب همبستگی نیمه تفکیکی یا تفکیکی، تمام متغیرهایی که قبلا در معادله وارد شده اند به عنوان آخرین متغیر ورودی مورد بازبینی قرار می‌گیرد و چنانچه با ورود متغیر جدید معنی داری خود را از دست داده باشد، از معادله خارج می‌شود. بنابراین، روش گام به گام یکی از شیوه های رگرسیون چند متغیره است که با مقایسه تمامی متغیرهای مستقل، متغیری که بیشترین تأثیر را می­گذارد، وارد معادله می­نماید، این روند به ترتیب تکرار می­گردد تا جایی که هیچ متغیری توانایی ورود به معادله رگرسیون چند متغیره را نداشته باشد.
فصل چهارم
یافته های تحقیق
۴-۱) مقدّمه
داده‌های جمع‌ آوری شده اعداد و ارقامی بدون معنی می‌باشند که از آمار برای معنا‌دار کردن آنها به منظور تحقق اهداف پژوهش ها کمک گرفته می‌شود. از این رو تجزیه و تحلیل داده ها جهت بررسی صحّت و سقم فرضیه های پژوهش و تعمیم اطّلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین، تجزیه و تحلیل اطلاعات به عنوان بخشی از فرایند روش پژوهش علمی یکی از پایه‌های اصلی هر مطالعه و پژوهش به شمار می‌رود که بوسیله آن کلیه فعالیت های پژوهشی تا رسیدن به یک نتیجه، کنترل و هدایت می‌شوند.
در پژوهش حاضر با بهره گرفتن از بسته نرم افزاری SPSS 20 و به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات، داده های به دست آمده به دو طریق مورد ارزیابی قرار گرفتند:

• تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها: جهت توصیف ویژگی های جمعیت شناختی آزمودنی ها از قبیل جنسیت، سن، سطح تحصیلات و سابقه کار و همچنین بررسی توصیفی متغیرهای پژوهش، از درصد فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد استفاده شده است.

• تجزیه و تحلیل استنباطی داده ها: جهت تعمیم اطّلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری و همچنین آزمون فرضیه های پژوهش از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیونی استفاده شد.

۴-۲) تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها
۱- بررسی جنسیت آزمودنی ها:
جدول ۴-۱: توزیع فراوانی و درصد فراوانی متغیّر جنسیت

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

مرد

۱۵۹

۵۹

زن

۱۱۰

۴۱

جمع کل

هویت فردی بیانگر خصیصه های دوام یافته ثابت فردی یا مشتق از آنها می باشد و چیزی است که درون شخصیت افراد به واسطه فرایندهای گوناگون شناختی موجودیت دارد .مجموعه ویژگی هایی است که یک فرد را متفاوت از دیگران می سازد وبه او فردیتی خاص می بخشد . این ویژگی ها ، شامل ارزش ها ، عقاید ، طرز تلقی ها ، هنجارها ، نمادها ف احساسات ، تمایلات و آگاهی های خاص یک فرد می باشد (رحیم ابوالحسنی ،۱۳۸۸،۲۸)
هویت فردی در واقع ، خود اساسی و مستمر فرد ،یا مفهوم ذهنی و درونی از خویش به عنوان یک شخص است (منیژه نوید نیا ۱۳۸۲، ص۶۳)
هویت فردی تاکید بر تفاوت است، یعنی خصایصی که فرد از دیگران جدا و متمایز می سازد ، فرد دارای اهداف ، منافع ، مصالحی خاص ناشی از پندارهای خویش است . این پندارها شامل حوزه های “روابط میان فردی “و اعتقادات مذهبی ،وضعیت آینده شغلی و نگرش نسبت به خود است (شکوه نوابی نژاد ، ۱۳۸۳)
هویت فردی ، برداری چند بعدی از معانی ، انتظارات ، ارزش های ابزاری و درونی ، نقش های اجتماعی که شخص در زندگی اجتماعی ایفا می کند . در جوامع سنتی اغلب نقش هلی محولی و نقش های مربوط به شبکه های خویشاوندی تعیین کننده هویت فردی هستند ،در جوامع معاصر به ویژه در جوامع صنعتی، نقش های اکتسابی به خصوص نقش شغلی جز ، عمده هویت فردی را تشکیل می دهند ( محمد جواد چیت ساز قمی، ۱۳۸۶،۱۹)
اریکسون^[۱۳] می گوید هویت فردی در جریان گذر از بحرانهای معین مراحل مختلف رشد روانی – اجتماعی بروز می کند . این بحرانها و در گیریها که بین جنبه های مثبت و منفی حیات درونی و بیرونی شخص رخ می دهد سبب رشد شخصیت یا واپس روی شخصیت می شوند . خود شکوفایی فرد نیز ، که روان شناسان انسان گرا (راجرز و مازلو ) از آن یاد کرده اند تنها پس از رسیدن به راه حلهای قابل قبول در جریان بحرانهای مراحل رشد روانی – اجتماعی و دستیابی به یکپارچگی شخصیت حاصل می شود (حسین لطف آبادی ۱۳۸۹، ۱۳۲) هویت فردی دارای انوع متفاوتی می باشد که از آن جمله می توان به هویت جنسی ، هویت شغلی ، بدنی و … اشاره نمود .
هویت فردی به خصوصیاتی اشاره دارد که فرد به عنوان یک شخص منحصر به فرد و متمایز از دیگر افراد ،خودرا شناخته و می خواهد فردی متمایز و برجسته باشد از آنجا که جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعی شکل گیری هویت فردی را منوط به دیالکتیک میان فرد و جامعه می داند کم و بیش می پذیرند که هویت معمولا در نگرشها و احساسات افراد نمود می یابد ولی بستر شکل گیری آن زندگی جمعی است بنابراین هویت اجتماعی نمود یافته در شخصیت ، منفک از دنیای اجتماعی سایر افراد ،معنایی ندارد بطوریکه افراد بی همتا و متغیرند اما شخصیتشان کاملا به صورت اجتماعی به واسطه مراحل مختلف اجتماعی شدن و کنش اجتماعی ساخته می شود (گل محمدی ۱۳۸۰، ۱۵ )

