انتخاب سنجه های مناسب عملکرد مالی یکی از چالش های اساسی پیش روی سازمان هاست. سیستم های سنجش عملکرد نقشی کلیدی در توسعه برنامه های استراتژیکی، ارزیابی میزان دستیابی به اهداف سازمانی و مدیریت پاداش دهی ایفا می کنند. در مطالعات مختلف بر این نکته اذعان شده است، از آنجایی که امروزه تمرکز سازمان ها بر ایجاد ارزش برای ذینفعان سازمان به عنوان اهداف اصلی بلندمدت قرار دارد، سنجش عملکرد مالی تنها بر اساس شاخص های مالی مبتنی بر حسابداری جوابگوی این نیاز نیست. از این رو معیارهای مبتنی بر ارزش جهت گنجاندن صریح هزینه سرمایه در محاسبات عملکردی ابداع شدند (ونانزی^[۲۳]، ۲۰۱۲).

در مطالعات مختلف به معیارهای متنوعی برای ارزیابی عملکرد مالی شرکت ها اشاره شده است که بسته به ادراک مدیریت شرکت می توان از معیارهای مناسب بهره گرفت. نسبت های مالی برآمده از داده های مربوط به صورت های مالی به عنوان ابزار سنجشی مهم در تعیین چگونگی عملکرد و دارایی های مالی شرکت ها در نظر گرفته شده اند. سال های طولانی تعداد زیادی از مطالعات، سودمندی های نسبت های مالی را نشان داده اند. این نسبت ها برای کاربران این امکان را به وجود می آورندکه یک جمع بندی و تحلیل از داده های مرتبط برای فراهم آوردن اطلاعات معنی دار جهت تصمیم گیری، فراهم کنند (سیگا و اشمیدگال^[۲۴] ، ۲۰۰۲).
در یک نگاه کلی می توان معیارهای ارزیابی عملکرد مالی را به دو دسته معیارهای سنتی یا مبتنی بر حسابداری و معیارهای مدرن یا معیارهای مبتنی بر ارزش تقسیم نمود. در تحقیق پیش رو بر اساس مدل ارائه شده توسط یالکین و همکاران در سال ۲۰۱۲ برای ارزیابی عملکرد مالی شرکت های بورس اوراق بهادار استانبول و با بهره گرفتن از نظرات متخصصین حوزه مالی و بورس کشور، ترکیبی از معیارهای مالی حسابداری و مبتنی بر بازار بورس جهت ارزیابی عملکرد شرکت های فعال در بورس اوراق بهادار تهران بهره گرفته شده است که به همراه زیرمعیارهای مدل تحقیق در ادامه معرفی می گردند.
۲-۱-۹- عملکرد مبتنی بر حسابداری
در مطالعات انجام شده در زمینه ارزیابی عملکرد، عمدتا از نسبت های مالی استفاده شده که عموما مربوط هستند به سودآوری شرکت ها. اغلب برای ارزیابی وضعیت مالی و عملکرد شرکت ها، سنجه های مالی سنتی که به سنجه های عملکرد مالی مبتنی بر حسابداری مشهورند، مورد توجه قرار داشته اند. این سنجه ها اطلاعات کمی مفیدی را هم برای سرمایه گذاران و هم برای تحلیلگران فراهم می آورند تا اینکه آنها بتوانند در طول زمان عملیات شرکت را ارزیابی نموده و وضعیت آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند (گالیزو و سالوادور^[۲۵] ، ۲۰۰۳). مقادیر نسبت های مالی همچنین قادر است قدرت و ضعف شرکت ها را از لحاظ نقدینگی، رشد و سودآوری مورد ارزیابی قرار دهد. در ادبیات مالی به سنجه های عملکرد مالی سنتی متنوعی اشاره شده است که می توان آنها را به این دلیل که اطلاعات مشابهی را از فراهم می آورند در یک گروه دسته بندی نمود. به عبارت دیگر سنجه های عملکرد مالی مبتنی بر حسابداری را با توجه به اطلاعاتی که فراهم می نمایند می توان به عنوان نسبت های نقدینگی، اهرمی، سودآوری، فعالیت و نسبت های رشدی دسته بندی نمود (یالکین و همکاران، ۲۰۱۲).
معیارهای مبتنی بر حسابداری یا معیارهای سنتی عملکرد مالی، بر پایه اطلاعات تاریخی قرار داشته و بر صورت سود و زیان و ترازنامه تاکید دارند. با توجه به نظرات متخصصین مالی در این مطالعه از چهار معیار حسابداری نرخ بازده دارایی^[۲۶] (ROA)، حقوق صاحبان سهام^[۲۷] (ROE)، رشد سود عملیاتی^[۲۸] (OPG) و نسبت قیمت به سود (P/E) جهت ارزیابی عملکرد مالی شرکت ها استفاده می شود.
۲-۱-۱۰- مدل «سینک و تاتِل»
یکی از رویکردها به سیستم ارزیابی عملکرد مدل «سینک و تاتِل» است. در این مدل، عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکرد به شرح زیر است:
الف) اثربخشی که عبارت است از «انجام کارهای درست، در زمان مناسب و با کیفیت مناسب». در عمل اثر بخشی با نسبت خروجی ‌های واقعی بر خروجی های مورد انتظار معرفی می ‌شود.
ب) کارایی که معنای ساده آن «انجام درست کارها» است و با نسبت مصرف مورد انتظار منابع بر مصرف واقعی تعریف می ‌شود.
ج) کیفیت که مفهومی گسترده دارد و برای ملموس تر کردن مفهوم کیفیت، آن را از شش جنبه مختلف بررسی و اندازه گیری می کنند.
د) بهره وری که با تعریف سنتی نسبت خروجی به ورودی معرفی شده است.
ه) کیفیت زندگی کاری که بهبود آن کمک زیادی به عملکرد سازمان می کند.
و) نوآوری که یکی از اجزای کلیدی برای بهبود عملکرد است.
ز) سودآوری که هدف نهایی هر سازمانی است.
شکل شماره ۲-۱ هفت شاخص عملکرد و ارتباط متقابل آنها را نشان می دهد. هر یک از آیتم های موجود در این مدل همانند کارایی، اثربخشی و بهره وری در نهایت موجب افزایش سودآوری خواهند شد.
شکل ۲-۱: هفت شاخص عملکرد
منبع: آکِر، دیوید^[۲۹]، ۱۳۸۴، مدیریت استراتژیک بازار، ص ۱۵۰
اگرچه نسبت به زمان ارائه این مدل تغییرات بسیاری در صنعت رخ داده است، اما همچنان این هفت شاخص از اهمیت بالایی در عملکرد سازمان برخوردارند. با این وجود، این مدل دارای یکسری محدودیت های اساسی نیز می باشد. به عنوان مثال در این مدل به «انعطاف پذیری» که یکی از ضروریات بازارهای دهه اخیر است، توجهی نمی شود. همچنین محدودیت دیگر مدل «بی توجهی به مشتریان سازمان» است (تانگِن^[۳۰]، ۲۰۰۴، ص ۳۰).
۲-۱-۱۱- ماتریس عملکرد
«کیگان^[۳۱]» در سال ۱۹۸۹ میلادی ماتریس عملکرد را معرفی کرد. نقطه قوت این مدل آن است که جنبه های مختلف عملکرد سازمانی شامل جنبه های مالی و غیرمالی و جنبه های داخلی و خارجی را به صورت یکپارچه مورد توجه قرار می دهد، اما این مدل به خوبی و به صورت شفاف و آشکار روابط بین جنبه های مختلف عملکرد سازمانی را نشان نمی دهد.
۲-۱-۱۲- مدل تحلیل ذی نفعان
طراحی سیستم ارزیابی عملکرد با شناخت اهداف و استراتژی های سازمان شروع می شود و به همین دلیل است که کارت امتیازدهی متوازن، طراحی سیستم ارزیابی عملکرد را با این سؤال شروع می کند که: «خواسته های سهامداران ما چیست؟» در واقع مدل کارت امتیازدهی متوازن به طور ضمنی فرض می کند که تنها سهامداران هستند که بر اهداف سازمان اثر گذارند و دیگر ذی ‌نفعان در تعیین اهداف نقشی ندارند. به بیان دیگر، این مدل تأثیر دیگر ذی نفعان بر سازمان را نادیده گرفته است. بی توجهی به تفاوت های اثرگذاری ذی نفعان مختلف در محیط های مختلف یکی از دلایل اساسی عدم موفقیت برخی شرکت های بزرگ در استفاده از این مدل می باشد. مدل تحلیل ذی نفعانی که توسط دکتر «لی^[۳۲]» ارائه گردیده، در شکل شماره ۲-۲ نشان داده شده است. در این مدل، ذی نفعان به دو گروه دسته بندی می شوند:

1. 1. ذی نفعان کلیدی و

1. 1. ذی نفعان غیرکلیدی.