ازجمله انواع هویت فردی می توان به هویت شغلی ، جنسی و بدنی اشاره نمود .
۲-۴-۲ ) هویت جمعی ( اجتماعی )
با توجه به اینکه بخش مهمی از هویت شخصی افراد در جامعه شکل می گیرد ، طبیعی است که بخش بزرگ تر و مهم تر هویت اجتماعی آنها ، در اجتماع شکل بگیرد و معنا پیدا کند. این سخن که “شعور افراد ، وجود آنان را تعیین نمی کند ، بلکه وجود اجتماعی آنان شعورشان را تعیین می کند ."اهمیت هویت اجتماعی را نشان می دهد. (ریچارد جنکینز )( به نقل از فرزانه قاسمی ،۱۳۸۶، ۱۵۱)
هویت جمعی یا اجتماعی نشئت گرفته از جایگاه و تعلق فرد به جامعه است و انسان ها در هویت جمعی خود نیز تعهدادی از قبیل هویت جنسی، هویت سنی، نژادی ، قومی، مذهبی، طبقاتی، منطقه ای، ملی و فراهم ملی دارند. بنابرین هیچ یک از این هویت ها در مقابل ، دیگری نیست، بلکه هرکدام از نظر اهمیت و جایگاه دارای وزن خاص خود هستند، لیکن همه ی آنها ،هویت پویا دارند و همواره در حال تغییرند، پس هویت امری ثابت نیست، بلکه روندی سیال و نو شونده است که خانواده، ایل، قبیله وجامعه به افراد می دهند. یعنی اجتماعی شدن متشکل از مجموعه ای از افراد که در خوی ،خون،خلق ، خاک،فرهنگ و چیز های دیگر مشترک هستند . (محمد حیدری ۱۳۸۶ ،۳۴۵ )
هویت اجتماعی در واقع بر اساس جایگاه مشخص فرد در جامعه و اجتماع تعریف می شود و از آنجا که جامعه متشکل از نهادها و گروه های صنفی ، اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی است ، هویت اجتماعی شخص نیز بر اساس تعلق او به این نهادها و جایگاهش در آنها می تواند چندگانه باشد (حمید احمدی ،۱۳۸۲)
هر اجتماعی مرکب از دو عنصر پندار و ساختار است . پندارها همان مجموعه ذهنی و روانشناختی می باشند که در بر دارنده ارزش ها ، هنجارها ، نمادها ، اعتقادات ، احساسات و طرز تلقی هایی هستند که بخش ذهنی آن جامعه را تشکیل می دهند . اما ساختارها مجموعه ای از پایگاه ها و نقش های تعریف شده و نهادی هستند که با یکدیگر دارای ارتباط متقابل و متعامل می باشند . طبیعی اسیت ساختارهای اجتماعی بر اساس پندارهای یک جامعه شکل می گیرند ، و پایگاها و نقش ها توسط فرهنگ آن جامعه تعریف می شوند . اگر بخش ذهنی جامعه از طریق فراینده جامعه پذیری در افراد درونی شود ، افراد به ارزش ها و اعتقادات آن جامعه باور داشته باشند ، احساسات و طرز تلقی های آنان با دیگر اعضای آن جامعه همانند شود ، فرد پایگاه خود را در ساختار اجتماعی بیابد ، به آن تعلق پیدا نماید و نسبت به ایفای نقش خود تعهد داشته باشد ، دراین حال می توان از هویت اجتماعی سخن به میان آورد . هویت اجتماعی یا جمعی نشات گرفته از جایگاه و تعلق فرد به جامعه است (داریوش شایگان،۱۳۸۶، ۳۴۵) (به نقل از رحیم ابوالحسنی ،۱۳۸۸،۳۰)
به عبارت دیگر هویت اجتماعی نوعی خود شناسی فرد در رابطه با دیگران است که نشان می دهد شخص از نظر روان شناختی و اجتماعی کیست و چه جایگاهی دارد ( احمد گل محمدی ،۱۳۸۱ ،۲۲۳ )
چنانچه فرد را از جنبه نقشها و وظائف اجتماعی اش مورد مطالعه قرار داده و متقابلا انتظارات جامعه ، از وی را بررسی کنیم ، در حقیقت به درک مقوله هویت اجتماعی نزدیک شده ایم و یا تصور ، درک و ارزیابی فرد نسبت به خود از منظر دیگران یا جامعه که در نتیجه آن احساس کند از منظر دیگران یا جامعه دارای ارزش و احترام است . ( محمدرضا شرفی ،۱۳۸۵، ۱۰۸)
هویت اجتماعی ( جمعی ) دارای انواع مختلف و سطوح متفاوت می باشد ، که برای نمونه می توان به هویت قومی ، خانوادگی ، دینی ، سیاسی ، ملی و … اشاره کرد .
۲-۵ ) رویکردها در نظریه پردازی هویت
هویت همان گونه که اشاره شد قدمتی بسیار طولانی دارد ( به ویژه در حوزه فلسفه )(بهزاد دوران ،منوچهر محسنی ،۱۳۸۶،۸۷) اما بطور کلی کلیه نظریه ها پیرامون هویت را در سه دسته رویکرد کلاسیک ، مدرن و پسا مدرن تقسیم بندی می کنند .
۲-۵-۱ ) رویکرد کلاسیک :
نظریه پردازان رویکرد کلاسیک دارای دیدگاه جوهرگرایانه یا ماهیت گرا هستند و برای هویت ، جوهری ثابت قائلند ، آنها چیزی را در چهره زرین هویت می بینند و چهره زرین را نیز ثابت و پایدار می دانند . به انسان چیزی را بخشیده اند که هستی اورا معنا می دهد و همان است که هویت انسان را تعیین می کند ( محمد مهدی زاده ، ۱۳۸۳)
مطابق نظر اندیشمندان این مکتب مهمترین ویژگی هویت این است که ثابت تلقی می شود . یعنی هویت ها چیزهای سرمدی ، ازلی ، طبیعی و الهی تلقی می شوند و فرض بر این است که هویت ها وضعیتی ثابت دارند . به عبارت دیگر نوعی ثبات در تمامی نظام خلقت وجود دارد که در هویت نیز خود را نشان می دهد . هویت بیشتر نقشینه ای است که از سوی طبیعت و الوهیت برای انسانها رقم زده می شود و انسانها ناگزیرند که بر اساس این نقشینه حرکت نمایند ، خودشان را تعریف کنندو از آن مقوله بیرون نروند و اگر از آن مقوله خارج می شدند ، منحرف (گمراه )شده و تبدیل به انسانهایی می گشتند که از کمال وجودی خودشان به دور افتاده اند (حاتم قادری ،۱۳۸۶،۱۶۸)
۲-۵-۲ ) رویکرد مدرن
نظریه پردازان رویکرد مدرن که از دیدگاه ساخت گرایی اجتماعی پیروی میکنند معتقدند هویت ، برساخته ای اجتماعی است ، از جایی نیامده است و انسانها نیز آن را در جایی کشف نکرده اند . این دسته بر این عقیده اند که هویت ،ساخته و پرداخته شرایط اجتماعی انسانها ست . معنا ساز بودن هویت بر ساختگی بودن آن دلالت می کند . معنا خاصیت ذاتی واژه ها و اشیاء نیست ، بلکه همیشه نتیجه توافق و عدم توافق است . بنابر این معنا می تواند موضوع قرارداد باشد و می توان بر سر آن به مذاکره و گفت و گو نشست . پس هویت نیز جنبه طبیعی ، ذاتی و از پیش موجود نیست . بلکه همیشه باید ساخته شود . انسانها باید همواره چیزها یا اشخاص را طبقه بندی کنند و خودرا داخل آن طبقه قرار دهند . به بیان دیگر، هویت را فقط می توان از طریق انکار آگاهانه نه ابهام و کنار گذاشتن تفاوت ها کسب کرد .(مهدی زاده ، ۱۳۸۳)
به عبارتی در رویکرد مدرن ، تعریف هویت به وسیله عوامل از قبل موجود طبیعی ، روانی و یا اجتماعی است . تقسیم کار و مرزبندی آکادمکیک علوم مدرن جامعه شناسی و روان شناسی ، موجب شکل گیری نظریه های جامعه شناسان و روان شناسان هویت ، مستقل از یکدیگر گردید . از نظر جامعه شناسان ، هویت ساخته و پرداختۀ ظرف زمان ، مکان ، فضا و موقعیت اجتماعی فرد است . آرای این جامعه شناسان عمدتا در دیدگاه کنش متقابل نمادین ^[۱۴] تبلور میابد . از نظر روان شناسان روندهای روانی شخص ، نقش ضروری در ساخت و پرداخت هویت ایفا می کنند . این نظریه ها عمدتا با دیدگاه شناخت اجتماعی همپوشی دارد . (بهزاد دوران ،منوچهر محسنی ،۱۳۸۶ ،۸۷-۸۸)
سرآغاز رویکرد مدرن به هویت در پژوهشهای آکادمیک ، به آرای جیمز درباره خود باز می گردد . او در واپسین سالهای قرن نوزده ، خود را دارای دو قسمت قابل تمیز – و نه قابل تفکیک – دانست : خود به عنوان موضوع شناسایی^[۱۵]و خود به عنوان فاعل شناسایی ^[۱۶].خود به عنوان فاعل شناسایی یا من مفعولی ، حاصل جمع تمام آن چیزهایی است که فرد از آن خود می داند مشتمل بر سه دستۀ من مفعولی مادی ^[۱۷]،من مفعولی اجتماعی^[۱۸] و من مفعولی روحی^[۱۹] است . جیمز معترف بود که خود به عنوان فاعل شناسایی یا من فاعلی ، در مقایسه با من مفعولی ، موضوع به مراتب دشوارتری برای پژوهش محسوب می شود . از نظر او من فاعلی آن چیزی است که هر لحظه آگاه و به دیگر سخن اندیشنده است .( جیمز ،۱۹۹۹)
جورج هربرت مید^[۲۰] با بحث دربارۀ این دو مولفۀ خود ، یعنی من مفعولی و من فاعلی ، به این مسئله عمق بیشتری بخشید . به اعتقاد مید خود هیچ گاه به صورت من فاعلی در آگاهی حضور پیدا نمی کند ، بلکه همواره به شکل یک ابژه نظیر من مفعولی ظاهر می شود . او خود را محصول اجتماع می داند که از خلال اخذ دیدگاه دیگری شکل می گیرد . بدین صورت که فرد آگاهی می یابد موضوعی در حوزه ادراک دیگری است و با درونی سازی آن ، بر خود نیز به عنوان موضوعی در حوزه ادراک خود آگاه می شود .(مید ۱۹۱۳) مفهومی که کولی ^[۲۱]خود آیینه سان ^[۲۲] می نامد . به عقیده کولی خود یعنی احساس اینکه فرد کلیتی متمایز است (گی روشه ، ۱۳۷۰،۱۵۹) ، اما در عین حال خود و دیگری دو روی یک سکه اند . در نتیجه خود فقط بر اساس شباهت و تفاوت نسبی با دیگران است که تعریف می شود . کولی به وجود خود گروهی یا ما ، علاوه بر خود شخصی یا من فاعلی معترف است و اظهار می دارد که خود گروهی یا ما مشتمل بر اشخاص دیگر است . شخص ، خودش را با گروه معرفی می کند . بنابراین ، از آمال ، افکار ، خدمات مشترک یا در یک کلمه ما سخن می گوید .(انورتو و ترنر ،۲۰۰۱،۱۴۹)
۲-۵-۳ ) رویکرد پسامدرن
نظریه پردازان رویکرد پسامدرن که رویکرد گفتمانی دارند معتقدند هویتها دستاورد گفتمان ها هستند .مقولات اجتماعی نیز ساخته و پرداختۀگفتمانهایند . واقعیات اجتماعی در گفتمانها زاده می شوند و شکل می گیرند و وجودی خارج از گفتمانها ندارند . بنابراین استنتاج ، هویت ها نیز ریشه در گفتمان ها دارند .وانگهی چون گفتمانها سیال اند ، انسداد طلب ندارند ، حقیقت محور نیستند و پیامد آن هویت هم ، متغیر و دگرگون شونده اند . اگر حال و هوای گفتمان دگرگون شود هویت هم تفسیر می یابد . این گونه هر انسانی استعداد برخورداری از چند هویت را دارد ( مهدی زاده ، ۱۳۸۳)اندیشمندان این رویکرد در تعریف هویت ها بر چگونگی تولید و سامان یافتن صاحبنظران پسا مدرن اصلاً هرگونه رابطه علی میان هویت ، فرایندهای اجتماعی ، اقتصادی و فنی را نفی می کنند (جان آر گیبرنیز و بوریمر ،۱۳۸۱،۷۹)
برتمایزات و کنش های گفتمانی و انکار نقش هرگونه عامل طبیعی و نیز عنصر اجتماعی از قبل موجود ، تمرکز دارند . ( محمد رضا تاجیک ، ۱۳۸۳ ،۵۵)
اصولا پست مدرینه به هویت اصالت نمی دهد ودر برابر تفاوت^[۲۳] ، برای هویت ارزشی قائل نیستند هویت به مفهوم عام آن از نظر پست مدرینه برابر با سلطه وهژمونی و کلیت است و در پی حاشیه ای کردن صداهای مختلف می باشد .آنچه از نظر پست مدرنها اهمیت دارد همان تفاوت می باشد که خود باعث می شود صداهای حاشیه ای نیز می تواند خود را مطرح سازند (حمید احمدی، ۱۳۸۸، ۵۲-۵۴)
بطور کلی نظریه پردازان پست مدرینه در علوم انسانی ،مفهوم پروازهای سنتی هویت به ویژه دیدگاه های ازلی انگاری را به چالش کشیده و بر آن هستند که موضوع ثابت اندیشه انسانی گرایی لیبرال بحث نابهنگامی است که باید جای خود را به فردا انعطاف پذیرتری بدهد که هویت اوشناور مشروط وتصادفی است ودر بستر اجتماعی ساخته می شود(محمدرضا تاجیک ۱۳۸۳)
۲-۶ )نظریه های مربوط به هویت در جامعه شناسی
۲-۶-۱ ) دیدگاه کنش متقابل نمادین
دیدگاه کنش متقابل نمادین به عنوان یکی از دیدگاه های مسلط روان شناسی اجتماعی مورد اقبال جامعه شناسان ، تلاش دارد بنیانهای نظری هویت را در قالب سازه های اجتماعی ارائه نماید . قضیه بنیادین در تعامل گرایی نمادین از این قرار است که مردم معانی نمادین را به اشیا ، رفتارها ، خودشان و دیگران الصاق می کنند ، و این معانی را طی تعامل منتقل می نمایند و بسط می دهند . افراد نه بر مبنای خصوصیات غیر انتزاعی اشیا ، بلکه بر مبنای معانی ای که این اشیا برای آنان دارند ، رفتار می کنند پس معانی و در نتیجه هویتها طی تعامل شکل می گیرند و بسط می یابند . ( بهزاد دوران ،منوچهر محسنی ،۱۳۸۶،۹۰) هرچند تحربه فردی و ساخت شخصی معنا ، معانی مشترک اجتماعی را جرح و تعدیل می کند) Deaux,2000 (