ذی نفعان کلیدی بر سازمان کنترل مستقیم دارند و خواسته های آنها در اهداف سازمان متبلور می شود. مانند: سهامداران و ذی نفعان غیرکلیدی از مکانیزم های خارجی نظیر بازار و فرهنگ برای حفظ منافع خود استفاده می کنند و در هدف گذاری اثرگذار نیستند. مانند: مشتریان.
اهداف سازمان نمایانگر انتظارات و تمایلات ذی نفعان کلیدی است و ذی نفعان کلیدی تمام قدرت را از طریق ساختار حاکمیت سازمان برای هدف گذاری اعمال می کنند و ذی نفعان غیرکلیدی چندان در هدف گذاری قدرتمند نیستند و در عوض از طریق مکانیزم ‌های خارجی بر روی استراتژی های سازمان اثر گذارند و از این طریق چگونگی رسیدن به اهداف با توجه به محیط خارجی را مشخص می کنند. لذا سیستم ارزیابی عملکرد از استراتژی ها شروع شده و به عنوان پلی بین رفتار مدیران و انتظارات ذی نفعان عمل می کند. شکل شماره ۲-۲ نشانگر مدل تحلیل ذی نفعان، یکی دیگر از مدل های سیستم ارزیابی عملکرد می باشد.
شکل ۲-۲: مدل تحلیل ذی نفعان
منبع: کِلُوت و همکاران^[۳۳]، ۲۰۰۸، ص ۷۶
۲-۱-۱۳- ساختار و چارچوب مدل تعالی سازمانی
مدل تعالی سازمانی چارچوبی غیراجباری و غیر توصیه ای^[۳۴] بر اساس مفاهیم مدیریت کیفیت جامع^[۳۵] دارد و بر پایه ۹ معیار اصلی ایجاد شده است که پنج معیار آن «توانمندساز^[۳۶]» و چهار معیار دیگر «نتایج^[۳۷]» می باشد. معیارهای توانمندساز (چگونه^[۳۸]) آنچه را که سازمان انجام داده کوشش می دهند. معیارهای نتایج (چه^[۳۹]) آنچه را که سازمان بدست می آورد پوشش می دهند (مدل تعالی سازمانی، ۱۹۹۹). نتایج به وسیله توانمندسازها حاصل می شوند و با یکدیگر مرتبط هستند. با بهبود «توانمندسازها» بهبود مسلم در «نتایج» بدست خواهد آمد.
M
کارکنان
افراد محور
کیفیت مؤسسه
Q
T
کیفیت کار
فرایند محور
مشتری محور
کیفیت توانمندسازها
فرایند
بهبود
مستمر
کیفیت فرآیندها
جامعه محور
کیفیت نتایج
رهبری
مدیریت

186- هرکهدعویبهگردنافرادزد / دشمنازهرطرفبدوتازد. (گلستان :56) (دهخدا : 1966)
187- هرکهمزروعخویشبخوردبهخوید / وقتخرمنشخوشهبایدچید (گلستان:52)(دهخدا:1961)
188- اگرهمهشبقدربودی،شبقدربیقدربودی. (گلستان : 177) (دهخدا:14)
189- آتشسوزاننکندباسپند/ آنچهکنددوددلمستمند .(گلستان : 74 ) (دهخدا : 17)
188- آبگینههمهجاهستازآنقدرشنیست /لعلدشواربهدستآیدازآناستعزیز.(گلستان:176)
189- ایکهبرمرکبتازندهسواری،هشدار/ کهخرلاغربیچارهدراینآبوگلاست(گلستان:182)
190- آتشازخانه‌یهمسایه‌یدرویشمخواه/ کآنچهبرروزناومی‌گذرددوددلاست.(گلستان:182)
(دهخدا :15)
191- آزبگذاروپادشاهیکن . ( … گردنبیطمعبلندبود ) . (گلستان: 126) (دهخدا: 31 )
3-6- موضوع بندی
وینویسندهوشاعریبااطلاعوجهان‌دیدهوگرموسردروزگارچشیدهبودوهمهتجاربیراکهدرزندگانیخوداندوختهبوددرگفتارهایخودبرایاصلاحکارهمنوعانبازگوکردتاازاینراهدرهدایتآنانبهراهراستموفّق‌ترباشد. ویسخنگرمولطیفخودرادرنظمونثراخلاقیواجتماعیخویشهمراهباامثالوحکایاتدلپذیربیانکردودرمدحوغزلهردوراهینووتازهپیشگرفتوتحقیقوبیانحکموامثالراچاشنیغزلقراردادشیرینزبانیوبذلهگوییاودرعینبیانوعظوحکمتوهدایتخلقاستودرگفتارخودازبسیاریازمثل‌هایفارسیزبانانکهازدیربازرواجداشتاستفادهکردهوآنهارادرنظمونثرخودبهکاربردهاستو …( صفا،1372،ج3 ب1 :610)« یکویژگیزبانسعدی،مردمیبودنآناست.»(رقابی،47:1363) هموازقولدکترمنصوررستگارفساییمی‌گوید:« زبانسعدیعلاوهبرسادگیوروشنیبی‌مانند،پیوندسختاستواربازندگیمردموزبانایشاندارد.»(همان:47)