بدین ترتیب هویتها ، شخص را بنابر روابط ضمنی شان ، در فضای اجتماعی قرار می دهند و نمادهایی اند که معانی شان بسته به کنشگران و موقعیتها تغییر می کند .( هاوارد ۲۰۰۰)
۲-۶-۲ ) نظریه تعامل گرایان ساختی
مانند منفورد کان^[۲۴] (۱۹۱۱-۶۳) که متفکران این مکتب ، بر عملیاتی سازی مفاهیم تعامل گرایی نمادین (نظیر خود ، گروه مرجع و یا ابژه اجتماعی^[۲۵] ، به نحوی استاندارد که بتوان فرضیات را به طور تجربی آزمود ، تاکید داشتند .هدف غایی ایشان فراهم آوردن امکان طرح گزاره های تعمیم پذیر درباره رفتار انسان بود . بر این اساس کان به سال ۱۹۵۰ آزمون بیست جمله ای ^[۲۶]معروف خود را به عنوان یک ابزار پژوهش عرضه داشت (UIowa ،۲۰۰۲)
به نظر کان ، خود که در کانون نظریه جامعه شناختی قرار دارد ، در تعامل اجتماعی و با درونی شدن ایستار^[۲۷]های دیگران نسبت به خود شکل می گیرد . دیگرانی که فرد با آنها در تماس است یا به نحوی از آنان آگاهی دارد .کان دریافت که پاسخها به پرسش « من کیستم ؟» را می توان به دو گروه اجماعی^[۲۸]و نیمه اجماعی^[۲۹] تقسیم نمود . پاسخهای اجماعی ، پاسخهایی در خصوص تشخیص هویت است که برای دیگران آشکارست یا می تواند آشکار باشد . مواردی مانند تعلق مذهبی ، جنسیت و تعلق طبقاتی جزئ پاسخهای اجماعی محسوب می شوند . اما پاسخهای نیمه اجماعی ، شامل آن دسته از پاسخها در خصوص تشخیص هویت است که خصوصی تر تلقی می شوند . مانند خوشحالی یا غمناکی ، بدبینی یا خوش بینی ، و از این قبیل ( بهزاد دوران ،منوچهر محسنی ،۱۳۸۶،۹۲)
اما اهمیت و برجستگی پژوهش کان یکی توجه به این نکته بود که برجستگی موارد اجماعی تشخیص هویت برای تمام افراد صدق نمی کند و افراد در نضشان دادن وابستگی به سن ، جن سیت ، تحصیلات ، مشارکت در گروه و مانند اینها ،بسیار با یکدیگر متفاوت اند . دیگر اینکه با ابزار استانداردی مانند آزمون بیست جملهای ، می توان میزان تفاوت افراد با یکدیگر را در امر تشخیص هویت سنجید و بین این امور و سایر ویژگیهای آنان روابط همبستگی برقرار کرد (ویلیام اسکیدمور ،۱۳۷۲،۲۷۴-۲۷۵)
۲-۶-۳ ) نظریه تعامل گرایان فرایندی
هربرت بلومر^[۳۰] (۱۹۰۰-۱۹۸۷) از جامعه شناسان مکتب شیکاگو ^[۳۱] شخصیت برجسته تعامل گرایان فرایندی محسوب می شود . وی کار کان ، را از ظرایف بی بهره و خالی از دقایق می داند . چرا که با بیست جمله نمی توان آن چنان که باید فرد را شناخت . اندیشمندان این مکتب عمدتا بر پژوهش به روش مشاهده مشارکتی ^[۳۲] تاکید می ورزند .به روایتی مکتب شیکاگو به واسطه اینکه به شدت بر فهم نظام معنایی ^[۳۳]یک فرد یا گروهی از افراد ، بدون تاکید بر کشف الگوهای تعمیم پذیر در رفتار انسان ، اصرار داشتند ،بیشتر انسان شناختی^[۳۴] بود تا جامعه شناختی.
لذا تعامل گرایان فرایندی ، بر فرایندهای مذاکره ^[۳۵] تاکید دارند . مذاکره دربارۀ اینکه افراد چه کسانی هستند ، برای تعریفهای طرفینی موقعیتها ، بنیادی محسوب می شود . این مذاکرات است که زمینه ارائه خود^[۳۶] یا مدیریت بیان ^[۳۷] را فراهم می سازد . در نتیجه هویتها ، سازه های اجتماعی استراتژیک اند ^[۳۸]که طی تعامل ایجاد شده و دارای پیامدهای مادی و اجتماعی اند .
زبان از دیگر موضوعات مورد علاقه رویکرد فرایندی است . در واقع ، از آنجا که معنا طی تعامل ساخته و پرداخته می شود ، زبان در این میانه نقشی اساسی بازی می کند . چه به طور مستقیم و در تعامل و چه به طور غیر مستقیم و از طریق انواع رسانه ها ( بهزاد دوران ،منوچهر محسنی ،۱۳۸۶،۹۴)
۲-۶-۴ ) نظریه هویت ^[۳۹]
نظریه هویت تلاش برای طرح و توسعه یک نظریه خود هرچه صیقلی تر ، عمده ترین نیروی محرک اکثر نظریه پردازیها در دیدگاه کنش متقابل نمادین بوده است . آرایی که به رویکرد ساختی این دیدگاه نزدیک ترند ، تا رویکرد فرایندی آن .( شلدون استرایکر و پیتر بورک ۲۰۰۰) ماحصل این بحثها را می توان با اتکا بر پژوهشهای شلدون استرایکر ، جورج مک کال و ج.ال.سیمونز و پیتر بورک زیر عنوان مشترک نظریه هویت قرار داد ( همان ،۹۵) اما به جهت تفاوتهایی که هر یک از نظریات دارند هریک به صورت مجزا و اجمالی توضیح داده می شوند .
۲-۶-۴-۱ )نظریه هویت استرایکر^[۴۰]
استرایکر الگوی کنش متقابل نمادین خود را در قالب قضایای زیر جمع بندی می کند :
۱- بدیهی است که رفتار در دنیایی طبقه بندی شده صورت می گیرد و طبقات حامل معنایی اند مشتمل بر انتظارات رفتاری مشترک ناشی از تعاملات اجتماعی.
۲- نمادها در میان این مقولات طبقه ای ، مولفه های ریخت شناسی ساخت اجتماعی را که جایگاه خوانده می شوند ، نام گذاری می کنند . این جایگاه ها حامل انتظارات رفتاری مشترک اند که نقش ^[۴۱]خوانده می شوند.
۳- کنشگران در یک ساخت اجتماعی ، یکدیگر را نام گذاری می کنند ، و اشغال کننده های جایگاهها می نامند ، و در نتیجه به استناد انتظارات مربوط ، با یکدیگر رفتار می کنند .
۴- کنشگران در یک ساخت اجتماعی ، خودشان را نام گذاری می کنند . بنابراین ، انتظارات درونی شده را مطابق با رفتار خودشان می آفرینند و با به کار گیری ویژگیهای جایگاهی درباره خودشان است که خود (متشکل از مجموعه ای از هویتهای مجزا ) را بسط می دهند .
۵-کنشگران تنها به دنبال آفرینش هویتها نیستند ، بلکه می خواهند آنهارا پایدار و یکپارچه نگه دارند.
۶- کنشگران ترجیح می دهند هویتهایشان قرین احساسات مثبت باشد . از این رو افراد ترجیح می دهند درباره خودشان خوب فکر کنند .
۷- هویتها نیروهای انگیزشی اند . هویتها واجد مهار و نفوذ بر رفتاری اند که آنها را موجه یا نمادین می سازد.

۱-۰۳ فرضیه های تحقیق

درکلمات قصارنهج البلاغه با مضامین اجتماعی ازکنایه تعریض و ایماءبیشتراز انواع دیگراستفاده شده است.
درکلمات قصارنهج البلاغه با مضامین اجتماعی ازتشبیه بلیغ زیاد استفاده شده.
درکلمات قصارنهج البلاغه با مضامین اجتماعی ازاستعاره مکنیه بیشترازدیگرانواع استعاره استفاده شده است.
شیوه حضرت علی (ع) دربیان موضوعات اجتماعی نشان می دهدبیان نقاط قوت و ضعف به صورت غیرمستقیم(کنایه)ازسایر سبک های آموزشی موثرتراست.

۱-۰۴اهداف مشخص تحقیق

ما دراین تحقیق قصد داریم حضرت علی(ع) که نویسنده ی مهم ترین کتاب مسلمانان پس از قرآن کریم می باشد را بیشترمعرفی نماییم،ونیزبهترین شیوه ی ترویج آداب اجتماعی رادرزمینه تعلیم وتربیت پیداکنیم.

۱-۰۵روش تحقیق

روش موجود در این تحقیق روش کتابخانه ای با بهره گرفتن از منابع وماخذ مختلفی که در مورد نهج البلاغه نوشته شده است می باشد،و با استفاده ازشروح مختلف و بررسی جنبه های بلاغی کلمات قصار(حکمت ها) و فیش برداری و بررسی تحلیل اطلاعاتی می باشد.

۱-۰۶مرور بر ادبیات وسابقه ی مربوط

درباره ی نهج البلاغه از نظر محتوایی و مفهومی پژوهش های زیادی صورت گرفته است و همچنین در مورد سیمای ادبی تحقیق ها ومقالات و پایان نامه ها و سمینار های زیادی صورت گرفته است. اما از نظر تصویر پردازی و زیبا شناسی هنری پژوهش های کمتری صورت گرفته است وبه عنوان مثال شرح های مختلف ابن میثم،منهاج البراعه(خوئی)، ابن ابی الحدید و اثر دکتر مرتضی قائمی با مضمون سیری در زیبایی های نهج البلاغه و…که صورت گرفته،می توان نام برد که به پاره ای از مباحث علوم بلاغی نهچ البلاغه در برخی از قسمت های آن پرداخته اما به کل مباحث بلاغی(بیان) پرداخته نشده است.
فصل دوّم
سخنی درباره نهج‌البلاغه
و شخصیت بی‌مانند گوینده آن

فصل دوّم

سخنی درباره نهج البلاغه

۲-۰۱نهج البلاغه

نهج البلاغه کتابى است «عربى» که در کشور ادبیات عرب مانند آفتاب نیمروز مى‏درخشد، و صدفى مشحون به گوهرهائى از حکمت‏هاى عالیه است. این کتاب مقدس شامل ۲۴۲ خطبه و سخن و ۷۸ مکتوب و رساله و ۴۸۹ کلمه از سخنان گهربار و برگزیده پیشواى پیشوایان روزگار امیر المؤمنین على (ع) است.
آرى، نهج البلاغه گزیده‏اى از گفتار نغز و سخنان پر مغز و گوهرهاى شاهوار فکرى آن حضرت است.

۲-۰۲سخن یک دانشمند مسیحى

نویسنده شهیر استاد «امین نخله» دانشمند مسیحى خطاب به شخصى که از وى خواسته است، چند کلمه از سخنان على (ع) را برگزیند تا وى در کتابى گرد آورد و منتشر سازد، مى‏گوید: «از من خواسته‏اى که صد کلمه از گفتار بلیغ‏ترین نژاد عرب «ابو الحسن» را انتخاب کنم، تا تو آن را در کتابى منتشر سازى. من اکنون دسترسى به کتابهائى که چنین منظورى را تأمین کندندارم، مگر کتابهائى چند که از جمله انجیل بلاغت «نهج البلاغه» است. با مسرت این کتاب با عظمت را ورق زدم، به خدا نمى‏دانم چگونه از میان صدها کلمات على (ع) فقط صد کلمه را انتخاب کنم بلکه بالاتر بگویم نمى‏دانم چگونه کلمه‏اى را از کلمه دیگر جدا سازم این کار درست به این مى‏ماند که دانه یاقوتى را از کنار دانه دیگر بردارم.
سرانجام من این کار را کردم در حالى که دستم یاقوت‏هاى درخشنده را پس و پیش مى‏کرد و دیدگانم از تابش نور آنها خیره مى‏گشت. باور کردنى نیست که بگویم به واسطه تحیر و سرگردانى با چه سختى کلمه‏اى را از این معدن بلاغت بیرون آوردم بنابراین تو این «صد کلمه» را از من بگیر، و به یادداشته باش که این صد کلمه پرتوهائى از نور بلاغت و غنچه‏هائى از شکوفه فصاحت است. آرى نعمتهائى که خداوند متعال از راه سخنان على (ع) به ادبیات عرب و جامعه عرب ارزانى داشته، خیلى بیش از این صد کلمه است…». (شهرستانی؛۱۳۷۸: ۱۶)

۲-۰۳برترى نهج البلاغه نسبت به هر سخن دیگر

این نویسنده و دیگران سخنان امام (ع) را تشبیه به دُرّ و یاقوت و گوهر مى‏کنند، ولى این سنگهاى گرانبها، کى مزایاى حکمت‏هاى عالى را دارند گوهرها و سنگهاى قیمتى کى مى‏توانند مردمى را که در راههاى‏گوناگون زندگى دنیا حیران و سرگردانند، راهنمائى کنند و چگونه قادرند، ما بین علم و جهل واسطه شده، و رشته جهان انسانى را به عالم لاهوتى ربط دهند یا اسرار ملکوت را در برابر دیدگان آشکار سازند بعلاوه حالت دل انگیزى را که از این سخنان، براى آدمى دست مى‏دهد، چگونه مى‏توان وصف کرد زیرا شنوندگان این خطبه‏ها و سخنان را دو حالت پدید مى‏آید: یکى این که دل را به وجد و اهتزاز مى‏آورد، و دیگر این که کشش و انبساط محسوسى در انسان ایجاد مى‏کند، و هر دوى اینها دلیل بارز تفوق و بى نیازى معنوى استماع این کلمات عالیه نسبت به نغمه‏هائى است که به وسیله آلات موسیقى حاصل مى‏گردد. نغمات موسیقى و غناء آن با گذشت زمان از بین مى‏رود، ولى تأثیر آهنگ روح پرور سخنان امام (ع)، عمیق و جاویدان است. ( همان )

۲-۰۴دور نماى سخنان على (ع) در نهج البلاغه

تعجب ادباء تنها به ملاحظه انجام الفاظ نهج البلاغه نیست، و دهشت و تحیر دانشمندان منحصر به این نیست که تفوّق معانى بلیغ آن به سر حد اعجاز رسیده است، بلکه تمام شگفتى و تحیر انسان همه و همه در تنوّع مقاصدى است که در این خطبه‏ها و کلام است، و هدف‏ها ومنظورهاى گوناگونى است که در آن مى‏باشد. مى‏بینید ضمن این که از وعظ و پند و اندرز و زهد و زجر سخن مى‏گوید، به امور جنگى و بسیج عمومى براى جهاد مى‏پردازد، سپس رشته سخن را به آموزش عملى آنها و درسهاى عالى از چگونگى آسمانها و بحثهاى نجومى و اسرارى از موجودات زمینى، و آنچه در آسمان نهفته است، مى‏کشاند، و از آنجا به فلسفه آفرینش و اثبات وجود آفریدگار جهان و تفنن در معارف الهى و بحث خداشناسى و کیفیت مبدأ و معاد پرداخته و توجه خود را به امور مملکت دارى و سیاست کشورى و زندگى ملتها معطوف مى‏دارد، و به دنبال آن از آشنا ساختن مردم به فضائل اخلاقى و قوانین اجتماعى و آداب معاشرت و مکارم اخلاق و ظواهر زندگى دنیا و غیر از اینها از مقاصد گوناگونى که با متجلى‏ترین مظاهر خود در «نهج البلاغه» مى‏درخشد، سخن مى‏گوید.
مى‏بینیم امام (ع) در برابر هر یک از این اقسام که بر شمردیم پیشواى همه است، و شخصیت بى مانند آن حضرت بر همگان به خوبى آشکار است. در حالى که مى‏بینیم مردان بزرگ جهان در بهترین سخنان خود فقط در یک صفت از خصوصیات خود دیده مى‏شوند.