« گلستانوبوستانسعدییکدورهکاملازحکمتعملیاست.سعدیعلمسیاستواخلاقوتدبیرمنزلراجوهرکشیدهودرایندوکتاببهدلکش‌ترینعبارتدرآوردهاست. هیچکسبهاندازه‌یسعدیپادشاهانوصاحباناقتداررابهحسنسیاستودادگریورعیّتپروریدعوتنکردهوضرورتاینامرراماننداوروشنومبرهننساختهاست. ازسایرنکاتکشوردارینیزغفلتنورزیدهومردمدیگرراهمازهرصنفوطبقهازامیرووزیرولشکریوکشوری،زبردستوزیردست،تواناوناتوان،درویشوتوانگر،زاهدودینپرور،عارفوکاسب،تاجروعاشقورندوآخرتدوستودنیاپرست،همهرابهوظایفخودشانآگاهنمودهوهیچدقیقه‌ایازمصالحومفاسدرافرونگذاشتهاست ».(فروغی:1382 : 8)
یکیازجلوه‌هایادراکقویوآزمون‌هایسعدیدرزندگی،مردمشناسیاوستومعرفتویبهروحیّاتافرادبشرکهبهصورگوناگوندرگلستانبهنظرمیرسد. (همان:25)
«حشرونشرسعدیباانواعاشخاصوتأمّلدررفتاروخلقیاتآنانموجبآمدهکهدرگلستانازطبقاتمختلفمردمسخنرود .» (همان : 27)
«درگلستانانسانبادنیاییمحسوسوواقعیسروکارداردواینصفتگلستان،یعنینمایشحقیقیوگرموزندهازدنیا،خودامتیازواختصاصیاستبرایاینکتاب»(همان :30)
«همچنانکهدردنیایواقعیخوبیهاوبدیها،زیباییهاوزشتی‌هابسیاراستوگاهدرکنارهم،گلستاننیزاینهمهرادربرداردوبهصورتیبارز»(همان :31)« بنابرایناگرگفتهشوداوضاعاجتماعیعصرسعدیدرگلستانمتجلّیاستواینیکیازامتیازاتبارزاینکتاباست،سخنینادرستنیست»(همان : 33) «آنچهدرگلستانبیشازهرچیزجلبنظرمیکندتجربه‌هایفراوانومتنوّعسعدیدرزندگیاست.»(یوسفی : 1389 :24 ) و شاید به دلیل همین مردمی بودن گلستان باشد که« فارسیزبانانازقدیمداستان‌هایگلستانرابهراحتیبهحافظهمی‌سپرده‌اندوبسیاریازجمله‌هایآنضرب‌المثلشدهاست. (موحّد : 1374 :136)؛
پسند‌هاوآرزوهایسعدیدربوستانبیشازدیگرآثاراوجلوه‌گراست. بهعبارتدیگر،سعدی، مدینه‌یِفاضله‌ایراکهمی‌جسته،تصویرکردهاست.دراینکتابپرمغزازدنیایواقعیکهآکندهاستاززشتیوزیبایی،تاریکی وروشنی وبیشتراسیرتباهیوشقاوت- کمترسخنمیرودبلکهجهانبوستانهمهنیکیاستوپاکیودادگریوانسانیّت؛ یعنی،عالمچنانکهبایدباشدوبهقولمولوی«شربتاندرشربتاست».(یوسفی : 1372 : 17) سراسربوستانسعدیازفروغانسانیّتوایثاروجوانمردینورانیاستودلگشا .(همان :123)
« خلاصه،جهانیکهسعدیدربوستانمیجویدعالمایمانبهخداستونیکیوصفا،راستیوپاکی،روشنیوحقیقت،اینجهانبرایماآرزووتصویریمی‌آفریندازعالم،همچنانکهبایدباشدودردل‌ااینشوقراپدیدمی‌آوردکهدرراهساختنجهانیبهتروانسانی‌تربایدکوشید.»(همان : 30) «مدینه‌یفاضله‌یسعدیدربوستان،شاعریرانشانمیدهدکهبسیارپیشروترازعصرخودبودهوچنانمیاندیشیدکهخیلیازافکاراوموردقبولبشریّتدرروزگارماست. بیسببنیستکهدرقرنهجدهمدرمغربزمینبرخیازاشعارراازنظرمفاهیمعالیانسانیبسیارستوده‌اندونیز،دراروپاازویبهعنوانشاعریجهانییادمی‌کنند»(همان: 30 )«در بوستان امثال و حکم فراوانی دیده می‌شود که علاوه بر نکات پر مغز مندرج در آن‌ ها،ـ که حاصل تجربه‌ی او و نسل‌ها در طیّ قرن‌هاست ـ بر اثر لطف سخن و ایجاز و خوش‌ترکیبی و بلاغت بی نظیر شاعر است.» (یوسفی،243:1377) و شاید این ویژگی پیشرو بودن و به دنبال مدینه‌ی فاضله رفتنِ سعدی در بوستان است که موجب شده تعداد امثالی که در آن وجود دارد کمتر از تعداد امثال به کار رفته در گلستان است و اینکه امروزه هم او را می‌شناسند و از او به عنوان شاعری جهانی یاد می‌کنند به علّت پیشرو بودن او از هم‌عصرانش می‌باشد.
در این جستار امثال و مثل‌نماها بر اساس موضوع طبقه‌بندی شده، ابتدا آن‌ ها را در موضوع‌های کلّی دسته بندی نموده، در زیر آن‌ ها به شرح جزئیات پرداخته و چنانچه بیتی با دو موضوع جداگانه همخوانی دارد، در هر دو موضوع آورده شده است. هر چند نگارنده، مطابق «هرمنوتیک جدید»(علمی،133:1385)، بر این نکته واقف است که بررسی دو کتاب گلستان و بوستان و وجود مثل و حکمت در ابیات و عبارات، دسته بندی آن‌ ها را بر اساس طبقه و طیف خاصی با مشکل مواجه می‌سازد چه، امثال و حکم‌های موجود را می‌توان در اشکال مختلف ، مانند ساختار، فرم، آوا و … و از دیدگاه‌های گوناگون اندیشمندان زبانشناسی و روانشناسی و جامعه شناسی و فلسفه و عرفان و… بررسی کرد، یکی از این دسته‌بندی‌ها بر اساس موضوع است که خود موضوع بندی هم می‌تواند شکل‌ها و برداشت‌هایی متفاوت داشته باشد. چنانچه بیتی را می‌توان در دو مقوله‌ و موضوع جدا طبقه بندی کرد.
به عنوان مثال بیت:« گاوان و خران باربردار/ به زآدمیان مردم آزار » میتوان زیر دو مقوله‌ی «کار و تلاش» و «مردم آزاری» طبقه بندی کرد و …
نسخه‌ی مورد استفاده در هر دو کتاب، نسخه‌های تصحیح مرحوم دکتر غلامحسین یوسفی می باشد چون تاکنون آخرین و معتبرترین تصحیح از این دو کتاب است، در ضمن؛ لازم به ذکر است که در ارجاع‌های گلستان به شماره‌ی صفحات و در ارجاع‌های بوستان به شماره‌ی ابیات استناد شده است:
در حمد و وصف خداوند(عزّ و جلّ)
-(مثل نما). ازدستوزبانكهبرآيد / كزعهدهيشكرشبهدرآيد؟ (گلستان:49) (نعمات بی پایان خداوند وعدم توانایی بندگان در شکرگزاری بر آن‌ ها.)
-(حکمت). ايبرترازخيالوقياسوگمانووهم/ وزهرچهگفته‌اندوشنيديموخوانده‌ايم مجلستمامگشتوبهآخررسيدعمر/ ماهمچناندراوّلوصفتومانده‌ايم.( گلستان:51) (ناتوانی بندگان در توصیف خداوند سبحان)
-(حکمت). بندههمانبهکهزتقصیرخویش/ عذربهدرگاهخدایآورد.(گلستان:49) (تأکید بر توبه بر گناهان)
-(حکمت). ورنهسزاوارخداوندیش/ کسنتواند کهبهجایآورد.(گلستان:49)(عدم توانایی انسان در شکرگزاری باری،عزّاسمه)
-(حکمت). پرده‌یناموسبندگانبهگناهفاحشندرد و وظیفه‌یروزیبهخطایمنکر نبرد.(گلستان:49) (رحم و کرم خداوند بر گنهکاران)
-(مثل نما). دوستانرا کجا کنیمحرومتو کهبادشمنایننظرداری؟(گلستان:49) (عمومیّت کرم و رحم خداوند)
-(مثل نما). دوستنزدیکتر از منبهمناست/ و اینتمشکلکهمنازویدورم. (گلستان:90) (خدا به انسان نزدیک است و انسان هم نباید او را گم کند و از وی دور شود.)
-(حکمت). کرمبینو لطفخداوندگار/ گنهبندهکردهاستو او شرمسار. (گلستان:50) (در فضل و کرم خدا بر گنهکاران)
-(مثل نما). ماعبدناکحقعبادتک.(گلستان:50) ( در عدم توان بندگان در بندگی خداوند.)
-(مثل نما). ماعرفناکحقمعرفتک.(گلستان:50)
( درعدمتوانبندگاندرشناختخداوند.)
-(مثل نما). منّتخداییرا، عزّوجلّ،کهطاعتشموجبقربتاستو بهشکراندرشمزیدنعمت.(گلستان:49) (در فضیلت اطاعت و شکر خداوند.)
-(مثل نما). همیگریختماز مردمانبهکوهو دشت/ کهجز خداینبودمبهدیگریپرداخت. (گلستان:99) (آخرین پناه انسان خداست.)
-(حکمت). چنانپهنخوانکرمگسترد / کهسیمرغدرقافروزیخورد . .(بوستان:18) (در توصیف کرم و بخشش ایزد تعالی.)
-(حکمت).بخواه و مدار از کس ای خواجه باک / که مقطوع روزی بود شرمناک(بوستان:2791)
در قناعت
-(مثل). ايشكمخيرهبهنانيبساز/ تانكنيپشتبهخدمتدوتا.(گلستان:83)(تأکید بر قناعت و پرهیز از خدمت دیگران)
-(مثل نما). بهنانخشكقناعتكنيموجامه‌يدلق/ كهبارمنّتخودبه، کهبارمنّتخلق. (گلستان:110) (تأکید بر قناعت)
-(مثل نما). بهتمنّايگوشتمردنبه / كهتقاضايزشتقصّابان.( گلستان:112) (تأکید بر قناعت)
-(مثل نما). آنشنيدستيكهروزيتاجري /دربيابانيبيفتادازستور گفت: چشمتنگدنياداررا/ ياقناعتپركندياخاكگور.(گلستان:117) (تأکید بر قناعت)
-(مثل). بهگرسنگیمردنبه،کهحاجتبهکسیبردن.(گلستان:110)(تأکید بر قناعت)
-(مثل نما). ترکاحسانخواجهاولی‌تر/کاحتمالجفایبوّابان.(گلستان:112) (قناعت بهتر از خواری کشیدن است.)
333-(مثل). کهنخرقه‌یخویشپیراستن/ بهازجامه‌یعاریتخواستن. (گلستان:191) (در فضیلت قناعت / در نکوهش عاریت خواستن)
-(مثل). همایبر سرمرغاناز آنشرفدارد کهاستخوانخورد و جانور نیازارد. (گلستان:69) (در فضیلت قناعت و بی‌آزاری)
- (مثل)همرقعهدوختنبهوالزامکنجصبر/ کزبهرخرقه،رقعهبرخواجگاننبشت. (گلستان:10) (تأکید بر قناعت و صبر و شکیبایی)
- (مثل نما)حقّاکهباعقوبتدوزخبرابراست/ رفتنبهپایمردیهمسایهدربهشت. (گلستان:110) (در نکوهش منّت کشی و درخواست کمک از دیگران.)
- (مثل نما). حاجیتونیستیشتراستازبرایآنک / بیچارهخارمیخوردوبارمیبرد .(گلستان:159) (در فضیلت قناعت و صبر بر مشکلات)

۰۴/۰

۶۸/۰

۲/۳۲

۷/۸

۶/۱۷۸

۲۱

۲۶

۵۳

Sa.c.L

جدول ۳-۲٫ نتایج آزمایش تجزیه ی خاک (ایستگاه تحقیقات البرز از عمق های ۱۵-۰ و ۳۰-۱۵ سانتیمتر)
۳-۲-۳٫ مواد گیاهی مورد آزمایش
ژرم پلاسم مورد استفاده در این بررسی شامل جمعیت های مختلف جنس بومادران (Achillea spp.) بودند که از بانک ژن منابع طبیعی انتخاب شدند. جدول شماره ۳-۱ منشاء و مشخصات جمعیت ها را نشان می دهد.
۳-۳٫ جمع‌ آوری گیاهان و خشک کردن
اندام هوایی همه اکسشن‌ها در زمان اوج گلدهی در اوایل اردیبهشت ماه جمع‌ آوری شد. ابتدا برای یکی از اکسشن‌ها ، قسمتی از سرشاخه گلدار کنار گذاشته شد و مابقی آن به سه نمونه مجزا از برگ، گل و ساقه تقسیم شد. برای سایر اکسشن‌ها، کل سرشاخه گلدار مورد آزمایش قرار گرفت. نمونه‌ها در سایه به مدت حداقل یک هفته قرار داده شدند تا خشک شده و رطوبت آنها به کمتر از ۵% رسید. برای تعیین درصد رطوبت نهایی هر نمونه در زمان اسانس‌گیری، مقدار ۵ گرم از آن به دقت وزن شده و به مدت ۲۴ ساعت در آون ۵۰ درجه سانتیگراد قرار گرفت. اسانس گیری از سرشاخه گلدار و هر یک از اندامها به صورت جداگانه انجام و بازده اسانس، با درنظر گرفتن درصد رطوبت، بر حسب وزن خشک نمونه محاسبه گردید.

شکل ۳-۳ خشک کردن نمونه ها
۳-۴٫ اسانس گیری به روش تقطیر با آب
این روش در مورد گیاهانی به کار می رود که خشک باشند در این روش، پودر گیاه خشک را به داخل محفظه دستگاه تقطیر وارد می کنند و آنقدر حرارت می دهند تا تمام مواد فرار (آب و اسانس) در قسمت سرد کننده دستگاه جمع گردد. از این روش در برخی نقاط برای گلاب گیری از گل سرخ و شکوفه نارنج استفاده می شود.
دستگاهی که بر این اساس در سال ۱۹۲۸ میلادی توسط کلونجر ساخته شد زمینه را برای ساخت دستگاه جدید فراهم کرد به عنوان مثال دستگاه تقطیر و اسانسگیری فارماکوپه اروپا بر اساس دستگاه کلونجر ساخته شده است.
این دستگاه از سه قسمت اصلی تشکیل شده است:

• محفظه جهت قرار دادن نمونه همراه با آب

• مبرد (سرد کننده) که دارای دو رابط ورودی و خروجی آب است که برای عمل میعان مورد نیاز می باشد.