۲-۰۵ امام علی علیه السلام

حضرت علی ( ع ) نخستین فرزند خانواده هاشمی است که پدر و مادر او هر دو فرزند هاشم اند . پدرش ابوطالب فرزند عبدالمطلب فرزند هاشم بن عبدمناف است و مادر او فاطمه دختر اسد فرزند هاشم بن عبدمناف می باشد . خاندان هاشمی از لحاظ فضائل اخلاقی و صفات عالیه انسانی در قبیله قریش و این طایفه در طوایف عرب ، زبانزد خاص و عام بوده است . فتوت ، مروت ، شجاعت و بسیاری از فضایل دیگر اختصاص به بنی هاشم داشته است . یک از این فضیلتها در مرتبه عالی در وجود مبارک حضرت علی ( ع ) موجود بوده است . ( همان)

۲-۰۶دوران کودکی

حضرت علی ( ع ) تا سه سالگی نزد پدر و مادرش بسر برد و از آنجا که خداوند می خواست ایشان به کمالات بیشتری نائل آید ، پیامبر اکرم ( ص ) وی را از بدو تولد تحت تربیت غیر مستقیم خود قرار داد . تا آنکه ، خشکسالی عجیبی در مکه واقع شد . ابوطالب عموی پیامبر ، با چند فرزند با هزینه سنگین زندگی روبرو شد . رسول اکرم ( ص ) با مشورت عموی خود عباس توافق کردند که هر یک از آنان فرزندی از ابوطالب را به نزد خود ببرند تا گشایشی در کار ابوطالب باشد . عباس ، جعفر را و پیامبر ( ص)، علی ( ع ) را به خانه خود بردند . به این طریق حضرت علی ( ع ) به طور کامل در کنار پیامبر قرار گرفت . علی ( ع ) آنچنان با پیامبر ( ص ) همراه بود ، حتی هرگاه پیامبر از شهر خارج می شد و به کوه و بیابان می رفت او را نیز همراه خود می برد… ابن ابی الحدید در این باره می گوید : بدان که در میان اکابر و بزرگان و متکلمین گروه معتزله اختلافی نیست که علی بن ابیطالب نخستین فردی است که به اسلام ایمان آورده و پیامبر خدا را تایید کرده است .( همان )

۲-۰۷غدیر خم

پیامبر ( ص ) بعد از اتمام مراسم حج در آخرین سال عمر پربرکتش در راه برگشت در محلی به نام غدیرخم در نزدیکی جحفه دستور توقف داد ، زیرا پیک وحی فرمان داده بود که پیامبر ( ص ) باید رسالتش را به اتمام برساند . پس از نماز ظهر پیامبر ( ص ) بر بالای منبری از جهاز شتران رفت و فرمود : ای مردم ! نزدیک است که من دعوت حق را لبیک گویم و از میان شما بروم درباره من چه فکر می کنید ؟ مردم گفتند : گواهی می دهیم که تو آیین خدا را تبلیغ می کردی پیامبر فرمود : آیا شما گواهی نمی دهید که جز خدای یگانه ، خدایی نیست و محمد بنده خدا و پیامبر اوست ؟ مردم گفتند : آری ، گواهی می دهیم . سپس پیامبر ( ص ) دست حضرت علی ( ع ) را بالا گرفت و فرمود : ای مردم ! در نزد مؤمنان سزاوارتر از خودشان کیست ؟ مردم گفتند : خداوند و پیامبر او بهتر می دانند . سپس پیامبر فرموند : ای مردم ! هر کس من مولا و رهبر او هستم ، علی هم مولا و رهبر اوست . و این جمله را سه بار تکرار فرمودند . بعد مردم این انتخاب را به حضرت علی ( ع ) تبریک گفتند و با وی بیعت نمودند .(همان )

۲-۰۸شهادت امام علی ( ع )

بعد از جنگ نهروان و سرکوب خوارج برخی از خوارج از جمله عبدالرحمان بن ملجم مرادی ، و برک بن عبدالله تمیمی و عمروبن بکر تمیمی در یکی از شبها گرد هم آمدند و اوضاع آن روز و خونریزی ها و جنگهای داخلی را بررسی کردند و از نهروان و کشتگان خود یاد کردند و سرانجام به این نتیجه رسیدند که باعث این خونریزی و برادرکشی حضرت علی ( ع ) و معاویه و عمروعاص است . و اگر این سه نفر از میان برداشته شوند ، مسلمانان تکلیف خود را خواهنددانست . سپس با هم پیمان بستند که هر یک از آنان متعهد کشتن یکی از سه نفر گردد . ابن ملجم متعهد قتل امام علی ( ع ) شد و در شب نوزدهم ماه رمضان همراه چند نفر در مسجد کوفه نشستند . آن شب حضرت علی ( ع( در خانه دخترش مهمان بودند و از واقعه صبح با خبر بودند ، وقتی موضوع را با دخترش در میان نهاد ، ام کلثوم گفت : فردا جعده را به مسجد بفرستید . حضرت علی ( ع ) فرمود : از قضای الهی نمی توان گریخت . آنگاه کمربند خود را محکم بست و در حالی که این دو بیت را زمزمه می کرد عازم مسجد شد . کمر خود را برای مرگ محکم ببند ، زیرا مرگ تو را ملاقات خواهدکرد . و از مرگ ، آنگاه که به سرای تو درآید جزع و فریاد مکن ابن ملجم ، در حالی که حضرت علی ( ع ) در سجده بودند ، ضربتی بر فرق مبارک ان حضرت وارد ساخت و خون از سرش در محراب جاری شد و محاسن شریفش را رنگین کرد… حضرت علی(ع) در ۲۱ماه رمضان به شهادت رسید و درنجف اشرف به خاک سپرده شد ومزارش میعادگاه عاشقان حق وحقیقت شد. (همان منبع: ۱۸)
ولى فیلسوف معروف جلال الدین دوانى که قبلا از اعاظم دانشمندان اهل سنت بود و در آخر امر به آئین تشیّع گروید در کتاب «نُورُالهِدایَهِ فى إثباتِ الإمامهِ» مى‏نویسد: اکابر اهل سنت گفته‏اند: سر این که امیر المؤمنین (ع) را (کرم اللّه وجهه) گفته‏اند اینست که «فاطمه بنت اسد» مادر آن حضرت در وقتى که آبستن به او بود، هر گاه پیغمبر خدا را مى‏دید، بى اختیار از جا برخاسته و به آن حضرت سلام مى‏کرد. روزى رسول خدا که هنوز به مقام رسالت نرسیده بود، علت آن قیام ناگهانى را از آن بانوى عالیقدر پرسید، فاطمه بنت اسد جواب داد: جنینى که در مشیمه دارم به مجردى که شما را مى‏بینم تکانى مى‏خورد که احساس مى‏کنم برگشته و روى خود را به طرف شما نموده و مرا نیز ناگزیر مى‏سازد که در مقابل شما از جا برخیزم. (همان منبع: ۲۰۹)