• لوله شیردار مدرج (بورت) جهت جمع آوری و اندازه گیری مقدار اسانس

۳-۴-۱٫ روش اسانس گیری از گیاهان
اسانس گیری از همه نمونه ها به روش تقطیر با آب با دستگاه کلونجر طراحی شده براساس دارونامه بریتانیا انجام شد. در یک بالن ۲ لیتری مقدار ۶۰ تا ۸۰ گرم نمونه خشک شده را توزین کرده و پس از پودر کردن کامل جهت اسانس گیری به همراه آب مقطر در بالن دستگاه ریخته شد و پس از محکم نمودن در پوش و نصب کامل سیستم، شیلنگ مخصوص ورود آب به داخل مبرد متصل شده و شیر آب باز شد. شیلنگ مخصوص تخلیه آب نیز به رابط خروجی متصل گردید و دستگاه روشن شد. با ظهور اولین قطرات آب برروی لوله های رابط انتهایی زمان استخراج ثبت شد و مدت زمان استخراج اسانس در این روش دو ساعت در نظر گرفته شد. بر اثر حرارت، فشار بخار افزایش یافته و سبب شکسته شدن غده های حاوی اسانس و خروج اسانس می شد. از آنجا که اسانس حاوی ترکیبات فرار است، همراه با بخار آب از محیط بالن خارج شده و از داخل لوله فوقانی بالن حرکت کرده وارد مبرد می شد سپس به صورت قطره وارد بازوی جدا کننده شد. پس از اتمام این مرحله قطرات اسانس درون آب به صورت ۲ فازمشخص وارد لوله مدرج شدند که به علت سبکی، اسانس روی آب جمع شد. در لوله مدرج امکان اندازه گیری اسانس به روش حجمی وجود دارد. جهت جمع آوری اسانس ابتدا با دقت زیاد شیر دستگاه را باز نموده تا آب خارج شود. سپس اسانس در شیشه های درب دار مخصوص جمع آوری شد. یک یا چند قطره آب که احتمالا به همراه اسانس خارج میشود را یا با سرنگ خارج نموده یا از پودر سدیم سولفات استفاده شد که قطرات آب را جذب کرد و اسانس شفافی بدست آمد. اسانس خالص را داخل شیشه دیگری که از قبل شماره گذاری شده و توزین شده بود، ریخته و پس از وزن کردن در یخچال نگهداری شد.
شکل۳-۴٫ دستگاه کلونجر
۳-۴-۲٫ محاسبه بازده اسانس
برای اطمینان از خشک بودن نمونه ها و حذف رطوبت احتمالی باقیمانده در زمان اسانس گیری، نمونه پنج گرمی از هر تیمار به مدت ۲۴ ساعت در آون C° ۵۰ قرار گرفت و در صورت داشتن اختلاف وزن جزئی آنها با وزن اولیه(۱۰ گرم)، درصد رطوبت تعیین و در محاسبه اسانس منظور گردید.
برای اندازه گیری درصد رطوبت هر نمونه مقداری از کل نمونه که تا خشک شدن کامل در آون بود، از آون بیرون آورده و مجددا وزن شد و درصد هر نمونه به شرح ذیل اندازه گیری شد.
وزن نمونه بعد از خارج کردن از آون – وزن نمونه اولیه = میزان رطوبت
میزان رطوبت
۱۰۰ × = درصد رطوبت
وزن نمونه اولیه
برای تعیین راندمان و بازده اسانس بدست آمده ازمقدار مشخص گیاه محاسبات به شرح ذیل انجام گردید.
وزن خالص اسانس (بعد از کم کردن وزن شیشه و برچسب)
۱۰۰ × = بازده اسانس %
وزن خشک
۳-۵٫ تجزیه و شناسایی ترکیب‌های تشکیل دهنده اسانس
به منظور جداسازی و شناسایی ترکیب‌های اسانس، از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) استفاده شد.
مقدار ۲/۰ میکرولیتر توسط سرنگ ۱۰ میکرولیتری برداشته وبه دستگاه GC تزریق شد. درصد ترکیب‌های تشکیل دهنده هر اسانس پس از جداسازی به همراه شاخص بازداری محاسبه شد. همچنین مقدار یک میکرولیتر از هر اسانس در دو میلی‌لیتر دی کلرومتان رقیق شد و به دستگاه گاز کروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی تزریق و طیفهای جرمی مربوط به ترکیبهای موجود در اسانس به منظور بررسی کیفی (شناسایی) بدست آمد. در نهایت، شناسایی ترکیبهای موجود در هر اسانس با بهره گرفتن از اندیس‌های بازداری (Retention Index) و پیشنهادهای کتابخانه‌ای کامپیوتر دستگاه گازکروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی و مقایسه آن‌ ها با ترکیبهای استاندارد انجام شد.
۳-۵-۱٫ دستگاه GC
گاز کروماتوگراف فوق سریع Thermo مدل UFM، افزایش دمای ستون DB-5 پر شده با سیلیکای گداخته به طول ۱۰ متر، قطر ۱/۰ میلی متر و ضخامت لایه فاز ساکن ۴/۰ میکرومتر بود. برنامه ریزی حرارتی ستون از ۲۸۵-۶۰ درجه سانتی گراد با افزایش دمای ۸۰ درجه در دقیقه و توقف به مدت ۳ دقیقه در دمای نهایی می‌باشد. نوع آشکار ساز FID با دمای ۲۸۰ درجه سانتی گراد و گاز حامل هلیم با فشار ۵/۰ میلی لیتر در دقیقه و نسبت شکاف ۱ به ۱۰۰۰ بود.
شکل۳-۵ شماتیک کلی دستگاه GC
شکل۳-۶٫ دستگاه GC ) ساخت شرکت Thermo مدل (UFM
۳-۵-۲٫ دستگاه GC/MS
گاز کروماتوگراف واریان ۳۴۰۰ متصل شده به طیف سنجی جرمی با ستون DB-5 به طول ۳۰ متر، قطر ۲۵/۰ میلیمتر که لایه فاز ساکن در آن ۲۵/۰ میکرون می‌باشد، مورد استفاده قرار گرفت. برنامه ریزی حرارتی از ۶۰ تا ۲۷۰ درجه سانتی گراد با افزایش دمای ۳ درجه در دقیقه، درجه حرارت محفظه تزریق ۲۸۰ درجه سانتی گراد و درجه حرارت ترانسفرلاین ۲۹۰ درجه سانتی گراد تنظیم شد. گاز هلیوم با خلوص ۹۹۹/ به عنوان گاز حامل مورد استفاده قرار گرفت. زمان اسکن برابر با یک ثانیه، انرژی یونیزاسیون ۷۰ الکترون ولت و محدوده جرمی از ۳۵۰ -۴۰ بود.
شکل۳-۷٫ دستگاه GC/ MASS
۳-۶٫تجزیه و تحلیل کاری

Group4

۳۰

۱٫۳۶۹۱

۱٫۳۶۹۱

Group1

۳۰

۱٫۵۱۴۰

Sig.

.۳۲۵

.۷۵۸

.۲۱۲

براساس نتایج آزمون توکی (جدول۴-۳) تفاوت بین گروه ۱ (گلاس یونومر معمولی) با گروه های ۲(گلاس یونومر حاوی ACP) و ۳ (GI در شرایط ترموسایکلینگ) از لحاظ آماری معنی دار بود.(P<0.05)
تفاوت بین گروه ۲ با گروه های ۱ و ۴ (ACP در شرایط ترموسایکلینگ) از لحاظ آماری معنی دار بود.(P<0.05)
بحث
با توجه افزایش شیوعLesion (WSL) White Spot طی درمان ارتودنسی ثابت ناشی از حضور اتچمنت های ارتودنسی (۵۳ و ۵۶) ، کنترل پلاک قبل از درمان و در طی درمان ارتودنسی بدون در نظر گرفتن خواص فیزیکی سمان و ادهزیو بکار رفته ، همواره یکی از جنبه های تحقیقاتی مهم در علم ارتودنسی بوده است(۴۰ و ۵۷ ). مطالعات بسیاری در رابطه با افزایش شیوع WSL انجام شده
است(۵۸ و ۵۹).
Forsten با بهره گرفتن از عوامل دارویی موضعی مانند فلوراید، طی درمان ارتودنسی به خصوص در بیماران با خطر بالا(۶۰)، در جلوگیری ازایجاد WSL به طور موفقیت آمیزی بهره برد. روش های مختلفی برای جلوگیری و کنترل دمینرالیزاسیون طی درمان ارتودنسی استفاده شده است مانند فلوراید در فرم های مختلف ، سیلانت ها ، رژیم غذایی ، اپلاینس های ارتودنسی مدیفیه شده با الگوهای مختلف ، ترکیبات حاوی کلسیم فسفات مانند CPP-ACP و ACP (47 و ۵۷ و ۶۱-۶۵).