۲-۰۹ سیّد رضى مؤلّف نهج البلاغه

در سال ۳۵۹ هجرى در یکى از خاندان علویان بغداد بچه‏اى متولد گشت که از جانب پدر و مادر نسبى بس شریف داشت. این کودک علوى که نامش محمد و بعدها مشهور به «سیّد رضى» و ملقب به «ذوالحسبین» گردید. از طرف پدر با پنج واسطه به امام همام حضرت موسى کاظم (ع) متصل و از جانب مادر نیز بعد از شش پشت به امام چهارم حضرت على بن الحسین (ع) نسبت مى‏رساند. ( همان)

۲-۰۱۰پدر و مادر و نیاکان سید رضى

پدر او حسین بن موسى از طرف بهاء الدوله دیلمى ملقب به «طاهر اوحد ذو المناقب» گردید. وى بزرگ نقباء آل ابی طالب و امیر الحاج و شخصا مردى با عظمت و ستوده خصال بود. او در نزد خلفاى عباسى و پادشاهان آل بویه و آل حمدان با جلالت قدر و کمال مهابت مى‏زیست و از جانب آنان به منظور عقد صلح و میانجیگرى و تنظیم امور رعایا و آسایش عباد سفارت داشت.
دانشمندان شیعه و سنى نوشته‏اند که در ایام کودکى سید رضى و برادر بزرگترش سید مرتضى، شیخ مفید عالم معروف شیعه شبى در خواب دید که یگانه دختر پیغمبر اسلام فاطمه زهرا (علیها السّلام) دست دو کودک گرامى خود امام حسن و امام حسین را گرفته نزد وى آورد و فرمود: «یا شیخ علمهما الفقه» یعنى اى مرد بزرگ علم فقه را به دو فرزند من بیاموز فرداى آن شب مادر سید رضى و سید مرتضى که اتفاقا فاطمه نام داشت، در حالى که دست کودکان خود سید مرتضى و سید رضى را در دست گرفته بود با کنیزان خود نزد شیخ مفید آمد و گفت: اى شیخ این دو کودک فرزندان من هستند، آنها را نزد شما آورده‏ام که علم فقه و احکام دین را به آنها بیاموزى شیخ بزرگوار از آن خواب و این تعبیر در شگفت ماند و بگریست، سپس به احترام آنان از جاى برخاست و به مادرشان سلام کرد و خواب خود را براى آنها نقل نمود. آن گاه با کمال اشتیاق و اخلاص تعلیم و تربیت آنها را به عهده گرفت و در ارتقاى آنان، به مدارج عالیه علمى و عملى کوشید تا آنجا که از نوابغ روزگار و علماى نامى به شمار آمدند. (همان منبع:۲۲)
مادر سید رضى خود بانوئى عالمه و فاضله بود. گویند شیخ مفید کتاب «احکام النساء» را براى او تألیف کرده است، چون مفید در آغاز آن نوشته است «من از سیده جلیله فاضله ادام اللّه اعزازها اطلاع یافته‏ام که مایل به تدوین کتابى است مشتمل بر همه احکامى که مکلفین محتاج به آن مى‏باشند و مخصوصا زنها باید بدانند او ادام اللّه توفیقها علاقه خود را براى تألیف این کتاب به من اطلاع داده است…».
سید رضى که یکى از بزرگترین نوابغ شیعه به شمار مى‏رود، برادر کوچکتر سید مرتضى علم الهدى است، سید رضى در سال ۳۵۹ یعنى چهار سال بعد از سید مرتضى در بغداد متولد گردید.( همان)

۲-۰۱۱نبوغ وى

سید رضى از همان زمانى که تازه به محضر استاد راه یافت موجب‏ ‏اعجاب استاد و شاگردان او گردید، و هر چه از نردبان زندگى بالا مى‏رفت بیشتر مورد تحسین دانشمندان و حسادت دشمنان که نمى‏توانستند نبوغ او را ببینند واقع مى‏شد. داستان پاسخى که او در سن نه سالگى به پرسش استادش «سیرافى» نحوى معروف داد و حاضران مجلس را از تیزهوشى خود به شگفت آورد مشهور است.

باتیس و خاساونه^[۱۵] (۲۰۰۵، ص ۹۸) نوآوری را اینگونه تعریف کرده‌اند که نوآوری یعنی پذیرش و کاربرد روش‌ها و دانش جدید، شامل توانایی یک سازمان برای پذیرش یا خلق عقیده‌ای جدید و کاربرد این عقاید در توسعه و اصلاح محصولات، خدمات، رویه‌ها و فرآیندهای کاری جدید می‌باشد.

نوآوری فرایند
به گفته دستورالعمل اسلو (۲۰۰۵، ص ۲۰) ، نوآوری فرایند به منظور کاهش هزینه تولید یا تحویل هر واحد، افزایش کیفیت یا تولید یا تحویل محصولات جدید یا بهبود آنها مورد توجه قرارمی‌گیرند.
قلمرو تحقیق
قلمرو موضوعی تحقیق
این پژوهش در حوزه توسعه محصول جدید می‌باشد و به بررسی چگونگی تاثیر مدیریت دانش و نوآوری فرایند بر آن و ارائه راهکارهایی برای بهبود توسعه محصول جدید از دیدگاه مدیران و کارشناسان در شرکت‌های کوچک و متوسط می‌پردازد.
قلمرو مکانی تحقیق
در این تحقیق شرکت‌های کوچک و متوسط شهرک صنعتی شمس‌آباد واقع در استان تهران مورد بررسی قرار می‌گیرند.
قلمرو زمانی تحقیق
داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز این پژوهش از بهمن سال ۱۳۹۲ تا پایان شهریور سال ۱۳۹۳ در مکان مورد بررسی جمع‌ آوری و مورد تحلیل قرار گرفته است.
چارچوب مفهومی تحقیق
توسعه محصولات جدید از عواملی است که به حفظ موقعیت رقابتی و انحصاری شرکت‌ها کمک بسیاری می‌کند. بیش از سی سال است که پژوهش‌هایی در جهت نشان دادن عوامل و فاکتورهای تأثیرگذار بر اثربخشی توسعه‌ی محصول جدید در حال انجام است (کلارک^[۱۶] و همکاران، ۱۹۸۷،صص ۷۷۱-۷۲۹) ، (کوپر^[۱۷] وهمکاران، ۲۰۰۴، صص ۱۱۳-۱۱۵) (داونپورت^[۱۸]، ۱۹۹۸، صص ۴۳-۲). امروزه فهرستی گسترده از این عوامل در دسترس است. از زمان انتشار کتاب تأثیرگذار نوناکا و تاکوچی کمتر شکی باقی‌مانده است که مدیریت منظم و پیوسته در مورد دانش، فاکتوری مهم در توسعه‌ی محصول به‌شمار نیاید. فعالیت دانشی در قلب فرآیندهای توسعه‌ی محصول جدید نهفته است. کورت^[۱۹] (۱۹۹۷) سه مقوله دانشی را که طراحان تولید در فرایند توسعه محصول از آن‌ ها استفاده می‌کنند دانش عمومی، دانش تخصصی و دانش مربوط به روش بیان می‌کند (کورت، ۱۹۹۷، صص ۳۷۵-۳۵۹).
دانش به‌عنوان اساس و مهم‌ترین عامل رقابت مطرح شده است و در کنار دانش، نوآوری نیز به عنوان مهم‌ترین عامل جهت بقای شرکت‌ها، شناخته شده است. در ادبیات مرتبط با نوآوری، دانش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای فرایند خلق نوآوری مطرح گردیده است (گالونیک و همکاران^[۲۰]، ۱۹۹۸، صص ۱۲۰۱- ۱۱۹۳) و اهمیت مدیریت دانش و رابطه آن با نوآوری به طور گسترده تایید شده است (هال و مایرز^[۲۱]، ۲۰۰۶، ص ۲۹۶). مدیریت موثر دانش ارتباطات دانشی را آسان می‌کند و نیازهای جریان نوآوری را تغییر می‌دهد و علاوه بر آن عملکردهای نوآورانه را از طریق توسعه بینش‌ها و توانایی‌های جدید افزایش می‌دهد. پراجوگا^[۲۲] و همکاران (۲۰۰۴، ص ۱۰۱) تصدیق کردند که مدیریت دانش تاثیر قابل توجه مثبتی بر نوآوری محصول و نوآوری فرایند نیز دارد. بنابراین با توجه به ادبیات موجود، مدیریت دانش و نوآوری بر توسعه محصول جدید تاثیر مستقیم دارد و علاوه بر آن مدیریت دانش با تاثیر مستقیمی که بر نوآوری دارند بر توسعه محصول جدید تاثیر غیرمستقیم هم می‌گذارند. البته به نظر می‌رسد که میزان تاثیر رابطه این دو متغیر مستقل بر توسعه محصول جدید با ویژگی‌های شرکت‌ها متفاوت باشد.
ساختار مطالب
در فصل اول به ضرورت، اهداف و روش تحقیق پرداخته می‌شود. فصل دوم مفاهیم شرکت‌های کوچک و متوسط، توسعه محصولات جدید، مدیریت دانش و نوآوری فرایند و بیان مطالعات انجام شده در خصوص موضوع تحقیق را پوشش می‌دهد. در فصل سوم الگوی انتخاب شده در پایان‌نامه بطور دقیق‌تر مورد بررسی قرار گرفته و مبنای تئوریک حاصل از آن مورد بررسی قرار گرفته و متغیرهای مدل تعریف می‌شود. در فصل چهارم، نیز به تجزیه‌وتحلیل‌ داده‌های تحقیق با رویکردهای تکنیک معادلات ساختاری می‌پردازد و در واقع به بررسی رفتار متغیرهای مستقلی که موضوع اصلی این تحقیق می‌باشند پرداخته می‌شود. فصل پنجم که در واقع آخرین فصل این تحقیق می‌باشد به ارائه مدل حاصل توضیح و تفسیر نتایج مطابق رویکرد منتخب پرداخته است و در پایان پیشنهادات آتی ارائه خواهد شد.
امید است که با توجه به سیر منطقی رعایت شده در تدوین این نوشتار، بستر تحقیقاتی و راهنمای اجرایی مناسبی برای علاقمندان و اندیشمندان فراهم شده باشد و بتواند دریچه‌های جدیدی را جهت انجام کارهای هر چه پربارتر قرار دهد.
فصل دوم
بررسی ادبیات تحقیق
۲-۱- مقدمه
با توجه به تغییر ذائقه و سلیقه مصرف‌کنندگان و همچنین تحولاتی که در شرایط رقابت و تکنولوژیک پیش می‌آید، یک شرکت نمی‌تواند و نباید منحصراً به کالاهای تولیدی فعلی خود متکی باشد. مشتریان خواهان کالاهای جدید وکالاهای پیشرفته‌تر هستند و این همان چیزی است که رقبا مترصد آن هستند. محصولات جدید از ضروریات شرکت‌های امروزی به شمار می‌روند. درحقیقت محصولات جدید پاسخی به بزرگترین مشکلات سازمان‌هاست. توسعه محصول جدید، بخش مهمی از هر تجارت است و فرصت‌های رشد و مزیت رقابتی را برای شرکت‌ها فراهم می‌کند.
با توجه به اهمیت و جایگاه توسعه محصولات جدید در سازمان و نیز کاربردی بودن آن و از همه مهم‌تر اعتقاد و توجه مدیران به افزایش استفاده از این رویکرد، ضرورت چنین مبحثی احساس می‌شود. بنابراین این پژوهش تلاشی است در جهت پاسخ به سوالات در بنگاههای کوچک و متوسط بدین شرح می‌باشند: آیا مدیریت دانش بر نوآوری فرایند تاثیر دارد؟ آیا مدیریت دانش بر توسعه محصول جدید تاثیر دارد؟ آیا نوآوری فرایند بر توسعه محصول جدید تاثیر دارد؟ آیا مدیریت دانش و نوآوری فرایند بر توسعه محصول جدید تاثیر دارند؟ و در نهایت آیا ویژگی شرکت‌های مختلف (نظیر: سن استقرار شرکت، تعداد پرسنل تحقیق ‌و توسعه، تعداد کارمندان و نوع صنعت) تفاوت معنی‌داری را در ارتباط بین متغیرها (مدیریت دانش، نوآوری فرایند و توسعه محصول جدید) ایجاد می‌کند؟
لذا در این بخش جهت تسلط بیشتر بر مفاهیم و ادبیات موضوع در ابتدا مفهوم شرکت‌های کوچک و متوسط و توسعه محصول جدید و انواع آن توصیف گردیده و سپس به مفاهیم مدیریت دانش و نوآوری فرایند و تاثیر آن بر توسعه محصول جدید پرداخته و در نهایت مطالعات مشابه‌ای که درگذشته در خصوص موضوع این پژوهش، انجام شده ارائه می‌گردد.
۲-۲- مفاهیم و مبانی نظری تحقیق
۲-۲-۱٫ شرکت‌های کوچک و متوسط()
۲-۲-۱٫۱٫ تعریف
صنایع به طور کلی به صنایع بزرگ، صنایع متوسط و صنایع کوچک تقسیم می‌شوند. هر کشوری متناسب با شرایط خاص خود تعریفی در این خصوص ارائه کرده است (وازنت^[۲۳]، ۲۰۰۳، ص ۲۲۷). در حقیقت شرایط اقتصادی و صنعتی حاکم بر هر کشور، معرف صنایع کوچک و متوسط آن است. این تعریف‌ها به طور عمده براساس معیارهای کمی از قبیل تعداد کارکنان و میزان گردش مالی مطرح شده است. هر چند تقسیم‌بندی براساس معیارهای کمی، تعریف‌ها را ساده‌تر می‌کند، اما همیشه این معیارها، ابزار مناسبی برای تقسیم‌بندی نیستند. بلکه مشخصات کیفی شرکت‌ها نیز در این تقسیم‌بندی حائز اهمیت می‌باشند (ادراکی، ۱۳۸۷، ص ۲۷).
معمولاً بنگاه‌های کوچک و متوسط از سه ویژگی کیفی: مالکیت و مدیریت واحد، مالکیت فردی و خانوادگی، و استقلال از سایر بنگاه‌ها برخوردارند. این ویژگی‌های کیفی نیز می‌باید در تعریف جایگاه و کارکرد شرکت‌ها به عنوان مورد توجه قرار گیرد. در غیر این صورت، تنها اکتفا کردن بر معیارهای کمی، اجرای برنامه‌ها و سیاست‌های مربوط به را با مشکل مواجه خواهد نمود (صلواتی سرچشمه و همکاران، ۱۳۸۷، ص ۴۱). البته فراتر از مقوله‌ی اندازه شرکت (بر حسب تعداد کارکنان)، SME و شرکت‌های بزرگ در سایر مقولات به شرح جدول شماره ۲-۱ دارای تفاوت‌های قابل ملاحظه‌اند (قبادیان و همکاران^[۲۴]، ۱۹۹۷، ص ۱۳۶):
جدول ۲-۱: مقایسه شرکت‌های در برابر شرکت‌های بزرگ