نتایج بررسی متا آنالیز صورت گرفته توسط Yengopal در سال ۲۰۰۹ نشان داد CPP-ACP می‏تواند در کوتاه مدت باعث رمینرالیزاسیون شود و همچنین مطالعات کارآزمایی بالینی انجام شده نشان دادند که استفاده طولانی مدت از این ترکیب در پیشگیری از پوسیدگی نقش فعالی ایفا می کند.(۳۷ و ۶۶ و ۶۷) با ورود ترکیبات حاوی کلسیم فسفات در ساختار مواد دندانی علاوه بر اثبات اثرات آنها در رمینرالیزاسیون ضایعان مینایی و جلوگیری از دمینرالیزاسیون، در ارتودنسی مطالعات بسیاری بر روی خواص فیزیکی و شیمیایی مواد حاوی این ترکیبات، به خصوص در رابطه با ادهزیو های مورد استفاده در باندینگ براکت ها صورت گرفته است(۲۸ و ۳۵ و ۴۷ و ۶۸). اگرچه باندینگ مستقیم اتچمنت های ارتودنسی یک روش معمول برای دندان های قدامی می باشد ، دندان های مولر در اکثر موارد بند می شوند زیرا شکست باندینگ روی دندان های مولر به دلیل اعمال فشارهای سنگین اکلوژن و نیروهای انکوریج زیاد است(۶۹). در نتیجه این موضوع و اهمیت بندینگ طی درمان ، خطر بیشتر ایجاد پوسیدگی در اطراف بندها ی مولر بدنبال بندینگ و اندک بودن مطالعات در این زمینه (۴۳) ، ضرورت بررسی خواص فیزیکی سمان های بندینگ حاوی ترکیبات کلسیم فسفات مانند ACP ، احساس می شد.
در مطالعه حاضر ۱۲۰ دندان مولر سوم پایین بند شده با سمان GI به تنهایی و در ترکیب با ACP در ۴ گروه ۳۰ تایی تحت آزمون استحکام گیر قرار گرفتند و اثر ترموسایکلینگ نیز بعنوان یک متغیر مورد بررسی قرار گرفت.
مطالعات متعددی خواص فیزیکی گلاس یونومر به تنهایی و بعد از اضافه شدن ترکیباتی مانند کلرهگزیدین را بررسی کردند(۳۴ و ۷۰).
علت استفاده گسترده از سمان گلاس یونومر در کلینیک ارتودنسی ، توانایی باند شدن این ترکیب به سطوح مختلف مانند مینا، عاج و رزین کامپوزیت ها و بند های استینلس استیل ، حلالیت پایین ، آزاد سازی طولانی فلوراید و استحکام فشاری و کششی بالا می باشد(۱۰ و ۳۴) و از سوی دیگر با توجه به اینکه پس از سخت شدن گلاس یونومر و در درازمدت خاصیت آزادسازی یون فلوراید کاهش می یابد و از طرفی خواص مطلوب ترکیبات حاوی کلسیم فسفات در جلوگیری از دمینرالیزاسیون و تقویت رمینرالیزاسیون اثبات گردیده است، در این مطالعه استحکام گیر ترکیب گلاس یونومر و آمورفوس کلسیم فسفات بررسی شد.
در تحقیق حاضر ACP با میزان ۵/۱ درصد به پودر گلاس یونومر اضافه شد چرا که در مطالعه Mazzaoui در سال ۲۰۰۳ نشان داده شد که اضافه کردن ۵/۱% CPP-ACP باعث ۲۳% افزایش استحکام فشاری ، ۳۳% افزایش استحکام باند کششی می شود و علت آن را ناشی از قرار گرفتن نانوپارتیکل های CPP-ACP در ماتریکس گلاس یونومر دانست. از طرفی۵/۱ % CPP-ACP باعث افزایش آزادسازی کلسیم و فسفات و یون فلوراید در محیط اسیدی و خنثی و محافظت از مینا و عاج مجاور اپلاینس های در معرض اسید دمینرالیزه کننده ی پلاک شد.(۳۴) اما در مطالعه Al Zraikat با اضافه کردن ۵% ACP CPP- به گلاس یونومر آزادسازی فلوراید کاهش و آزاد شدن کلسیم فسفات افزایش یافت ، همچنین موجب افزایش زمان سخت شدن سمان ، کاهش فلو و استحکام کششی سمان شد. علت این به تغییر در ترکیب و نسبت پودر به مایع نسبت داده شد ، لذا CPP-ACP با مقدار ۳ % نیز به گلاس یونومر اضافه شد و مشاهده گردید که این درصد CPP-ACP هم به طور معنی داری باعث کاهش آزادسازی فلوراید شد که علت آن را ناشی از باند CPP-ACP با یون فلوراید و جلوگیری از آزاد شدن آن
دانستند (۴۱).
برخلاف براکت ها (۷۱) تا کنون دامنه ای نرمال برای مقادیر استحکام گیر بند های ارتودنسی گزارش نشده است و لذا مقایسه ما با نتایج مطالعات قبلی صورت گرفت.
طبق نتایج این مطالعه ، در بین گروه ها بیشترین میزان استحکام گیر در مورد سمان گلاس یونومر بدون شرایط ترموسایکلینگ (۵۱۴۰/۱ مگاپاسکال) مشاهده شد که بسیار نزدیک به میزان استحکام گیر بندهای میکرواچ شده مربوط به سمان گلاس یونومر (MPa454/1) در مطالعه Millet در سال ۲۰۰۳ می‏باشد که در تحقیق وی نیز ترموسایکلینگ انجام نشده بود(۱۰). همچنین در مطالعه Wood ، میانگین استحکام باند برای دندان های مولر بند شده با سمان گلاس یونومر بدون شرایط ترموسایکلینگ در محدوده MPa2/1 تا ۵/۱ گزارش شد (۷۲) که مشابه با عدد بدست آمده در مطا لعه حاضر است.
نتایج مطالعه ما نشان داد که در شرایط ترموسایکلینگ با سمان گلاس یونومر استحکام گیر بند بصورت معناداری کاهش یافت که در مطالعه در سال ۱۹۸۶ مشاهده شد در ۲۵۰۰ سیکل ترموسایکلینگ استحکام گیر بند ۳/۱ مگاپاسکال بود که بسیار نزدیک به گروه مشابه در مطالعه ما می باشد با این تفاوت که این میزان در مطالعه ما پس از ۸ روز و در مطالعه Norris پس از ۶۰ روز ایجاد شد(۵) که ممکن است با نوع بند ( مش دار یا بدون مش) و نوع کارخانه سازنده سمان گلاس یونومر مرتبط باشد . کاهش استحکام باند بدنبال ترموسایکلینگ و وارد کردن استرس دمایی به سمان گلاس یونومر در چند مطالعه دیگر نیز به اثبات رسیده است(۷۳ و ۷۴).
Uysal در سال ۲۰۱۰ استحکام برشی پیوند سمان حاوی (Aegis Ortho) ACP را با سمان گلاس یونومر (Ketac-Cem) برای تثبیت بند های ارتودنسی مقایسه کردند .نتایج این مطالعه نشان داد استحکام برشی پیوند بین نمونه ها ی دو گروه از نظر آماری تفاوت معنا داری نداشتند. اما در مطالعه ما با اضافه شدن ACP به سمان گلاس یونومر استحکام گیر سمان بصورت معنی داری دچار افت شد که این اختلاف نتیجه را می توان به نوع روش کار و تست انجام شده در دو مطالعه نسبت داد. در مطالعه Uysal از تست SBS برای مقایسه دو سمان استفاده شد و نیروها Shear بودند در صورتی که در مطالعه ما نیروی Tensile استفاده شد(۴۳) .
اما در مطالعاتی که بر روی استحکام باند براکت ها با مواد حاوی ACP صورت گرفت مشخص شد که حضور ACPباعث پایین آمدن استحکام باند شد. بطوریکه Uysal در سال ۲۰۰۹ (۴۷) مطالعه ای بر روی استحکام باند کامپوزیت حاوی ACP به عنوان ادهزیو لینگوال ریتینر انجام داد ، نتایج وی نشان داد که ادهزیو حاوی ACP دارای مقادیر استحکام باند پایین تری نسبت به گروه شاهد (کامپوزیت) بود .
به طور مشابه در مطالعه Foster در سال ۲۰۰۸ (۳۵) ادهزیو Aegis Ortho حاوی ACP کمترین میزان استحکام برشی را در بین سه گروه داشت اما مقادیر استحکام باند به دست آمده از نظر آماری تفاوت معنی داری با گروه گلاس یونومر نداشت. در بررسی Dunn در سال ۲۰۰۷ (۲۸) استحکام برشی پیوند در براکت های باند شده با ادهزیوAegis Ortho (حاوی ACP) به طور معنی داری از نظر آماری نسبت به گروه ادهزیو با بیس رزین (Transbond XT,3M Unitek) ،پایین تر بود و میانگین مقادیر استحکام پیوند به دست آمده در این گروه حدودا MPa 2/1 بود که با توجه به مطالعه Reynolds (71) بسیار پایین تر از میزان مطلوب برای تحمل نیروهای ارتودنسی بود.
در مطالعه دیگر Uysal در سال ۲۰۱۰ (۴۲) ، مقادیر استحکام باند براکت در گروه ادهزیو
Aegis Ortho حاوی ACP در مقایسه با ادهزیوXT Transbond به طور معنا داری کمتر بود.
این موضوع به این دلیل می باشد که پارتیکل های ACP نمی توانند کامپوزیت را تقویت کنند و ساختار ماده زمینه ای را تضعیف می کنند(۷۵).
با وجودیکه در مطالعه حاضر با اضافه شدن ACP به گلاس یونومر استحکام گیر کاهش یافت ، اما بعد از ترموسایکلینگ میزان استحکام گیر نمونه هایی که با گلاس یونومر حاوی ACP بند شده بودند بسیار بالاتر رفت بطوریکه با گروه سمان گلاس یونومر در شرایط بدون ترموسایکلینگ تفاوتش اندک گردید. این نتیجه مشابه با مطالعه Xiaojun بود (۴۸) که بیشترین استحکام باند براکت های باند شده، مربوط به ادهزیو حاوی CPP-ACP بود. در این مطالعه نیز کلیه نمونه ها تحت شرایط ترمو سایکلینگ به مدت ۱۰۰۰ دور قرار گرفته بودند . علت را می توان ناشی از تغییر ساختار ACP در شرایط مختلف حرارتی دانست زیرا با توجه به مطالعه Dorozhkinدر سال ۲۰۱۰ ، از دیدگاه ترمودینامیکی با اختصاص دادن زمان کافی و شرایط مناسب ، ترکیبات آمورفوس مانند ACP بهترین مواد برای تبدیل شدن به ساختار کریستالی با ثبات می باشند به نحوی که در محدوده ی تغییرات دمایی ۲۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد تمایل به تشکیل ساختار های کریستالی (هیدروکسی آپاتیت) بیشتر و با ثباتی دارند و این روند منجر به قوی تر شدن ماتریکس و به دنبال آن افزایش استحکام ماده می شود(۷۶). از آنجاییکه شرایط استرس دمایی طی دوران دو ساله درمان ارتودنسی در محیط دهان گریز ناپذیر است به نظر می رسد با اضافه شدن ACP به گلاس یونومر ، این ترکیب جدید در محیط دهان مقاومت کافی را در برابر نیروهای وارد شده به دندان های خلفی داشته باشد.
نتیجه گیری
نتایج این مطالعه نشان داد بشترین میزان استحکام گیر بدست آمده در بین گروه‏ها مربوط به گلاس یونومر معمولی بدون ترموسایکلینگ بود. (MPa 5140/1 )
با اضافه شدنACP به گلاس یونومر بدون شرایط ترموسایکلینگ ، میزان استحکام گیر در مقایسه با گلاس یونومر معمولی(گروه ۱) بطور معنی داری کاهش یافت ((P<0.05 به طوریکه کمترین میزان استحکام گیر در این گروه مشاهده شد. (MPa 1695/1)
میزان استحکام گیر در گروه گلاس یونومر به همراهACP بعد از شرایط ترموسایکلینگ بیشتر از گلاس یونومر معمولی(گروه ۴) بعد از شرایط ترموسایکلینگ بود ولی این تفاوت از نظر آماری معنی دار نبود. ((P>0.05

کاربرد مدل بی سی جی
کاربرد عمده ماتریس بوستون در متوازن کردن نقدینگی است .گاهی پیش می آید هولدینگی پیوسته وجوه نقد اضافی داشته باشد و جایی برای استفاده آن نداشته باشد از نظر تئوری باید این وجوه را به سهامداران بازگرداند لیکن رفتار مدیریتی و قوانین مالیاتی ، معمولاً جستجو برای سرمایه گذاری های جدید را ترغیب می کند عدم توازن جریان نقدی هولدینگ در بلند مدت قابل تحمل نیست و بیشترین کاربرد ماتریس بی سی جی در هولدینگ هایی که منابع نقدی محدود دارند می باشد.(گلدو کمپل، ۱۳۸۹). وفور ستاره ها در پورتفولیو ممکن است بسیار جذاب به نظر برسد لیکن این وضع نیازمند جریان ثابتی از سرمایه گذاری در چند سال آینده خواهد بود. بیشتر شرکت ها ی هولدینگ نمی توانند یک پورتفولیو نا متوازن پر از ستاره را تحمل کنند. افزون بر این ، اگر بتوان نیازهای مالی را هم تامین کرد باید دائماً منابع دیگری مثل نیروی کار ماهر ، تجهیزات، کارخانه و به ویژه وقت و مهارت های مدیریتی بیشتر صرف ستاره ها شود. نتیجه نهایی اینکه این گونه شرکت ها ی هولدینگ این است که منابع خود را به پایان می برند و توسط شرکت هایی که در پورتفولیوی خود به وفور گاو شیرده و منابع مالی و مدیریتی لازم جهت نگهداری از ستاره ها را دارا هستند بلعیده می شوند.شرکت هایی که در بازار / محصول نوآوری می کنند و در این امر سرعت زیادی دارند با همین مشکل مواجه می شوند .(گلدو کمپل، ۱۳۸۹).زمانی که پرتفولیویی متمایل به «گاو شیرده» باشد آینده ی سازمان نا معلوم است. با وجود آنکه وجوه نقد بسیاری در دسترس است چنین پورتفوئی حکایت از فروپاشی قریب الوقوع دارد..نخستین هدف حفظ موقعیت گاو های شیرده و به طور همزمان ، مقاومت در مقابل سرمایه گذاری اضافی در این واحد های کسب وکار است . اولویت نخست به کارگیری نقدینگی حاصل از گاو های شیرده ، پشتیبانی از ستاره هایی است که قادر به تامین خود نیستند. اولویت دوم کوشش در جهت ایجاد ستاره های آتی (مثلاً محصول تحقیق و توسعه ) است و اولویت سوم برای این نقدینگی ، تامین وجه لازم برای تعدادی لاز علامت سوال های خوش آینده است. تا بتوان آن ها را به موقعیت ستاره ی مسلط در صنایع شان راند .(گلدو کمپل، ۱۳۸۹).

علامت سوال هایی که نباید یا نتوان وجوه نقدی آن ها را تامین کرد نامزد واگذاری اند ممکن است که یافتن خریداران علاقمند به یک علامت سوال دشوار باشد در این صورت قیمت آن پایین خواهد بود و ممکن است مدارا کردن با آن مخصو صاً اگر نیاز اندکی به منابع مدیریتی شرکت داشته باشد بهتر باشد.(گلدو کمپل، ۱۳۸۹). سگ ها را گاهی می توان با تخصیص کردن واحد کسب و کار و در جایگاه محفوظی که بتوان بر آن تسلط کرد ماندنی کرد در غیر این صورت افزایش قابل توجه سهم بازار ممکن است پیشنهاد بسیار پر هزینه ای باشد . هدف راه کارهای دیگر یعنی «قطع کامل سرمایه گذاری» یا «واگذاری» - «اداره کسب و کار و تامین نقدینگی» است.
در رویکرد بی سی جی ، تعیین اهداف سهم بازار در اوائل چرخه ی عمر محصول ، به دست آوردن و حفظ سهم بازار از طریق مراحل رشد و قربانی کردن اهداف سهم بازار به منظور تامین نقدینگی را صرفاً در دوران اشباع توصیه می کند . استراتژی ضمنی بهینه یک واحد کسب و کار دارا بودن سهم عمده ی بازار در زمان اشباع بازار است ، متوازن کردن پورتفولیو به معنای کوشش مستمر برای حفظ ستاره ها در میدان عمل و تبدیل بعضی از علامت سوال ها به ستاره هائی است که در پیشرفت مستمر در مسسیر چرخه ی عمر ، سرانجام به گاو شیرده تبدیل خواهند شد این امر ، خانه تکانی سگ ها هنگامی که ثابت شود واقعاً به درد نخور هستند انجام می شود.پس برای نتیجه گیری می توان گفت : ستاره ها یعنی اینکه سهم بازار را حفظ کنید حتی گاهی افزایش دهید. علامت سوال ها یعنی اینکه سهم بازار را افزایش دهید یا آن را واگذار کنید . گاو شیرده یعنی اینکه سهم بازار را حفظ کنید یا آن را افزایش دهید. سگ ها یعنی اینکه بفروشید. واگذار کنید. منحل کنید که توجه به اهمیت جایگاه تکنولوژی و بودجه و مدیریت شرکت ها در هولدینگ است .(گلدو کمپل، ۱۳۸۹). این موضوع تاکید دارد که مدیران هم باید با استراتژی های انتخابی هر کسب و کار تناسب داشته باشند ، ستاره ها با مدیری از نوع تحلیلی – گاو شیرده با مهندس ،علامت سوال با مدیری از نوع فروشنده، و سگ با مدیر نوع «حسابدار صنعتی» تناسب دارد .(گلدو کمپل، ۱۳۸۹) .
پیش فرضهای اساسی مدل پی سی جی عبارتنداز نرخ بالای رشد، متضمن فرصتهاست، سهم بالای بازار متضمن قدرت است ( توجه به مقوله فرصتها وتمدیدها درمحیط و قوتها وضعفها در درون برای طراحی اهداف وراهبردها در برنامه ریزی استراتژیک).
پشت ماتریس رشد، سهم بازار، نظریه منحنی تجربه قرارداد .مفهوم منحنی تجربه ناظر بر این است که کل هزینه های مربوط به یک خط محصول در طول زمان، براساس منحنی یادگیری کاهش می یابد . این استدلال وجود دارد که سود آوری بلند مدت وایجاد نقدینگی به علت کاهش هزینه تابعی از سهم بازارند و بطور متوسط سودکسب وکارهایی که سهم مطلق بازارشان متجاوز از ۵۰% باشد بیش از سه برابر کسب وکارهایی است که سهم مطلق بازار آنها کمتر از ۱۰% است مفهوم منحنی تجربه به یک فرضیه تجربی ( قاعده سه وچهار) منجر شد که دریک بازار رقابتی با ثبات هیچگاه بیش از سه رقیب مهم وجود ندارد که سهم بازار بزرگترین آنها بیشتر از چهار برابر کوچکترین آنهاست ، پیش فرض اساسی دیگر این است که هولدینگ یک سیستم بسته است که جریانات نقدی خود را بایداز داخل تامین کند.(گلدو کمپل، ۱۳۸۹) .

محدودیتهای مدل بی سی جی
صرف توصیه به «برداشت» یا «اشاره شدن» راهنمای کافی برای اقدام یک مدیر نیست . درعمل ممکن است فروش یک واحد تجاری که باسگ نشان داده می شود و بدلیل عدم وجود خریدار دشوار یا حتی غیر ممکن باشد لذا ممکن است شرکت هولدینگ مجبور باشد راه حل های دیگری را انتخاب نماید.مانع رایج دیگرعبارتست از نظام ارزشی مشترکی درمدیران است که می گوید رشد وپیشرفت برای همه کسب وکارهاطبیعی است لذا، تعیین کسب و کاری برای خارج شدن از دور فعالیت به منظور ایجاد نقدینگی مخالف ارزشهای مدیریتی است موقعیت برداشت به بی انگیزگی شدن ومقاومت درقبال خط مشی مدیریت می انجامد.کاربرد نادرست بی سی جی بیشتر مناسب کسب وکارهای تولید انبوه است ودر بازارهای پیچیده که رقابت صرفاً براساس قیمت است و درصنایع رشد یافته که منحنی تقریباً تخت می شود و یا درصنایعی که مواداولیه بیشترین قسمت هزینه های آنها را تشکیل داده است یا در کسب و کارهای باتکنولوژی بالا و پرتلاطم و همچنین کسب و کارهای ادواری نادرست خواهد بود. (گلدو کمپل، ۱۳۸۹).

مدل جی ئی / مکنزی
در اوایل دهه ۱۹۷۰ توسط جنرال الکتریک ومک کنزی وشرکا ابداع شد. هانس پلا برآورد کرد که تا سال ۱۹۷۹ ۳۰% از ۱۰۰۰ شرکت و۴۵% از ۵۰۰ شرکت صنعتی مجله فورچون تا حدودی از آن استفاده کرده بودند در دوره ز مانی ۸۱-۱۹۷۷ هر ساله ۲۵ تا ۳۰ سازمان به صفوف استفاده کنندگان آن پیوسته اند (گلدو کمپل، ۱۳۸۹). نخستین ماتریس که«شبکه برنامه ریزی استراتژیک» نامیده می شود در اوایل دهه ۱۹۷۰ توسط شرکت جنرال الکتریک وبعنوان راه حلی برای دسته بندی ومقایسه ۴۳ کسب وکار عمده و متمایز خود ابداع شد. واحدهای استراتژیک کسب وکار یا شرکتهای زیر مجموعه ،مسئول برنامه ریزی خودشان می شدند ولی تصمیمات درباره مسائلی چون مصالحه وتخصیص منابع بین واحدها باید در سطح شرکت ( هولدینگ) اتخاد می شد ، کانون ماتریس جی ئی سود آتی یا بازده سرمایه است به عبارت دیگر کانون اصلی این ماتریس سود بیشتر حاصل از سرمایه گذاری کوتاه مدت درهر یک از واحدهای کسب وکار استراتژیک است(گلدو کمپل، ۱۳۸۹).

نحوه نمایش و کاربرد ماتریس جنرال الکتریک
ابعاد این ماتریس شامل دو محور است که محورهای X و Y ماتریس جی ئی /مکنزی به ترتیب معیارهای جذابیت بازار یا صنعت و تسلط نسبی بر بازار را نشان می دهد. هر محور رابعنوان ترکیبی از چندین جنبه و معیار به کارمی گیرد و موقعیت وجایگاه واحد های تجاری ها را بسیار واقعی تر نشان میدهد .اگر چه هردو محور، ترکیبی از متغیرهای کمی وغیرکمی هستند لیکن متغیرهای محورY که بیانگر عوامل بیرونی هستند یا اصلاً تحت کنترل شرکت نیستند یا شرکت کنترل اندکی برآنها دارد درحالیکه عناصرمحور Xداخلی هستند و تحت کنترل شرکتند.
از برخورد و تقابل دو محور شبکه ای به وجود خواهد آمد ،یکی از ویژگی های برجسته مدل جی ئی /مکنزی، گسترش شبکه از ۲در۲ به ۳ در۳ است .معمولا محور ها به دامنه های زیاد، متوسط و کم تقسیم میشوند و به طور قراردادی دامنه محورx از زیاد به کم واز چپ به راست حرکت میکند . خانه های شبکه را با رنگهای مختلف می توان از هم تفکیک کرد ، خانه های سبز را به برنده ها، قرمز ر ا بازنده ها، زرد را سودآوری متوسط و علامت سوال تشکیل می دهد . متغیرهای مهم واستراتژیک مربوطه مبنای اولیه تجزیه و تحلیل جنرال الکتریک را ۴۰ متغیر برای هر واحد تجاری تشکیل میدهد ، درسال ۱۹۸۰ این تعداد را به ۱۵ مورد کاهش دادند ۶ مورد برای ارزیابی جذابیت. و ۹ مورد به منظور تشریح تسلط بر بازار. هنگام استفاده از مدل باید مقادیر متغیرهای ذیل تعیین شوند. .(گلدو کمپل، ۱۳۸۹)

شکل ۲-۳: ماتریس جنرال الکتریک
ماخذ: مایکل گولد , اندرو کمپل ،مارکوس الکساندر ۱۳۸۹، کتاب استراتژی بنگاه مادر
جدول ۲-۲ :متغیرهای اصلی ماتریس جنرال الکتریک